Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1398161

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 8 października 2013 r.
II OSK 2332/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 48/13 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia (...) lipca 2012 r. nr (...) w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

1. Postanowieniem z 12 września 2012 r. (sygn. akt II SA/Gd 487/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę E. K. (dalej również: wnoszącej skargę kasacyjną) na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia (...) lipca 2012 r. (nr (...)) w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego.

Powyższe postanowienie doręczono skarżącej w dniu 17 września 2012 r. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 17 października 2012 r.

2. W piśmie z 20 września 2012 r. E. K. wniosła osobiście skargę kasacyjną.

3. Postanowieniem z 29 września 2012 r. (sygn. akt II SA/Gd 487/12) przyznano E. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Pismem z 4 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku z wnioskiem o wyznaczenie adwokata z urzędu.

Pismem z 24 października 2012 r. Okręgowa Rada Adwokacka zawiadomiła, że pełnomocnikiem z urzędu dla E. K. została wyznaczona adw. M. O.

4. Postanowieniem z 4 grudnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Gd 487/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną E. K. od postanowienia z 12 września 2012 r., z uwagi na to, że skarga kasacyjna została sporządzona osobiście przez E. K.

5. E. K. w dniu 19 stycznia 2013 r. skierowała osobiście do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem z 12 września 2012 r.

Z uzasadnienia skargi o wznowienie wynika, że E. K. nie zgadza się z odrzuceniem skargi na decyzję w przedmiocie rozbiórki, ponieważ na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie przedłożyła 3 odpisy skargi na decyzję w przedmiocie rozbiórki. Tym samym, w jej ocenie, nie zaistniały powody uzasadniające odrzucenie skargi. Na stronie 12 akt sprawy o sygn. akt II SA/Gd 487/12, na pieczęci sądu widnieje adnotacja, że jako załącznik do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono 3 odpisy skargi. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, odrzucenie skargi w takim przypadku stanowi ewidentny błąd Sądu, a skarga, której braki uzupełniono w terminie nie powinna podlegać odrzuceniu. Wobec tego skarżąca domaga się wznowienia postępowania i rozpoznania sprawy rozbiórki obiektu budowlanego.

6. Postanowieniem z 24 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II SA/Gd 48/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę o wznowienie.

6.1. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, między innymi, że wnosząca skargę kasacyjną powzięła wiedzę o podstawie wznowienia w dniu 17 września 2012 r., to jest w dniu doręczenia jej postanowienia o odrzuceniu skargi i przyjmując, że bieg terminu rozpoczął się we wskazanym dniu, to termin trzymiesięczny do wniesienia skargi o wznowienie upłynął w dniu 17 grudnia 2012 r. Wobec tego E. K., wnosząc skargę w dniu 19 stycznia 2013 r., uchybiła ustawowemu terminowi do jej wniesienia.

Co więcej, nawet gdyby przyjąć stanowisko zgodnie z którym termin trzymiesięczny do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie może zacząć swojego biegu wcześniej niż od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, to i tak należy stwierdzić, że wnosząca skargę kasacyjną uchybiła terminowi do wniesienia skargi o wznowienie. Uprawomocnienie postanowienia o odrzuceniu skargi nastąpiło bowiem w dniu 17 października 2012 r., czyli upływ terminu trzymiesięcznego nastąpił w dniu 17 stycznia 2013 r., a skargę o wznowienie wniesiono w dniu 19 stycznia 2013 r.

6.2. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, we wstępnej fazie oceny skargi o wznowienie sąd bada, czy twierdzenia skargi stanowią ustawową podstawę wznowienia. Jeżeli z samej treści skargi o wznowieniu postępowania wynika, że podnoszona podstawa wznowienia nie zachodzi, to taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu.

W ocenie Sadu pierwszej instancji, z art. 273 § 2 p.p.s.a. wynika, że wykrycie nowych okoliczności lub środków dowodowych, odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i podówczas niezgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Do sytuacji takiej nie można zaliczyć powołania się na okoliczności i dowody jawne, wynikające z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżone przez orzekający w sprawie sąd. Z taką sytuacją mamy zaś do czynienia w niniejszej sprawie. O okoliczności stanowiącej, według wnoszącej skargę kasacyjną, podstawę wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem z 12 września 2012 r. skarżąca dowiedziała się z jego uzasadnienia, doręczonego jej w dniu 17 września 2012 r. Również akta sprawy o sygn. akt II SA/Gd 487/12 potwierdzają, że skarżąca wiedziała o okoliczności dołączenia odpisów skargi. Bazując na tej okoliczności zbudowała argumentację użytą w piśmie procesowym zatytułowanym "zażalenie" z dnia 17 września 2012 r., które Sąd potraktował jako osobiście sporządzoną skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi i jako niedopuszczalną odrzucił na podstawie art. 178 p.p.s.a.

Wobec powyższego,. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyjął, że nie istnieje podstawa wznowienia z art. 273 § 2 p.p.s.a. Skarżąca bowiem już w toku postępowania zakończonego postanowieniem o odrzuceniu skargi z dnia 12 września 2012 r. wiedziała o tym, że na wezwanie Sądu przedłożyła odpisy skargi. W dniu 17 września 2012 r. otrzymała odpis uzasadnienia tego postanowienia i w tym samym dniu sporządziła pismo zatytułowane "zażalenie" wskazując, że dołączyła odpisy.

6.3. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania sądowego nie może zastępować innych środków procesowych zmierzających do weryfikacji zgodności z prawem orzeczeń sądowych, w tym skargi kasacyjnej.

7. W piśmie z 29 maja 2013 r. E. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od postanowienia z 24 kwietnia 2013 r., zarzucając mu naruszenie:

- art. 280 § 1 p.p.s.a. przez ocenę zasadności skargi o wznowienie postępowania już na etapie wstępnej kontroli formalnej skargi, a w konsekwencji odrzucenie skargi pomimo powołania w niej ustawowej przyczyny wznowienia postępowania;

- art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 35 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta RP regulamin wewnętrznego urzędowania sądów administracyjnych przez nieuwzględnienie faktu pozbawienia strony możliwości działania w postępowaniu w wyniku wyznaczenia pełnomocnika już po upływie terminu do wniesienia środka odwoławczego, a następnie niedoinformowanie pełnomocnika o treści orzeczenia, uzasadnienia oraz daty doręczenia orzeczenia stronie;

- art. 277 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i przyjęcie, że początkiem biegu terminu na wniesienie skargi o wznowienie postanowienia jest dzień doręczenia stronie orzeczenia, podczas gdy termin ten zaczął biec od momentu, gdy strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, to jest uzyskała informację o okoliczności faktycznej (nieodczytaniu przez sąd treści pieczęci na wniesionym przez nią piśmie), po rozmowie telefonicznej z pracownikiem sekretariatu sądu.

7.1. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, między innymi, że wnoszącej skargę kasacyjną zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie w tym przedmiocie zapadło jednak już po uprawomocnieniu się postanowienia z 4 grudnia 2012 r., co uniemożliwiło wzruszenie wadliwego postanowienia z 12 września 2012 r.

7.2. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że doręczając postanowienie o wyznaczeniu adwokata w ramach przyznanej pomocy prawnej przewodniczący, wbrew obowiązkowi wynikającemu z § 35 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta RP regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, nie załączył informacji o treści zapadłego orzeczenia, jego uzasadnienia oraz terminie jego doręczenia stronie.

7.3. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, wobec powyższych uchybień, była ona pozbawiona możliwości działania w postępowaniu mającym na celu uchylenie oczywiście wadliwego postanowienia z 12 września 2012 r.

7.4. Zgodnie z twierdzeniem wnoszącej skargę kasacyjną, uzyskała ona informację o "przeoczeniu sądu", polegającym na niedostrzeżeniu wzmianki o złożeniu odpisów skargi na pieczęci umieszczonej na formularzu zawierającym wniosek o pomoc prawną, od pracownika sekretariatu sądu, w rozmowie telefonicznej, w dniu 19 października 2012 r. Skarga o wznowienie postępowania została więc wniesiona w terminie.

7.5. Jak wskazała wnosząca skargę kasacyjną, błędne jest założenie, że E. K. uzyskała informację o podstawie wznowienia z dniem otrzymania orzeczenia. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynikało jedynie, że podstawą faktyczną było nieuzupełnienie braków formalnych w terminie. Przyczyny rozbieżności między stanowiskiem sądu a przekonaniem wnoszącej skargę kasacyjną nie były jej jeszcze wówczas znane.

7.6. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd pierwszej instancji, kwalifikują powołaną w skardze podstawę jako przesłankę wznowienia z art. 273 § 2 p.p.s.a., powinien skierować sprawę na rozprawę celem merytorycznej oceny, czy taka przesłanka rzeczywiście zaistniała. Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym ocena podstaw wznowienia postępowania przekraczała granicę kontroli formalnej skargi. O ile bowiem Sąd stwierdził, że skarga opiera się na przesłance wykrycia nowych okoliczności, to dalsza ocena czy takie nowe okoliczności rzeczywiście zaistniały stanowi już merytoryczne rozpoznanie skargi i nie jest dopuszczalna w trybie art. 280 § 1 zd. 1 p.p.s.a.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8. Zgodnie z art. 283 § 2 p.p.s.a., można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Jak wynika z art. 279 p.p.s.a., skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać, między innymi, oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.

W myśl art. 277 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

9. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jak wynika z akt sprawy, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 31 sierpnia 2012 r. wpłynął wniosek E. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 487/12. Na prezentacie umieszczonej na tym dokumencie zawarto informację, że wraz z wnioskiem wpłynęły 3 odpisy skargi. Sąd pierwszej instancji w dniu 12 września 2012 r. odrzucił skargę z uwagi na brak 3 odpisów skargi. Postanowienie o odrzuceniu skargi uprawomocniło się, ponieważ również skarga kasacyjną od tego postanowienia została odrzucona.

Następnie E. K. wniosła skargę o wznowienie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nietrafnie założył, że faktem, na który powołała się wnosząca skargę kasacyjną było uznanie przez Sąd, że E. K. nie przedstawiła 3 odpisów skargi. Istotnie, ten fakt nie mógłby zostać zakwalifikowany jako "nowy", skoro wiedza o nim wynikała z postanowienia z 12 września 2012 r. Jednakże, faktem, który rzeczywiście został wskazany w skardze o wznowienie postępowania było to, że "w aktach sprawy na stronie 12 na pieczęci sądowej widnieje opis, że wpłynęły do Sądu 3 odpisy skargi (...)". O tym fakcie wnosząca skargę kasacyjną nie wiedziała aż do czasu rozmowy, która odbyła się po dniu 19 października 2012 r. (z akt sprawy nie wynika inna data rozmowy telefonicznej, więc Naczelny Sąd Administracyjny nie ma powodu, aby nie dać wiary wnoszącej skargę kasacyjną). Wiedza o nim nie wynikała, w szczególności, z uzasadnienia postanowienia z 12 września 2012 r. Wnosząca zażalenie nie mogła też wiedzieć, że taka informacja znajduje się w aktach sprawy o sygn. akt II SA/Gd 487/12 i została prawdopodobnie przeoczona przez Sąd. Mogła bowiem przypuszczać, na przykład, że nie potrafiła właściwie zrozumieć i wykonać wezwania do przedstawienia 3 odpisów skargi, albo że z jakiegoś powodu odpisy te nie dotarły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Prawdopodobna jest sytuacja, że E. K. zaufała wiedzy prawniczej Sądu pierwszej instancji i uznała, że myliła się, sądząc że uzupełniła braki formalne skargi. W skardze kasacyjnej (zatytułowanej "zażalenie") nie znajduje się nic, co by wskazywało na to, że fakt, że "w aktach sprawy na stronie 12 na pieczęci sądowej widnieje opis, że wpłynęły do Sądu 3 odpisy skargi (...)" był znany E. K. w momencie formułowania tego pisma. Dopiero w trakcie rozmowy telefonicznej z pracownikiem sekretariatu Sądu dowiedziała się o informacji zawartej na k. 12 akt sprawy o sygn. akt II SA/Gd 487/12.

10. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wnosząca skargę kasacyjną wskazała w skardze o wznowienie podstawę wznowienia oraz zachowała termin do wniesienia skargi o wznowienie. Kwestia merytorycznej zasadności skargi o wznowienie pozostaje zaś otwarta i nie jest przesądzana przez Naczelny Sąd Administracyjna przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej od postanowienia z 24 kwietnia 2013 r.

11. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.