Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3090696

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 30 września 2020 r.
II OSK 1463/20
Pouczenie o prawie do odwołania.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska.

Sędziowie: NSA Roman Ciąglewicz (spr.), del. WSA Tomasz Świstak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 30 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G.-W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 868/19 w sprawie ze skargi K. G.-W. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) sierpnia 2019 r., nr (...) w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Uzasadnienie.

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 868/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. G.-W. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) sierpnia 2019 r., nr (...), w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. G.-W., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżyła w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ art. 134 k.p.a. w zw. z 144 k.p.a. w zw. z art. 112 k.p.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, mimo braku należytego pouczenia skarżącej przez organ pierwszej instancji w zakresie trybu składania zażalenia.

W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Jednocześnie, pełnomocnik z urzędu, wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości lub w części.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z uwagi na zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 182 § 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutu wyartykułowanego w podstawie skargi kasacyjnej.

Uchybienie procesowe zarzucane w skardze kasacyjnej sprowadza się do zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organ zażaleniowy art. 134 k.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia mimo braku należytego pouczenia skarżącej przez organ pierwszej instancji w zakresie trybu składania zażalenia.

Przytoczony wyżej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. mimo rażącego naruszenia przez organ art. 134 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 112 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a. w związku z art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1 oraz 10 § 1, 7 i 8 § 1 k.p.a., a także naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 136 § 1 k.p.a., nie jest zasadny.

Ustaleniu podlegają okoliczności istotne z punktu widzenia prawa materialnego. W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie jest rozstrzygnięciem w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia zażalenia. Norma art. 134 k.p.a., będąca niewątpliwie co do zasady normą procesową, ma więc w takiej sprawie charakter materialny.

Analizę przesłanek materialnych rozpocząć należy od przytoczenia art. 134 zdanie pierwsze k.p.a., w myśl którego, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z uwagi na odesłanie zawarte w art. 144 k.p.a., norma ta ma zastosowanie do sytuacji, w której organ stwierdza uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.

Jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, z art. 134 k.p.a. wynika, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia, organ ma obowiązek wydania postanowienia przewidzianego w art. 134 k.p.a. Rozpatrzenie odwołania (czy też zażalenia), wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (patrz: Barbara Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H. Beck 2017, s. 708). Unormowanie art. 134 k.p.a. jest podyktowane potrzebą zapewnienia pewności i trwałości statusu prawnego tej strony, która nabyła prawa na podstawie kwestionowanej decyzji. Nie jest zatem przejawem nieuzasadnionego formalizmu ustawodawcy.

Co do zasady, brak winy strony, która uchybiła terminowi, stanowi podstawę przywrócenia terminu, pod warunkiem zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. W niniejszej sprawie jest niewątpliwe, że skarżąca nie złożyła prośby o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, a zażalenie złożyła po upływie terminu. Z uwagi na zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, skarga podlegała więc oddaleniu.

Odnosząc się do kwestii podniesionej w kasacji, tzn. "braku należytego pouczenia skarżącej przez organ pierwszej instancji w zakresie trybu składania zażalenia", należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że nieprawidłowości w zakresie pouczenia o środkach odwoławczych mogą polegać bądź na braku pouczenia bądź na błędnym pouczeniu. W pierwszym przypadku stronie przysługuje prawo do żądania uzupełnienia decyzji w sposób wskazany w art. 111 § 1 k.p.a. W drugim wypadku strona może żądać sprostowania pouczenia w trybie określonym w art. 111 § 2 k.p.a. Niepodjęcie obrony przez stronę powoduje nabycie przez decyzję przymiotu ostateczności, co daje podstawę do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W takim przypadku stronie przysługuje obrona przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu - złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (patrz: wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 3000/12; Janusz Borowski/Barbara Adamiak, op. cit.s. 619).

Niezależnie od trybu kwestionowania prawidłowości pouczenia, warto zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., decyzja powinna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Oznacza to, że pouczenie o prawie odwołania powinno zawierać wskazanie organu odwoławczego, trybu pośredniego wniesienia odwołania oraz terminu wniesienia odwołania. Nie przesądzając, z uwagi na okoliczności wskazane w uwagach poprzedzających, o prawidłowości pouczenia zawartego w postanowieniu Starosty Złotowskiego z dnia (...) czerwca 2019 r. o odmowie wznowienia postępowania, należy odnotować, że w pouczeniu wskazano Wojewodę Wielkopolskiego jako organ zażaleniowy, Starostę Złotowskiego jako organ, za którego pośrednictwem należy wnieść zażalenie oraz termin siedmiu dni od daty doręczenia postanowienia jako termin wniesienia zażalenia.

Nie bez znaczenia jest także dalsza część pouczenia, według którego, strona mogła w terminie siedmiu dni roboczych od daty otrzymania postanowienia zapoznać się z aktami sprawy oraz m.in. uzyskać wyjaśnienia w sprawie. Zamieszczenie w decyzji Starosty Złotowskiego pouczenia wymaganego przepisem art. 107 § 3 k.p.a. oraz poinformowanie o możliwości uzyskania wyjaśnień w sprawie pozwalają na ocenę, zgodnie z którą bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 9 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.