Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2229064

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 1 czerwca 2016 r.
II OSK 2384/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka.

Sędziowie NSA: Teresa Kobylecka, del. Andrzej Wawrzyniak (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1350/13 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2012 r. nr (...) w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej polegającej na zarejestrowaniu pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1350/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2012 r. nr (...) w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej polegającej na zarejestrowaniu pobytu stałego, oddalił skargę.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia (...) stycznia 2012 r. nr (...) Burmistrz Gminy A. anulował czynność materialno-techniczną polegającą na zarejestrowaniu z dniem 1 sierpnia 2005 r. pobytu stałego T. M. w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. Organ I instancji stwierdził, że właściciel wyżej wymienionego budynku - T. T., składając w dniu 1 sierpnia 2005 r. podpis na druku "zgłoszenie pobytu stałego", poświadczył nieprawdę potwierdzając, że T. M. przebywał pod wskazanym adresem w dniu zameldowania. Z treści protokołu przesłuchania T. T. z dnia 24 października 2011 r. wynika bowiem, że w czasie meldowania na pobyt stały T. M. przebywał w zakładzie karnym. Organ I instancji wskazał, że w czasie kontroli meldunkowej w dniu 1 grudnia 2011 r. w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. nie zastano T. M., ponieważ przebywa on w zakładzie karnym. Organ I instancji uznał zatem, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane do zameldowania, czyli warunek faktycznego zamieszkiwania w momencie zameldowania z zamiarem stałego przebywania.

Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez pełnomocnika T. M. - A. S., Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) marca 2012 r. nr (...) uchylił decyzję Burmistrza Gminy A. z dnia (...) stycznia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż w toku postępowania odwoławczego zmarł wnioskodawca T. T., a jego jedynym spadkobiercą została jego córka K. S. Tym samym, zdaniem Wojewody (...), zaskarżoną decyzję należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia, by organ I instancji umożliwił K. S. wzięcie udziału w postępowaniu administracyjnym, a w szczególności by odebrał od niej stosowne wyjaśnienia odnośnie do wniosku T. T. o anulowanie przedmiotowej czynności materialno-technicznej.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2012 r. nr (...) Burmistrz Gminy A. ponownie anulował czynność materialno-techniczną polegającą na zarejestrowaniu z dniem 1 sierpnia 2005 r. pobytu stałego T. M. w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. Organ I instancji wskazał, iż K. S. - spadkobierczyni T. T. - podtrzymała wniosek o anulowanie powyższej czynności materialno-technicznej. Burmistrz Gminy A. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia (...) stycznia 2012 r. i stwierdził, że skoro w dniu zameldowania T. M. nie zamieszkiwał w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. (z uwagi na pobyt w zakładzie karnym), to nie zostały spełnione przesłanki przewidziane do zameldowania, czyli warunek faktycznego zamieszkiwania w momencie zameldowania z zamiarem stałego przebywania.

Odwołanie od powyższej decyzji Burmistrza Gminy A. wniosła A. S. - matka i pełnomocnik T. M. Zdaniem A. S., decyzja organu I instancji jest niesłuszna, krzywdząca i ma na celu ukrycie zaniedbań pracownika urzędu, który 1 sierpnia 2005 r. przyjął zgłoszenie od T. T. i zameldował jej syna na pobyt stały. A. S. podała, że była obecna przy tym jak T. T. dokonywał zameldowania jej syna, a pracownik urzędu, który przyjmował to zgłoszenie wiedział, że T. M. przebywa w zakładzie karnym. A. S. stwierdziła, że w pokoju syna pozostały jego ubrania, książki szkolne, meble, pościel i inne rzeczy. Oświadczyła, że K. S. również wiedziała, że T. M. mieszkał w B., gdyż użyczał jej gościnności w zajmowanym przez siebie pokoju, kiedy przyjeżdżała z Niemiec.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2012 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), Wojewoda (...) utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Gminy A. z dnia (...) kwietnia 2012 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy sprecyzował, że podstawę prawną wydania decyzji rozstrzygającej w sprawie zameldowania, a w tym przypadku anulowania czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu osoby pod określonym adresem, stanowi przepis art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Organ II instancji stwierdził, że z akt sprawy (a w szczególności z wyjaśnień T. T., T. M. i A. S. oraz z zeznania świadka W. F.) wynika, iż w dniu 1 sierpnia 2005 r., to jest w chwili dokonywania zameldowania T. M., nie mieszkał on w budynku przy ul. (...) w miejscowości B., albowiem w tym czasie (od 1999 r.) przebywał w zakładzie karnym. Stwierdzając, że powyższe bezspornie świadczy, iż w dacie zameldowania na pobyt stały T. M. nie zamieszkał w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. z zamiarem stałego pobytu, Wojewoda uznał, że czynność meldunkowa była wadliwa od samego początku i jej anulowanie, na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, było konieczne, albowiem zameldowanie dokonane zostało z naruszeniem przepisu art. 10 wyżej wymienionej ustawy. Zdaniem organu odwoławczego, wszelkie podjęte w trakcie toczącego się postępowania czynności przez organ I instancji zmierzające do wyjaśnienia przedmiotowej sprawy były prawidłowe.

W skardze na powyższą decyzję Wojewody (...) pełnomocnik T. M. - A. S. podniosła, że w niniejszej sprawie doszło do licznych uchybień i zaniedbań wynikających z nieznajomości przepisów przez pracownika urzędu, który dokonał zameldowania T. M. przyjmując poświadczenie nieprawdy od T. T. Poza tym również K. S. nie złożyła wyjaśnień odnośnie do zamieszkiwania przez T. M. w budynku przy ul. (...) w miejscowości B.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda (...) podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Rozpatrując powyższą skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że przesłanki zameldowania zostały określone w art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przez pojęcie "pobytu stałego", w myśl art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, należy rozumieć zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Dla zaistnienia przesłanek pobytu stałego konieczne jest zatem fizyczne przebywanie osoby w miejscu pobytu stałego i skupienie tam centrum życiowego. Innymi słowy dla dokonania czynności materialno - technicznej zameldowania na pobyt stały niezbędny jest nie tylko zamiar przebywania w danym lokalu jako miejscu stałego pobytu, ale też faktyczne zamieszkanie w lokalu, co winno być dodatkowo potwierdzone na formularzu meldunkowym przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu (art. 29 ust. 1 w związku z art. 9 ust. 2a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Czynność materialno - techniczna zameldowania będzie zatem prawidłowa i nie budząca wątpliwości tylko wtedy, gdy osoba meldująca się na pobyt stały będzie przebywać w miejscu zameldowania z zamiarem stałego zameldowania.

Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący został w dniu 1 sierpnia 2005 r. zarejestrowany na pobyt stały w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. Zameldowanie zostało dokonane na podstawie oświadczenia złożonego przez T. T., właściciela przedmiotowego budynku. Bezspornym miedzy stronami jednak jest, że w momencie zameldowania T. M. nie mieszkał pod wyżej wskazanym adresem, gdyż od 1999 r. przebywał w zakładzie karnym. T. T. w dniu 24 października 2011 r. przyznał, że poświadczył nieprawdę składając w dniu 1 sierpnia 2005 r. oświadczenie o przebywaniu T. M. w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. Fakt nieprzebywania T.M. pod tym adresem znajduje potwierdzenie w przeprowadzonych w sprawie dowodach. Bezsporne zatem jest, że w dniu zameldowania T. M. nie przebywał w przedmiotowym budynku, gdyż w tym czasie był w zakładzie karnym. Nie została więc spełniona przesłanka zameldowania polegająca na zamieszkiwaniu w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem. Skoro zameldowanie skarżącego pod wyżej wskazanym adresem nastąpiło na podstawie nieprawdziwego oświadczenia właściciela budynku, to nie zostały spełnione przesłanki zameldowania i konieczne stało się jego anulowanie.

W ocenie Sądu nie mogą zostać uwzględnione argumenty strony skarżącej podniesione w skardze. Ani złożenie przez T. T. fałszywego oświadczenia o przebywaniu skarżącego w dniu 1 sierpnia 2005 r. w budynku przy ul. (...) w miejscowości B., ani ewentualne uchybienia i zaniedbania urzędnika przyjmującego to oświadczenie, nie zmieniają faktu, że T. M. nie przebywał w przedmiotowym budynku w momencie zameldowania. Nie zostały zatem zrealizowane przesłanki do zameldowania skarżącego w przedmiotowym budynku, a więc zachodziły przesłanki do anulowania tej czynności.

Mając powyższe na względzie Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł T. M., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy, "poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że fizyczne nieprzebywanie skarżącego w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. jest równoznaczne z brakiem zamieszkiwania w określonej miejscowości pod wskazanym adresem z zamiarem stałego przebywania, w sytuacji w której pobyt w zakładzie karnym stanowi jedynie pobyt czasowy trwający dłużej niż 3 miesiące, a nie pobyt stały w miejscowości w której znajduje się zakład karny".

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych oraz o przyznanie adw. W. W. kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, albowiem nie zostały one uiszczone w całości lub części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że pobyt T. M. w zakładzie karnym, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, był pobytem czasowym dłuższym niż 3 miesiące, a miejscem jego pobytu stałego "był właśnie ów budynek, w którym został zameldowany. Tam bowiem skarżący pozostawił swoje rzeczy i tam wróciłby po odbyciu kary". Brak zameldowania skarżącego w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. stanowił niewypełnienie obowiązku meldunkowego wynikającego z ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem tam zamieszkiwał z zamiarem pobytu stałego. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, dokonanie zameldowania na pobyt stały w miejscu, które jest centrum życiowym tej osoby, nawet jeśli czasowo przebywa ona w zakładzie karnym w innej miejscowości, ale nie zmieniła stałego miejsca pobytu, nie jest wadliwą czynnością uzasadniającą jej anulowanie. Dokonanie obowiązku meldunkowego w dniu 1 sierpnia 2005 r. było, w opinii skarżącego kasacyjnie, sanowaniem wcześniejszego naruszenia obowiązku meldunkowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania K. S. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, oraz precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie możliwego istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, kwestionowany przez niego wyrok został podjęty z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) w związku z art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy, "poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że fizyczne nieprzebywanie skarżącego w budynku przy ul. (...) w miejscowości B. jest równoznaczne z brakiem zamieszkiwania w określonej miejscowości pod wskazanym adresem z zamiarem stałego przebywania, w sytuacji w której pobyt w zakładzie karnym stanowi jedynie pobyt czasowy trwający dłużej niż 3 miesiące, a nie pobyt stały w miejscowości w której znajduje się zakład karny".

Zarzut ten nie jest zasadny.

Zgodnie z art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (ust. 1). Miejscem pobytu stałego osoby zatrudnionej na statku żeglugi śródlądowej, zamieszkałej stale na statku, jest miejscowość, w której ma siedzibę przedsiębiorstwo żeglugowe zatrudniające tę osobę (ust. 2).

W myśl art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy, pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem.

Wedle art. 8 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy, osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych.

Powyższe przepisy prawa materialnego nie zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie poprzez ich niezastosowanie, gdyż nie one stanowiły podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, które zostało podjęte na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Stosownie do art. 47 ust. 1 tej ustawy, organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu, jak również innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym.

Zgodnie zaś z ust. 2 tego artykułu, jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy.

W myśl zaś art. 10 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące najpóźniej w 30. dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca (ust. 1). Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu (ust. 2).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie zwracano uwagę na rozróżnienie instytucji wymeldowania - wówczas gdy zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz eliminacji zameldowania jako czynności materialno-technicznej i jej skutków z obrotu prawnego, w sytuacji gdy od początku zameldowanie nie pokrywało się z rzeczywistym stanem faktycznym. Podkreślano przy tym, że czynność materialno-techniczna, jaką jest zameldowanie, nie ma cech ostateczności ani prawomocności, zaś organ właściwy w sprawach meldunkowych ma obowiązek skorygowania błędnego wpisu ewidencyjnego. Czynności wyeliminowania błędnego wpisu dokonuje organ administracji na podstawie art. 47 ust. 2 cytowanej ustawy. W wypadku gdy wpis dotyczący meldunku od początku był błędny, a okoliczności taki fakt potwierdzające ujawniły się już po dokonaniu takiej czynności materialno-technicznej, to taka czynność powinna być w pierwszej kolejności uchylona w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 47 ust. 2 wspomnianej ustawy (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1260/14 - LEX nr 1625425).

Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż - co w istocie jest poza sporem - w dniu zameldowania T. M. nie zamieszkiwał w budynku przy ul. (...) w miejscowości B., z uwagi na pobyt w zakładzie karnym. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki przewidziane do zameldowania, czyli warunek faktycznego zamieszkiwania w momencie zameldowania z zamiarem stałego przebywania.

Faktyczne zamieszkiwanie w momencie zameldowania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oznacza fizyczne przebywanie w tym miejscu.

Sąd I instancji prawidłowo zatem zastosował obowiązujące w chwili rozstrzygania sprawy przepisy i nie naruszył prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Wskazać jednocześnie należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. W związku z tym należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną z urzędu (także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.