Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1398141

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 8 listopada 2013 r.
II OPP 48/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms.

Sędziowie NSA: Zofia Flasińska (spr.), Marek Stojanowski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J. W. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku, sygn. akt II SAB/Bk 4/12 w sprawie ze skargi J.W. na przewlekłość postępowania przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Hajnówce w przedmiocie nakazania rozbiórki zbiornika na gnojowicę postanawia:

1.

stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku,

2.

przyznać skarżącej J. W. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku sumę pieniężną w wysokości 3 000 (trzech tysięcy) zł.

Uzasadnienie faktyczne

Skarga J. W. z dnia 2 stycznia 2012 r. na przewlekłość postępowania przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Hajnówce w przedmiocie nakazania rozbiórki zbiornika na gnojowicę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi sprawy została przekazana przez organ do Sądu w dniu 13 stycznia 2012 r. W tym samym dniu Przewodniczący Wydziału II WSA w Białymstoku wydał zarządzenie o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W dniu 18 stycznia 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał J. W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 50 złotych, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy.

Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2012 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy na dzień 13 marca 2012 r. W dniu 9 marca 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie sędzi Małgorzaty Roleder. Postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił ten wniosek. W dniu 2 kwietnia 2012 r. skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2012 r., II OZ 345/12. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu I instancji w dniu 30 maja 2012 r.

W dniu 4 czerwca 2012 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 5 lipca 2012 r. W dniu 4 lipca 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Stanisława Prutisa. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił ten wniosek. W dniu 24 lipca 2012 r. skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie. Postanowieniem z dnia 11 września 2012 r., II OZ 704/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił to zażalenie. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu I instancji w dniu 19 września 2012 r.

W dniu 8 października 2012 r. skarżąca złożyła wniosek o zmianę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2012 r., II OZ 704/12. Postanowieniem z dnia 30 października 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ten wniosek. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu I instancji w dniu 6 listopada 2012 r.

W dniu 16 listopada 2012 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 15 stycznia 2013 r. W dniu 8 stycznia 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędzi Elżbiety Trykoszko. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyłączył sędzię Elżbietę Trykoszko od orzekania w tej sprawie.

W dniu 28 stycznia 2013 r. przeprowadzono losowanie nowego składu orzekającego w tej sprawie. W dniu 29 stycznia 2013 r. wyznaczono rozprawę na dzień 28 marca 2013 r. W dniu rozprawy wpłynął pisemny wniosek skarżącej o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Jacka Pruszyńskiego. W związku z tym Sąd odroczył rozprawę i skierował ten wniosek do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Jacka Pruszyńskiego. W dniu 26 kwietnia 2013 r. skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r., II OZ 425/13. Akta sprawy zostały zwrócone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w dniu 24 czerwca 2013 r.

W dniu 26 czerwca 2013 r. wyznaczono rozprawę na dzień 3 września 2013 r.

W dniu 22 lipca 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego Marka Leszczyńskiego.

Zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II uznał, że od orzekania w tej sprawie wyłączeniu podlegają z mocy ustawy sędziowie: Grażyna Gryglaszewska, Małgorzata Roleder, Elżbieta Trykoszko, Danuta Tryniszewska-Bytys, Anna Sobolewska-Nazarczyk.

Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego Marka Leszczyńskiego. W dniu 4 września 2013 r. skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2013 r., II OZ 868/13. Akta sprawy zostały zwrócone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w dniu 18 października 2013 r.

W dniu 16 października 2013 r. skarżąca wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku w sprawie II SAB/Bk 4/12. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w tej sprawie naruszono jej prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki oraz o zasądzenie na jej rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 tysięcy zł.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że od daty wpływu jej skargi do Sądu, tj. 13 stycznia 2012 r. do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania upłynął rok i 10 miesięcy. Skarżąca wskazała, że przewlekłość postępowania w tej sprawie spowodowana była następującymi nieprawidłowymi czynnościami Sądu:

- po zwróceniu akt sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 6 listopada 2012 r. wyznaczono bezskutecznie termin rozprawy na dzień 15 stycznia 2013 r., albowiem do składu orzekającego w tym dniu została wyznaczona sędzia Elżbieta Trykoszko, która następnie została wyłączona od orzekania w sprawie na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (przewlekłość postępowania od dnia 6 listopada 2012 r. do dnia 28 stycznia 2013 r.),

- wyznaczeniem do orzekania w tej sprawie (zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2012 r.) sędzi Małgorzaty Roleder, która najpierw w wyniku losowania składu orzekającego w dniu 28 stycznia 2013 r. nie została powołana do tego składu, a następnie na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II została wyłączona od orzekania w tej sprawie na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.,

- wyznaczeniem do orzekania w tej sprawie sędziów Stanisława Prutisa i Jacka Pruszyńskiego,

- doręczaniem wniosków i zażaleń skarżącej w przedmiocie wyłączenia sędziego organowi i oczekiwaniem na zwrotne potwierdzenia odbioru tych pism, co spowodowało m.in. opóźnienie w przekazaniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia skarżącej z dnia 2 kwietnia 2012 r. (przekazano je dopiero 12 kwietnia 2012 r.) oraz zażalenia z dnia 25 kwietnia 2013 r. (przekazano je dopiero 14 maja 2013 r.).

Skarżąca podniosła ponadto, że do siedmiu jej spraw wyznaczono na jeden termin skład sędziowski, któremu przewodniczył sędzia Marek Leszczyński, co zaprzecza procedurze losowań, zwłaszcza, że zmieniono skład sędziowski bez wymaganej procedury tzn. poprzedni sędziowie nie zostali wyłączeni prawomocnym orzeczeniem.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie prawo skarżącej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone.

Na wstępie należy wskazać, iż skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności tego sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. Nr 179, poz. 1843 z późn. zm.). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08, Lex 479698, z dnia 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08, Lex 479136, z dnia 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, Lex 493700).

W tej sprawie od dnia wpływu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (13 stycznia 2012 r.) do dnia wniesienia przez skarżącą skargi na przewlekłość postępowania (16 października 2013 r.) upłynął już rok i 9 miesięcy, a więc został znacznie przekroczony termin 12 miesięcy.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku wystąpiła nieuzasadniona zwłoka w prowadzeniu postępowania sądowego na skutek nieprawidłowości w wyznaczaniu sędziów do składów orzekających w tej sprawie. W szczególności wskazać należy, iż w tej sprawie Przewodniczący Wydziału w dniu 16 listopada 2011 r. wyznaczył do orzekania w tej sprawie sędzię Elżbietę Trykoszko, która następnie została wyłączona od orzekania w sprawie postanowieniem Sądu z dnia 28 stycznia 2013 r. w związku z zaistnieniem przesłanki z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Nieuzasadnione było przeprowadzenie losowania w dniu 28 stycznia 2013 r. całego nowego składu orzekającego w tej sprawie, gdy wyłączona została z niego tylko sędzia Elżbieta Trykoszko.

Istotne wątpliwości budzi zarządzenie wydane przez Zastępcę Przewodniczącego Wydziału II dopiero dnia 8 sierpnia 2013 r., w którym uznał on, że od orzekania w tej sprawie wyłączeniu podlegają z mocy ustawy sędziowie: Grażyna Gryglaszewska, Małgorzata Roleder, Elżbieta Trykoszko, Danuta Tryniszewska-Bytys, Anna Sobolewska-Nazarczyk, ponieważ orzekali w sprawach II SAB/Bk 48/08 i II SAB/Bk 15/10. Okoliczność wyłączająca z urzędu udział sędziego w rozpoznawaniu sprawy powinna była zostać wzięta pod uwagę już przy wyznaczaniu pierwszego składu orzekającego w tej sprawie. Ponadto podkreślenia wymaga, że zarządzenie to pozostaje w sprzeczności z treścią orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2012 r. (oddalono zażalenie na odmowę wyłączenia sędziego Małgorzaty Roleder), w którym Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się podstaw do wyłączenia tego sędziego. Wskazać trzeba, że w sprawie II SAB/Bk 48/08 w dniu 27 listopada 2008 r. wydano postanowienie z dnia 27 listopada 2008 r. o odrzuceniu skargi J. W. na bezczynność Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 14 marca 2008 r. dotyczącego rozbiórki zbiornika na gnojowicę jako niedopuszczalnej, gdyż była to skarga wniesiona w trybie przepisów działu VIII k.p.a. W sprawie tej orzekali sędziowie Danuta Tryniszewska-Bytys, Anna Sobolewska-Nazarczyk i Elżbieta Trykoszko. Sprawa II SAB/Bk 48/08 dotyczyła skargi na bezczynność innego organu (Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku) i Sąd orzekał w niej jedynie o dopuszczalności skargi, nie rozpoznając sprawy co do istoty. Zatem brak było podstaw do przyjęcia, że sędziowie orzekający w sprawie II SAB/Bk 48/08 podlegają wyłączeniu w tej sprawie ze skargi J. W. na przewlekłość postępowania przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Hajnówce w przedmiocie nakazania rozbiórki zbiornika na gnojowicę.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż zaistniałe w tej sprawie nieprawidłowości w wyznaczaniu przez Przewodniczącego Wydziału sędziów do składów orzekających oraz liczne, często nieuzasadnione zmiany tych składów, doprowadziły do znacznego wydłużenia czasu trwania tego postępowania. W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w postępowaniu tym nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy) oraz przyznał skarżącej kwotę 3.000 zł jako odpowiednią sumę pieniężną od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (art. 12 ust. 4 ustawy). Określając wysokość tej sumy pieniężnej, Sąd miał na uwadze czas trwania postępowania, rodzaj sprawy, w której nastąpiła przewlekłość, jej znaczenie dla skarżącej, a także to, że przyczyną przewlekłego postępowania było również to, że skarżąca składała liczne wnioski o wyłączenie sędziów, często przed samym terminem rozprawy oraz liczne zażalenia, które wymagały rozpoznania.

W odniesieniu do zarzutu skarżącej, iż Sąd doręczał jej zażalenia na postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia sędziego organowi i oczekiwał na zwrotne potwierdzenia odbioru tych pism, co spowodowało opóźnienie w przekazaniu tych zażaleń do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazać należy, iż zgodnie z art. 195 § 1 p.p.s.a. akta sprawy wraz z zażaleniem wojewódzki sąd administracyjny przedstawia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu po doręczeniu zażalenia pozostałym stronom. Odpowiedź na zażalenie może być wniesiona wprost do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie siedmiu dni od doręczenia zażalenia. Zatem z tego przepisu wynika obowiązek Sądu doręczenia odpisu zażalenia pozostałym stronom postępowania, gdyż stronom tym przysługuje prawo wniesienia odpowiedzi na zażalenie. Ponadto z art. 195 § 2 p.p.s.a. wynika obowiązek Przewodniczącego Wydziału przedstawienia akt sprawy sędziemu sprawozdawcy celem zbadania czy nie zachodzą przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozpoznania sprawy na nowo.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.