Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 706011

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 2 lipca 2010 r.
II OSK 1251/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz.

Sędziowie: NSA Jerzy Stelmasiak (spr.), del., WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 156/09 w sprawie ze skargi I.P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia (...) grudnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia (...) grudnia 2008 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 6 marca 2008 r. skarżący zwrócił się do organu o potwierdzenie dla celów kombatanckich pobytu w Zakładzie Psychiatrycznym w Świeciu w okresie od 6 lipca 1954 r. do 3 września 1954 r. za działalność polityczną i religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Wyjaśnił, że w czasie nauki w Oficerskiej Szkole Artylerii im. J. Bema w Toruniu w latach 1951-1954, władze uczelni próbowały nakłonić go do współpracy z "Informacja Wojskową", zaś odmowa współpracy skutkowała umieszczeniem go w szpitalu psychiatrycznym.

Decyzją z dnia (...) października 2008 r. Prezes IPN odmówił skarżącemu potwierdzenia przebywania bez wyroku w Zakładzie Psychiatrycznym w Świeciu w okresie od 6 lipca 1954 r. do 3 września 1954 r. za działalność polityczną i religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że gdyby nawet uznać odmowę współpracy z "Informacją Wojskową" za działalność polityczną, to musi być ona związana z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Natomiast przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe takiej działalności skarżącego nie potwierdziło.

Skarżący pismem z dnia 14 listopada 2008 r. zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją Prezes IPN utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) października 2008 r.

Organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji I instancji. Ponadto zaznaczył, że skarżący nie należał do żadnej organizacji niepodległościowej ani też z organizacja taką nie współpracował. W ocenie organu, działalność niepodległościowa wymaga aktywności, zorganizowania, podjęcia szeregu działań w przeciągu dłuższego czasu oraz motywu niepodległościowego, czyli świadomości, że swoim postępowaniem umacnia się działania prowadzące do odzyskania niepodległości. Działalności religijnej bądź niepodległościowej skarżącego nie potwierdzili również przesłuchani w toku postępowania świadkowie.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia (...) października 2008 r.

Skarżący zaznaczył, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), jest sprzeczny z art. 2 Konstytucji RP. Wyjaśnił, że za swoje poglądy polityczne i religijne, został bezprawnie umieszczony w Zakładzie Psychiatrycznym w Świeciu, zaś fakt, iż nie może uzyskać statusu osoby represjonowanej stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej wyżej ustawy wymaga, żeby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów. Użycie przez ustawodawcę terminu "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, że chodzi tu nie o czyny o charakterze politycznym, czy religijnym lecz o szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną, bądź religijną. Wyłącznie świadome, zorganizowane, a także osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości, której skutkiem było aresztowanie osoby prowadzącej taką działalność, może być podstawą spełnienia wymogów z art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. wyżej ustawy. Zatem będzie to działalność, która ma na celu przeciwstawienie się narzucanemu przez ówczesne władze ustrojowi politycznemu oraz instytucjom i formacjom mającym za zadanie jego utrwalenie. Osoba tak działająca musiała mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości.

Sąd I instancji podkreślił, że nie jest jego rolą ocena obowiązujących rozwiązań prawnych lecz poprawność ich zastosowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego. Zarzucił naruszenie prawa materialnego to jest art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zarzucił także naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w przypadku uznania, że doszło jedynie do naruszenia przepisów prawa materialnego - o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez uchylenie decyzji I i II instancji. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowanie według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) - skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1)

naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2)

naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek.

Po pierwsze, w przypadku jednoczesnego podniesienia przez wnoszącego skargę kasacyjną zarzutu naruszenia prawa procesowego i prawa materialnego należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego. Powoli to bowiem dopiero ustalić czy nastąpiło prawidłowe zastosowanie lub wykładnia tych przepisów przez właściwy organ poddany kontroli Sądu I instancji. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości potwierdzona okoliczność faktyczna związana z przebywaniem przez skarżącego w Zakładzie Psychiatrycznym w Świeciu w okresie od dnia 6 lipca 1954 r. do dnia 3 września 1954 r. jak i fakt pobierania przez skarżącego nauki w Oficerskiej Szkole Artylerii im. J. Bema w Toruniu w latach 1951-1954. Zdaniem skarżącego władze uczelni próbowały go nakłonić do współpracy z organami "Informacji Wojskowej" lecz na skutek odmowy umieszczono skarżącego w szpitalu psychiatrycznym, co uznaje za fakt represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Jednak przepisy tejże ustawy stosuje się tylko do osób, które podlegały m.in. represjom okresu powojennego w latach 1944-1956 jeżeli bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość przebywały w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski. Ponadto, zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a/ cyt. ustawy, na wniosek osoby zainteresowanej, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski. Oznacza to, że w świetle dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy wymagane jest żeby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów. Ponadto zakres przedmiotowy pojęcia "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, że obejmuje ono nie tyle czyny o charakterze politycznym lub religijnym lecz, że jest to "działalność", która zawiera czynności tworzące zorganizowaną i trwającą oznaczony okres aktywność polityczną lub religijną prowadzoną świadomie w sposób zorganizowany przy oczywiście bezpośrednim zaangażowaniu się danej osoby w taką działalność. W tym przypadku skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela również stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 8 grudnia 2008 r. (sygn. akt I OSK 1727/07, opubl. Lex nr 516048). Z tezy powyższego wyroku wynika, że nawet sam fakt poddania represji z pominięciem bezpośredniego zaangażowania się danej osoby w taką działalność nie oznacza objęcia takiej represji ochroną w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy o kombatantach. Dlatego też musi to być działalność dłużej trwająca, przemyślana i prowadzona z określonych pobudek czyli walki o suwerenność i niepodległość (wyrok NSA OZ w Krakowie z dnia 10 października 1995 r. sygn. akt SA/Kr 2831/94, opubl. Lex nr 24753 i Prok.iPr. - wkł. 1996, nr 7-8, s. 66). Natomiast, co zasadnie stwierdził Sąd I instancji, będący w aktach sprawy materiał dowodowy wbrew zarzutom kasacyjnym nie potwierdza żeby pobyt skarżącego w Zakładzie Psychiatrycznym w Świeciu w okresie od 6 lipca 1954 r. do 3 września 1954 r. stanowił represję będącą wynikiem prowadzenia przez skarżącego działalności politycznej bądź religijnej. Ponadto z akt sprawy nie wynika, żeby skarżący podejmował działania zmierzające do obalenia ustroju, zaś za takie działanie nie można uznać odmowy współpracy z "Informacją Wojskową". Oznacza to, że skarżący nie prowadził działalności niepodległościowej lub religijnej, która mogłaby być przyczyną jego umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Ponadto nawet sam skarżący nie podnosił, żeby należał lub współpracował z organizacją niepodległościową lecz przeciwnie zeznał, że do organizacji niepodległościowej nie należał. Jednocześnie dodał, że nie mógł prowadzić działalności niepodległościowej, ponieważ w latach 1951-1954, jakikolwiek ruch oporu był wykluczony, w szczególności w jego rodzinnym Włocławku oraz w Toruniu. Także przesłuchani w sprawie świadkowie: H. R., H. S. oraz L. K. również nie potwierdzili faktu niepodległościowej działalności wnioskodawcy.

Po drugie, należy stwierdzić, że w tym stanie faktycznym nie nastąpiło także naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 4 w zakresie jego błędnej wykładni czy też niewłaściwego zastosowania. Należy także podkreślić, że błędnie sformułowano w tym zakresie zarzut kasacyjny, ponieważ nie może jednocześnie zachodzić błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie danego przepisu prawa materialnego.

Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.