II Ko 371/17 - Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2537621

Wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 20 lipca 2018 r. II Ko 371/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Marcin Świerk.

Przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie - Lesława Myrdy.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Rzeszowie II Wydział Karny po rozpoznaniu na rozprawie w dniach 13 września 2017 r., 25 maja 2018 r. i 16 lipca 2018 r., wniosku P. M. (1) o zasądzenie od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia na podst. art. 552 § 4 k.p.k., art. 554 § 4 k.p.k.

I.

zasądza od Skarbu Państwa - Sąd Okręgowy w Rzeszowie na rzecz P. M. (1) kwoty:

- 2 000 000 (dwa miliony) zł, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,

- 24 000 (dwadzieścia cztery tysiące) zł, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku, tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę, wynikłe z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania wnioskodawcy od dnia 17 czerwca 1998 r. do dnia 8 października 1999 r. w sprawie sygn. akt II K 55/13 Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu,

II.

w pozostałej części wniosek oddala,

III.

kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa,

IV.

zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy P. M. (1) kwotę 336 (trzysta trzydzieści sześć) zł, tytułem kosztów udziału pełnomocnika.

Uzasadnienie faktyczne

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 lipca 2018 r.

W dniu 18 kwietnia 2016 r., P. M. (1) za pośrednictwem swojego pełnomocnika wniósł do tut. Sądu wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kwoty 5.000.000 złotych (słownie: pięciu milionów) tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania w okresie od 17 czerwca 1998 r. do 8 października 1999 r. oraz zastosowanie poręczenia majątkowego postanowieniem z dnia 8 października 1999 r. oraz kwoty 24.000 złotych (słownie: dwudziestu czterech tysięcy) tytułem odszkodowania za niesłuszne zastosowanie tymczasowego aresztowania w ww. okresie.

Nadto wniósł o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz powołał szereg wniosków dowodowych na okoliczności podniesione we wniosku inicjującym postępowanie.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że poszkodowany P. M. (1), na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17 czerwca 1998 r. został tymczasowo aresztowany, który to środek zapobiegawczy stosowany był wobec jego osoby do dnia 8 października 1999 r., kiedy to Prokurator Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie uchylił środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztu i zastosował środek zapobiegawczy w postaci poręczenia majątkowego i osobistego. W dniu 5 września 2000 r. zostało wydane wobec wnioskodawcy P. M. (1) postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Wnioskodawca podniósł też, iż w przedmiotowej sprawie zapadło względem niego łącznie sześć wyroków, z czego ostatnim - prawomocnym w dniu 31 lipca 2015 r., a to wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, sygn. akt II Aka 48/15, P. M. (1) został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k., art. 296 § 1, 2 i 3 k.k. w zw. z art. 21 § 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Wnioskodawca podniósł, iż tymczasowe aresztowanie P. M. (1), które faktycznie trwało od 17 czerwca 1998 r. do 8 października 1999 r., nastąpiło z naruszeniem art. 249 § 1 k.p.k. Przepis ten zezwala bowiem na zastosowanie tego środka tylko wówczas, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. Tymczasem w stosunku do P. M. (1) postawiony mu zarzut popełnienia przestępstwa opierał się na niezweryfikowanych przez organy poszlakach. Skarżący od początku utrzymywał, iż jego aresztowanie odbywa się bez podania ważnych przyczyn oraz było nadmiernie długie. Skarżący twierdził, iż Sądy nie podały wystarczających podstaw przedłużania jego aresztowania. Ich postanowienia były lakoniczne, niejasne i fragmentaryczne. Podczas całego przedmiotowego okresu nieustająco powielały treść przepisów kodeksu postępowania karnego i przywołując gołosłowne kodeksowe sformułowanie - "uzasadnione podejrzenie", że popełnił on zarzucane mu przestępstwa oraz powoływały się na poważną naturę tych przestępstw bez stosowanego uzasadnienia.

Według wyliczenia przedstawionego we wniosku na kwotę odszkodowania składa się kwota będąca odzwierciedleniem wynagrodzenia jakie otrzymywałby wnioskodawca z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółce (...)-S." S. O. w W. na łączną kwotę 12.000 złotych oraz z tytułu umowy o pracę w spółce (...) sp. z o.o. jako (...) i (...), również w kwocie 12.000 złotych, w okresie od 16 września 1998 r. (utrata zatrudnienia - zwolnienie w trybie art. 66 k.p.) do 15 września 2000 r. (utrata statusu bezrobotnego).

Oprócz szkody majątkowej powyżej wyliczonej przez wnioskodawcę, wnioskodawca domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty 5.000.000 złotych zadośćuczynienia z tytułu doznania krzywdy spowodowanej tymczasowym aresztowaniem. W uzasadnieniu żądania wskazał na cierpienia psychiczne jakich doznał w związku ze stosowaniem wobec niego tymczasowego aresztowania, które dla niego, osoby niekaranej miały negatywny wpływ jego dalsze życie. W konsekwencji po opuszczeniu aresztu podjął leczenie psychiatryczne, ze względu na stan psychiczny zaniedbał relacje z małoletnią córką i nie był w stanie znaleźć zatrudnienia zgodnego ze swoimi kwalifikacjami. Ponadto dodatkowych cierpień przysporzyły wnioskodawcy doniesienia medialne, kreujące wnioskodawcę jako przestępcę.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Postanowieniem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 17 czerwca 1998 r., sygn. akt II Ko1 91/98, na podstawie art. 209 dkpk i art. 217 § 1 pkt 2 i § 2 dkpk zastosowano wobec P. M. (1) środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres dwóch miesięcy tj. od zatrzymania w dniu 16 czerwca 1998 r. do dnia 16 sierpnia 1998 r. w związku z postawieniem mu zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 201 dkk i art. 202 dkk w zw. z art. 10 § 2 dkk i w zw. z art. 58 dkk w sprawie VI S Ds. 1/99 Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie.

Tymczasowe aresztowanie było stosowane względem poszkodowanego P. M. (1) do dnia 8 października 1999 r., kiedy to środek ten został uchylony na mocy postanowienia prokuratora Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie z dnia 8 października 1999 r. Na podstawie postanowienia z dnia 8 października 1999 r. zastosowano wobec wnioskodawcy środki zapobiegawcze o charakterze wolnościowym w postaci poręczenia majątkowego w kwocie 12.000 złotych poprzez zajęcie książeczki oszczędnościowej (...) złożonej w I Oddziale (...) w R. i osobiste poręczenie przyjęte od W. C., że wnioskodawca stawi się na każde wezwanie i nie będzie utrudniał postępowania.

W toku postępowania przygotowawczego P. M. (1) został oskarżony o popełnienie czterech przestępstw w tym. o to, że:

- w okresie od dnia 22 kwietnia 1996 r. do dnia 14 lipca 1997 r. w M. woj. (...), w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i porozumieniu z W. P., B. B., T. S., B. O., P. R., R. M., L. K., J. G. i A. G., w tym obowiązanymi do zajmowania się sprawami majątkowymi (...) S.A. i Zakładu (...) sp. z o.o., wiedząc o ciążących na tych osobach obowiązkach w zakresie prawidłowego gospodarowania mieniem, działając w imieniu i na rzecz zagranicznej firmy (...) przywłaszczył sobie pieniądze w kwocie 5.300.000 zł na szkodę Zakładu (...) sp. z o.o. oraz w kwocie 10.410.092,86 zł na szkodę (...), używając przy tym fałszywych dokumentów w postaci umów, protokołów i faktur, a to:

- protokołu nr (...) z posiedzenia zarządu (...) S.A. w dniu 6 czerwca 1995 r.,

- informacji - opinii dotyczącej sporu między (...) S.A. a Państwowym Przedsiębiorstwem (...) im. (...) A. K., (...)" z dnia 10 sierpnia 1995 r.,

- umowy nr (...) z dnia 4 września 1995 r. pomiędzy (...) S.A. a (...),

- umowy nr (...) z dnia 10 stycznia 1996 r. pomiędzy (...) S.A. a (...),

- protokołu z dnia 9 lutego 1996 r. dotyczącego realizacji przez firmę (...) czynności zleconych jej przez (...) S.A. zgodnie ze wstępną umową nr (...) z dnia 4 września 1995 r. i umową nr (...) z dnia 10 stycznia 1996 r.,

- umowy zlecenia z dnia 18 kwietnia 1996 r. pomiędzy (...) S.A. a (...),

- załącznika nr 1 z dnia 22 kwietnia 1996 r. do umowy wstępnej nr (...) zawartej dnia 4 września 1995 r. oraz umowy nr (...) z dnia 10 stycznia 1996 r. pomiędzy (...) S.A., Zakładem (...) sp. z o.o. i (...),

- protokołu uzgodnień zawartego dnia 20 kwietnia 1996 r. w M. pomiędzy (...) S.A. i Zakładem (...) sp. z o.o.,

- umowy z dnia 22 kwietnia 1996 r. pomiędzy (...) S.A. i Zakładem (...) sp. z o.o. regulującej wzajemne stosunki w związku z przejęciem przez (...) zobowiązań (...) wobec firmy (...) wynikających z umowy nr (...) z dnia 4 września 1995 r. łączącej (...) i (...),

- porozumienia zawartego dnia 26 kwietnia 1996 r. pomiędzy Zakładem (...) sp. z o.o. a (...) (dotyczącego kwoty 5.300.000 zł),

- protokołu z dnia 25 października 1996 r. dotyczącego realizacji przez firmę (...) czynności zleconych jej przez (...) S.A., w miejsce której wstąpił Zakład (...) sp. z o.o. zgodnie z załącznikiem nr 1 do umowy wstępnej nr (...) z dnia 4 września 1995 r. oraz umowy nr (...) z dnia 10 stycznia 1996 r.,

- faktury nr (...) z dnia 25 października 1996 r. wystawionej przez (...) dla Zakładu (...) sp. z o.o.,

- faktury nr (...) z dnia 17 stycznia 1997 r. wystawionej przez (...) dla (...) S.A.,

- faktury nr (...) z dnia 2 lipca 1997 r. wystawionej przez (...) dla (...) S.A., dających wypłaconym kwotom pozór wynagrodzenia należnego firmie (...) za rzekome pośrednictwo w negocjacjach z L. Zespołem (...) im. (...) w K. ((...)), przez co wyrządził obu wymienionym spółkom szkody majątkowe w wielkich rozmiarach, co najmniej równych podanym wyżej kwotom, tj. o przestępstwo z art. 294 § I k.k. w zw. z art. 284 § I k.k., art. 296 § I, 2 i 3 k.k. w zw. z art. 21 § 2 k.k. i art. 270 § I k.k. w zw. z art.ll § 2 k.k.;

- w dniu 4 lipca 1996 r. w W. będąc pełnomocnikiem zagranicznej firmy (...) udzielił M. W. - członkowi zarządu dyrektorowi produkcji Zakładu (...) sp. z o.o. w M. związku z pełnieniem przez niego tej funkcji publicznej korzyści majątkowej znacznej wartości w postaci nieoprocentowanej pożyczki w kwocie 63.787, zł, a ponadto R. M. - członkowi zarządu - dyrektor handlowemu Zakładu (...) sp. z o.o. w M. w związku z pełnieniem przez niego tej funkcji publicznej korzyści majątkowej znacznej wartości w postaci przeznaczonej dla jego syna M. M. nieoprocentowanej pożyczki pieniężnej w kwocie 106.011,49 zł, tj. o przestępstwo z art. 229 § 4 k.k.

W trakcie trwającego wiele lat postępowania karnego, zapadały względem wnioskodawcy P. M. (1) kolejne wyroki. Postępowanie zakończyło się wydaniem przez Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu w dniu 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II K 55/13 wyroku, utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, sygn. akt II Aka 48/15, na podstawie którego P. M. (1) został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 284 § 1 k.k., art. 296 § 1, 2 i 3 k.k. w zw. z art. 21 § 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

(dowody: odpis postanowienia k. 108, odpis zawiadomienia o zwolnieniu ze sprawy k.107, świadectwo zwolnienia k. 28-29, odpisy wyroków k. 69-78, 79-80, 81-90, 91-93, protokół zatrzymania - k.1014, postanowienie o tymczasowym aresztowaniu - k.1032-1033 (tom VI) akt sprawy II K 55/13 Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu (VI DS. 1/99), akt oskarżenia k.2819-28831 - akta sprawy II K 55/13 Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu (tom CXIV)

W trakcie tymczasowego aresztowania wnioskodawca przebywał najczęściej w celi czteroosobowej, jednakże kilkukrotnie był przekwaterowany do celi wieloosobowej (przejściowej), a w trakcie pobytu w areszcie miał kontakt w celi z kilkudziesięcioma osobami, w tym w większości podejrzanymi o poważne przestępstwa kryminalne.

(dowód: zeznania P. M. (1) k. 369v-376)

P. M. (1) ma 58 lat. Z zawodu jest ekonomistą, posiada ukończone studia magisterskie i doktorat z ekonomii. W chwili zastosowania tymczasowego aresztowania zatrudniony był jako (...) oraz (...) (...) sp.z o.o. na pełen etat, a jednocześnie pracował na podstawie umowy o pracę na pełen etat w spółce (...)-S." S. O. w W. na stanowisku ekonomisty (przy czym to była część jego działalności zawodowej). Z tytułu wykonywanych prac, w każdej z wyżej wskazanych firm, wnioskodawca uzyskiwał miesięczne wynagrodzenie w kwotach po 500 złotych netto. Nie były to jego wszystkie dochody, a łącznie uzyskiwał kwotę oscylującą wokół 3-4-krotności średniej krajowej.

Obydwa stosunki pracy zostały na podstawie art. 66 k.p. rozwiązane z wnioskodawcą podczas tymczasowego aresztu. Zarówno umowa o pracę w spółce (...)-S.", jak również umowa o pracę w spółce (...) sp. z o.o. zostały rozwiązane z dniem 16 września 1998 r. właśnie z powodu długotrwałej nieobecności w pracy wynikającej z tymczasowego aresztowania.

Wnioskodawca po opuszczeniu zakładu karnego miał problemy zez znalezieniem pracy, wobec czego został decyzją Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy nr 1 w W. nr (...) uznany został za osobę bezrobotną od dnia 19 listopada 1999 r. z jednoczesną odmową przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Status bezrobotnego posiadał do dnia 15 września 2000 r., kiedy to podjął zatrudnienie. Konsekwencją tymczasowego aresztowania względem wnioskodawcy był brak możliwości podjęcia przez P. M. (1) pracy zgodnej z jego kwalifikacjami zawodowymi i wykształceniem. Wnioskodawca zajmował przed aresztowaniem prestiżowe stanowiska, z którymi związane były obiecujące perspektywy i możliwości rozwoju i szerokich kontaktów zawodowych i na skutek stosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego utracił bezpowrotnie prestiż i związane z nim możliwości zarobkowe. Postrzegany był bowiem w środowisku zawodowym jako przestępca, co uniemożliwiało mu podjęcie intratnej pracy na poziomie takim jak zarobkowanie w czasie sprzed zastosowania tymczasowego aresztowania. W okresie pozostawania bez pracy korzystał ze wsparcia finansowego rodziny i znajomych. Z kolei po podjęciu pracy, w czasie do 2004 r. kiedy to zamieszkiwał wraz z A. P. pozostawał na jej częściowym utrzymaniu.

(dowód: świadectwa pracy k. 24-25, 26-27, 23, decyzja nr (...) k.30, decyzja z dnia 5 października 2000 r.k.31, zeznania P. M. (1) k. 369v-376, zeznania A. P. k.374v-376)

W trakcie tymczasowego aresztowania, wnioskodawca znajdował się w złej kondycji psychicznej, wobec czego korzystał z wizyt u psychiatry. Leczony był środkami farmakologicznymi w związku z zespołem dysforyczno-lękowym w przebiegu reakcji sytuacyjnej.

(dowód: książeczka zdrowia tymczasowo aresztowanego k. 359, zeznania P. M. (1) k. 369v-376)

W związku z tymczasowym aresztowaniem wnioskodawca utracił kontakt z córką, albowiem nie chcąc ujawnić przed małoletnią prawdy o jego tymczasowym aresztowaniu, za pośrednictwem matki dziecka przedstawił córce historię o wyjeździe do (...) w celach zarobkowych, co wiązało się z brakiem możliwości korespondencji z małoletnią, która opieczętowana byłaby adresem jednostki penitencjarnej, jak też brakiem wizyt córki w tej jednostce.

(dowód: zeznania P. M. (2) k 369v-376)

Podczas pobytu wnioskodawcy w zakładzie karnym on (i współpodejrzani) był on przedmiotem bardzo dużego zainteresowania mediów. W licznych materiałach prasowych wskazywane były inicjały P. M. (2) w powiązaniu ze stanowiskami w firmach, które zajmował przed tymczasowym aresztowaniem, identyfikujące jego osobę, a treść tych materiałów przedstawiała go jako przestępcę, który dopuścił się licznych nadużyć finansowych na szkodę (...) sp. z o.o.

(dowód: materiały prasowe k.119-145,154-163,452-453, zeznania P. M. (2) k 369v-376, zeznania W. P. k. 376-377, zeznania B. B. k.454-456)

Po opuszczeniu jednostki penitencjarnej nasiliły się u wnioskodawcy objawy zaburzeń depresyjno-lękowych w związku z czym przez okres kilku lat, do roku 2010 korzystał z pomocy czy to psychiatryczno-psychologicznej czy to neurologicznej, a w dniach od 5 marca 2001 r. do 9 marca 2001 r. był hospitalizowany w Wojewódzkim Szpitalu (...) w L. z rozpoznaniem zaburzeń depresyjno-lękowych. Zachowanie P. M. (2) po opuszczeniu jednostki penitencjarnej uległo diametralnej zmianie w porównaniu z okresem sprzed tymczasowego aresztowania. Wnioskodawca przed aresztowaniem był człowiekiem energicznym, twórczym, zdecydowanym, pełnym planów zawodowych, zaś po opuszczeniu jednostki penitencjarnej z uwagi na zaburzenia z którymi się zmagał spędzał czas w domu, bawiąc się z psami.

Stan psychiczny w którym się znajdował przyczynił się również do tego, iż wnioskodawca nie naprawił relacji z byłą żoną A. P., z którą - mimo formalnego rozwiązania ich małżeństwa - spotykał się i z którą odbudowywali relację zmierzającą do faktycznego kontynuowania związku. A. P. przez okres tymczasowego aresztowania wnioskodawcy zamieszkiwała w ich wspólnym domu w S., a po opuszczeniu przez niego zakładu karnego mieszkała tam wraz z wnioskodawcą do roku 2004 r. kiedy to ich związek rozpadł się definitywnie z powodu stanu zdrowia psychicznego wnioskodawcy.

Problemy natury psychicznej, będące skutkiem tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, miały niebagatelny wpływ również na relację P. M. (2) z dzieckiem. Przed tymczasowym aresztowaniem wnioskodawca miał bardzo dobry kontakt emocjonalny z córką, z którą spędzał weekendy i odwiedzał ją również w jej miejscu zamieszkania (mieszkała z pierwszą żoną wnioskodawcy). Po opuszczeniu aresztu, kontakt ten z uwagi na stan psychiczny wnioskodawcy, nie był już ani tak intensywny, ani bliski, co spowodowało, iż bliskiej relacji z córką poszkodowany nie zdołał już nigdy odbudować.

Po opuszczeniu przez P. M. (1) zakładu karnego sąsiedzi nie wchodzili z nim i A. P. w relacje towarzyskie.

(dowód: dokumentacja medyczna leczenia wnioskodawcy k.32-64, opinia sądowo-psychiatryczna k. 415-418, dokumentacja fotograficzna k.362-364, zeznania P. M. (1) k 369v-376, zeznania A. P. k. 374v-376, zeznania B. B. k. 454-456)

Zebrany materiał nie pozwolił na dokonanie ustaleń, iż nabyte przez wnioskodawcę w areszcie schorzenie w postaci (...) poddanej zabiegowi operacyjnemu podczas pobytu wnioskodawcy na O. (...) Szpitala (...) w W. w dniach od 10 kwietnia 2000 r. do 13 kwietnia 2000 r. pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowym z tymczasowym aresztowaniem P. M. (1).

(dowód: opinia sądowo lekarska k.460-461)

Wskazane powyżej dowody, na podstawie których dokonano ustaleń faktycznych w sprawie, Sąd ocenił jako wiarygodne.

Na wiarę zasługują zeznania P. M. (1) które jawią się jako szczere, złożone w sposób czytelny, wyważony, logiczny i korespondujący z dowodami z dokumentów, jak i osobowymi źródłami dowodowymi. Jako takie należało zatem obdarzyć je wiarą. Widoczne w czasie składania zeznań emocje były zupełnie naturalne w kontekście traumatycznych przeżyć wnioskodawcy.

Wiarygodne są również zeznania A. P., B. B. i W. P. A. P. opisywała zachowanie wnioskodawcy po uchyleniu tymczasowego aresztowania, wpływ stosowania tego środka na relację z nią oraz małoletnią córką. Z kolei W. P. i B. B. zeznawali o pozycji zawodowej wnioskodawcy sprzed aresztowania, szumie medialnym w odniesieniu do sprawy w której aresztowany był wnioskodawca, o traumie przeżywanej podczas tymczasowego aresztowania w związku ze stawianymi podejrzanym zarzutami. Zeznania tych świadków są szczere, spontaniczne i korespondują z zeznaniami P. M. (1).

Nie ma żadnych podstaw by zeznania świadków (w tym wnioskodawcy) kwestionować, zresztą nie czynił tego również prokurator.

Pozostałe zgromadzone w sprawie dowody, a to dowody o charakterze rzeczowym, wskazane na wstępie są dowodami wiarygodnymi, albowiem obiektywnie i w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają fakty których dotyczą. Również one nie były kwestionowane.

Na wiarę zasługuje również opinia sądowo-psychiatryczna. Opinię biegłego Sąd uznał za pełną, jasną, rzeczową a przez to rzetelną i przekonującą. Została ona wydana przez specjalistę z zakresu psychiatrii na podstawie dokumentacji medycznej dotyczącej wnioskodawcy obrazującej przebieg leczenia zarówno z okresu tymczasowego aresztowania jak i po tym czasie, co pozwoliło na wszechstronną analizę i ocenę jego stanu zdrowia pod kątem zgłaszanych dolegliwości natury psychicznej. Wnioski biegłego były logiczne i w świetle zapisów owej dokumentacji nie budzące wątpliwości. Co więcej, opinia ta nie była przez wnioskodawcę kwestionowana.

Walorem wiarygodności Sąd obdarzył również opinię sądowo-lekarską W. O., albowiem została ona wydana przez osobę posiadającą wiedzę specjalną i doświadczenie zawodowe, a jej treść i wyciągnięte wnioski jawią się jako logiczne i nienasuwające zastrzeżeń.

Uzasadnienie prawne

Sąd zważył, co następuje:

Dla jasności wywodu na wstępie wskazać trzeba, iż podstawą prawną rekompensaty za tymczasowe aresztowanie zastosowane wobec P. M. (1) jest norma art. 552 § 4 k.p.k. w brzmieniu aktualnie obowiązującym. Sąd Okręgowy nie widzi potrzeby szerszych rozważań w tym zakresie, albowiem kwestia który przepis winien mieć zastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy (art. 552a k.p.k. obowiązujący do dnia 15 kwietnia 2016 r. czy też art. 552 § 4 k.p.k.) przesądzona została w prawomocnym postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II AKz 115/17.

Podstawą prawną żądania przez P. M. (1) odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest zatem art. 552 § 4 k.p.k. Natomiast przesłankami koniecznymi do uznania zasadności roszczeń z art. 552 § 4 k.p.k. jest wykazanie następujących okoliczności: 1) zastosowania wobec wnioskodawcy tymczasowego aresztowania, 2) niewątpliwej niesłuszności zastosowania tego środka zapobiegawczego, 3) wydanie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, 4) poniesienia szkody majątkowej i niemajątkowej (krzywdy) i jej wysokości, oraz 5) związku przyczynowego pomiędzy odniesioną szkodą (zarówno materialną jak i niematerialną) a tymczasowym aresztowaniem.

Zgodnie z akceptowanym przez Sąd Okręgowy orzecznictwem, odpowiedzialność Skarbu Państwa za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie (art. 552 § 4 k.p.k.) oparta jest na zasadzie ryzyka (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1999 r., sygn. akt I KZP 27/99, OSNKW 1999/11-12/72 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt III KKN 452/99, LEX nr 53905; zob. też D. Świecki w: Kodeks postępowania karnego. Tom II, redakcja naukowa Dariusz Świecki, 3 wydanie, Warszawa 2017, t.28 do art. 552 i powołana tam literatura; W. Jasiński w: Niesłuszne skazania - przyczyny i skutki, Łukasz Chojniak (red.), Warszawa 2017, s.149-150; Ł. Chojniak, Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, Warszawa 2013, s.140-150).

W orzecznictwie wskazuje się również, że niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie będzie miało miejsce wówczas, gdy było ono stosowane z naruszeniem przepisów k.p.k., dotyczących tego środka zapobiegawczego albo okazało się niezasadne z punktu widzenia ostatecznego (prawomocnego) rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności karnej, w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, a także w toku postępowania w przedmiocie odszkodowania lub zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie. Oznacza to, że oceny słuszności tymczasowego aresztowania, na gruncie przepisu art. 552 § 4 k.p.k., należy dokonywać przede wszystkim z punktu widzenia ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie. Z tego punktu widzenia, za niewątpliwie niesłuszne, w zasadzie (wyjątek wskazany w orzecznictwie SN, dot. zawinionego i celowego działania samego aresztowanego - zob. W. Jasiński, op.cit., s.150 - oczywiście w najmniejszym stopniu nie odnosi się do realiów sprawy), uznać należy każde tymczasowe aresztowanie oskarżonego (podejrzanego), który ostatecznie (prawomocnie) został: uniewinniony, umorzono w stosunku do niego postępowanie, także warunkowo, sąd odstąpił od wymierzenia kary, nastąpiło skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, wymierzona została tylko kara nie związana z pozbawieniem wolności lub środek karny, a także, gdy wymierzona została kara pozbawienia wolności w wysokości niższej niż okres tymczasowego stosowania aresztowania - w tym ostatnim wypadku problem odszkodowania dotyczy tylko stosowania tymczasowego aresztowania w czasie stanowiącym różnicę między tymi okresami. Oceny słuszności tymczasowego aresztowania na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. należy dokonywać zatem w zasadzie jedynie z punktu widzenia ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy (ex nunc) (zob. wyrok SN z 26 października 2001 r. - II KKN 122/99, LexisNexis nr 384955, SA w Warszawie z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt II AKa 427/17). Prawomocne uniewinnienie, w zasadzie, stanie się zawsze podstawą ustalenia, że wcześniej stosowane tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne, i to bez względu na to, czy jego podstawą będzie pewne stwierdzenie, że przestępstwa w ogóle nie popełniono albo że popełnił je kto inny, czy też stało się tak dlatego, że nie zdołano zebrać dostatecznych dowodów winy, a nawet wówczas, gdy zastosowanie miała reguła określona w art. 5 § 2 (zob. wyrok SN z 17 stycznia 2002 r. - II KKN 382/99, LexisNexis nr 393784).

Jednakże okoliczności ustalone w konkretnej sprawie, mogą stać się podstawą oceny, że w niektórych z powyżej wskazanych wypadkach tymczasowe aresztowanie, co prawda, było niesłuszne, ale nie było ono niewątpliwie niesłuszne, co w świetle unormowania art. 552 § 4 k.p.k. (argumentum a contrario) stanowi przesłankę egzoneracyjną. Taką okolicznością będzie - jak wspomniano - zawinione zachowanie oskarżonego, pozwalające postawić mu zarzut, ze społecznego punktu widzenia, spowodowania niekorzystnego dla siebie orzeczenia w przedmiocie tymczasowego aresztowania.

Niewątpliwym w tej sprawie jest fakt zastosowania wobec P. M. (1) tymczasowego aresztowania, a w konsekwencji rzeczywiste pozbawienie go wolności w okresie od dnia 17 czerwca 1998 r. do dnia 8 października 1999 r.

Bezsporne jest również to, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II K 55/13, utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, sygn. akt II Aka 48/15, P. M. (1) został uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu czynów w sprawie, w której był tymczasowo aresztowany.

Niewątpliwym w tej sprawie jest fakt, że P. M. (1) w żaden sposób nie przyczynił się do zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, w związku z czym nie wystąpiły okoliczności wyłączające przyznanie roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie określone w art. 553 k.p.k.

Rozważenia zatem wymaga czy wskutek tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego do sprawy o sygnaturze akt II K 55/13 doznał szkody materialnej oraz krzywdy w wymiarze niematerialnym.

"Szkoda" jest pojęciem o charakterze doktrynalnym, niezdefiniowanym w kodeksie cywilnym. Najistotniejsza dla pojęcia szkody norma wskazana jest w przepisie art. 361 § 2 k.c. Z przepisu tego wynika, że szkoda polega albo na stracie, którą poniósł poszkodowany (damnum emergens) albo pozbawieniu poszkodowanego korzyści, które mógłby uzyskać, gdyby mu szkody nie wyrządzono (lucrum cessans). Strata (damnum emergens) to każde pogorszenie się sytuacji majątkowej (zmniejszenie aktywów lub zwiększenie pasywów) poszkodowanego, w wyniku czego poszkodowany staje się uboższy, niż był przed doznaniem szkody. Inaczej rzecz ujmując, stratą jest pomniejszenie majątku poszkodowanego, polegające na zmniejszeniu, uszczupleniu aktywów poprzez zniszczenie, utratę lub uszkodzenie określonych składników majątkowych albo obniżenie ich wartości. Stratą będzie również zwiększenie, przybycie pasywów poprzez np. powstanie nowych zobowiązań albo ich zwiększenie. Z kolei szkoda związana z utraconymi korzyściami (lucrum cessans) polega na tym, że majątek poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby się to stało, gdyby nie nastąpiło zdarzenie, z którym połączona jest czyjaś odpowiedzialność. W orzecznictwie przyjęto, że szkodą w przypadku utraconych korzyści jest szkoda, którą określa to, co nie weszło do majątku poszkodowanego na skutek zdarzenia wyrządzającego tę szkodę, a inaczej mówiąc, to, co weszłoby do majątku poszkodowanego, gdyby zdarzenie wyrządzające szkodę nie nastąpiło (wyrok SN z dnia 18 stycznia 2002 r., I CKN 132/01, LEX nr 53144). Dla ustalenia zaistnienia szkody oraz jej wysokości porównać należy rzeczywisty stan majątku po zdarzeniu sprawczym ze stanem hipotetycznym, czyli takim, jaki by istniał, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze; innymi słowy bada się stan majątkowy przed i po nastąpieniu zdarzenia szkodzącego dla wykrycia różnicy w stanie majątkowym.

Przy czym zaznaczyć trzeba, iż odszkodowanie za szkody wynikłe z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, o którym mowa w art. 552 § 4 k.p.k., nie może ograniczać się wyłącznie do rekompensaty szkód powstałych w majątku poszkodowanego w okresie stosowania najsurowszego ze środków zapobiegawczych, chociaż w większości wypadków tak właśnie będzie. Jeżeli jednak efektem tymczasowego aresztowania jest również brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej po odzyskaniu przez wnioskodawcę wolności i tego rodzaju skutek pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z uprzednim jej pozbawieniem, również taki fakt winien być uwzględniany przy określaniu wysokości należnego odszkodowania (zob. orzeczenia Sądu Najwyższego: wyroki z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt III KKK 286/13, z dnia 9 grudnia 2009 r., III KK 173/09, LEX nr 553703 i z dnia 12 października 2011 r., III KK 84/11, LEX nr 1044037 oraz postanowienia z dnia 1 marca 2012 r., IV KK 278/11, OSNKW 2012, z. 9, poz. 92 i z dnia 10 października 2012 r., V KK 17/12, LEX nr 1228630).

Przenosząc owe rozważania na grunt tej sprawy, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż wnioskowana kwota odszkodowania w wysokości 24.000 złotych jest kwotą realnie uwzględniającą wskazane we wniosku utracone przez wnioskodawcę korzyści majątkowe, których utrata pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z zastosowaniem względem niego tymczasowego aresztowania. Wnioskodawca, na skutek tymczasowego aresztowania został w dniu 16 września 1998 r. odwołany, zarówno ze stanowiska (...) jak i (...) (...) M. (...) oraz rozwiązano z nim stosunek pracy na stanowisku ekonomisty w spółce (...)-S." S. O. w W. Z tytułu wykonywanych prac, w każdej z wyżej wskazanych firm, wnioskodawca uzyskiwał miesięczne wynagrodzenie w kwotach po 500 złotych netto. Powszechnie w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż to właśnie wynagrodzenie netto stanowi właściwe odzwierciedlenie utraconych przez poszkodowanego korzyści. Wobec tego utracone przez P. M. (2) korzyści za okres od 16 września 1998 r. (zwolnienia z prac) do dnia 15 września 2000 r. (utraty statusu bezrobotnego) wynosiły w każdej z tych firm po 12.000 złotych, co łącznie dało kwotę 24.000 złotych zasądzaną z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Odnosząc się zaś do wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy w związku z doznaną na skutek tymczasowego aresztowania krzywdą stwierdzić trzeba, iż jest on zasadny, choć nie w wysokości wnioskowanej przez poszkodowanego.

Kodeks postępowania karnego nie definiuje pojęcia "zadośćuczynienie". Miarodajne w tym względzie są przepisy prawa cywilnego materialnego, a zwłaszcza art. 445 § 1 k.c., z którego wynika, że zadośćuczynienie winno być "odpowiednie". "Odpowiednia suma", o której mowa w tych przepisach to wartość, która spełnia stawianą jej funkcję kompensacyjną, ale jednocześnie nie jest sposobem uzyskania nadmiernych korzyści finansowych, jest określana indywidualnie w oparciu o rodzaj, czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, ich natężenie, a w odniesieniu do realiów niniejszej sprawy - stopień dolegliwości, z jaką wiązało się stosowanie tymczasowego aresztowania, a więc przykrości natury moralnej z tego wynikających, w tym utraty dobrego imienia, ostracyzm środowiskowy, konieczność poddania się rygorom związanym ze stosowaniem tego środka zapobiegawczego, nieprzychylne reakcje po zwolnieniu z aresztu, stan zdrowia wnioskodawcy w czasie wykonywania środka oraz po zwolnieniu z aresztu. Jednocześnie chodzi przy tym o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikające z faktu pozbawienia wolności. Nie mają w tym zakresie znaczenia nawet najbardziej negatywne przeżycia związane z oskarżeniem, toczącym się procesem, czy zagrożeniem surową karą (zob: wyrok SA we Wrocławiu z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt II AKa 296/17). Zadośćuczynienie należy ustalać bez zachowania nadmiernej drobiazgowości, powinno ono bowiem czynić zadość poczuciu krzywdy i opiewać na wystarczając wartość.

Krzywda jako szkoda niemajątkowa jest trudna do skonkretyzowania. Nie da się jej wyliczyć tak jak szkody majątkowej, odnosząc się do określonych, wymiernych w pieniądzu strat czy utraconych korzyści. W orzecznictwie podkreśla się, że wszelkie próby wyliczenia zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę przy pomocy określonych przeliczników czy równoważników są nietrafne. Dlatego też w większym stopniu niż odszkodowanie ustalenie wysokości zadośćuczynienia pozostawione jest sędziowskiemu uznaniu, chociaż musi ono być oparte na obiektywnych, sprawdzalnych kryteriach.

Nie można zaakceptować metody ustalania zadośćuczynienia poprzez przyjmowanie przeliczników pieniężnych za każdy dzień, tydzień, miesiąc lub rok niesłusznie stosowanych środków zapobiegawczych lub niesłusznie wykonywanych kar. Kwota zadośćuczynienia winna być bowiem postrzegana jako całość rekompensaty za poniesioną niesłusznie przez wnioskodawców krzywdę (zob: wyrok SA w Katowicach z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt II AKa 312/17)

Wobec tego należało ustalić jaki był rozmiar cierpień fizycznych i psychicznych wnioskodawcy mających związek z niewątpliwie niesłusznym tymczasowym aresztowaniem we wskazanym okresie, podlegającym rekompensacie. Zdaniem Sądu, trzeba w szczególności brać pod uwagę czas trwania tymczasowego aresztowania, warunki jego wykonywania, sytuację rodzinną, pozycję społeczną i indywidualne cechy wnioskodawcy.

W przypadku wnioskodawcy P. M. (1) cierpienia fizyczne, rozumiane jako doznanie bólu czy urazów, w związku z tymczasowym aresztowaniem nie wystąpiły. Zaistniały natomiast cierpienia psychiczne. Wiązały się one z normalnymi następstwami pozbawienia wolności, takimi jak brak swobody przemieszczania się, ograniczony kontakt z rodziną, konieczność podlegania określonym rygorom, trudne warunki sanitarne (prysznic raz w tygodniu, ubikacja znajdująca się w tym samym pomieszczeniu), brak intymności, ograniczone możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych, w tym konieczność rezygnacji z określonych przyjemności życia na wolności. W zakresie ograniczonego kontaktu z rodziną, należało w szczególności uwzględnić, że wnioskodawca nie miał kontaktu z córką, albowiem obawiając się jej reakcji na wiadomość o tymczasowym aresztowaniu, ustalili z matką dziecka, że przekażą małoletniej informację o wyjeździe za granicę w celach zarobkowych, co siłą rzeczy miało przełożenie na brak odwiedzin córki w areszcie czy też kontaktu korespondencyjnego z ojcem. Umknąć nie może, iż wnioskodawca podczas tymczasowego aresztowania miał kontakt z kilkudziesięcioma osobami osadzonymi wespół z nim w celi, w większości osobami podejrzanymi o poważne przestępstwa o charakterze kryminalnym. Był izolowany również w celach wieloosobowych (tzw. przejściowych). Negatywne odczucia wnioskodawcy związane z pozbawieniem wolności były o tyle duże, iż był on osobą niekaraną, która nigdy nie miała kontaktu z jednostką penitencjarną. Dolegliwość ta bacząc na jego wysoką pozycję zawodową i społeczną sprzed tymczasowego aresztowania była dla wnioskującego wyższa niż przeciętna. Podczas tymczasowego aresztowania P. M. (1) leczony był psychiatrycznie zmagając się z zespołem dysforyczno-lękowym (rozpoznanie w książeczce zdrowia tymczasowo aresztowanego).

Sąd Okręgowy podziela pogląd, iż nie można ograniczać zakresu odpowiedzialności Skarbu Państwa do krzywd doznanych przez pokrzywdzonego w okresie tymczasowego aresztowania. Odpowiedzialność ta obejmuje także dalsze następstwa, do których doszło po zwolnieniu osoby niesłusznie tymczasowo aresztowanej, jeśli pozostają one w związku przyczynowym z zastosowaniem tego środka (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt II AKa 201/17)

Konsekwencje zaś izolacji P. M. (1) w związku z zastosowaniem wobec niego tymczasowego aresztowania były niezwykle poważne i rozciągają się czasowo poza okres tymczasowego aresztowania, jednocześnie pozostając w ścisłym z nim związku.

Zacząć wypada od tego, iż skutkiem zatrzymania i tymczasowego aresztowania P. M. (1) było naruszenie jego dobra osobistego, jakim jest cześć. P. M. (1) posiadał nienaganną reputację, był pozytywnie postrzeganym, szanowanym i cenionym człowiekiem, zajmował wysokie stanowiska w firmach, w których był zatrudniony. Był energiczny, żywiołowy i twórczy. Tymczasowe aresztowanie miało niewątpliwie wielce negatywny wpływ na życie zawodowe wnioskodawcy, które praktycznie z dnia na dzień uległo całkowitej destrukcji, bowiem została przerwana prestiżowa i intratna kariera. W związku z tymczasowym aresztowaniem postrzeganie osoby wnioskodawcy uległo zmianie, w środowisku zawodowym spotkał się ze znacznym ostracyzmem; nie był w stanie przez przeszło rok po opuszczeniu zakładu karnego znaleźć zatrudnienia, zaś podjęta później praca zarobkowa w sposób znaczący odbiegała od jego kwalifikacji zawodowych, doświadczenia i wykształcenia. Korzystał ze wsparcia finansowego rodziny i znajomych. Spotkał się ze stygmatyzowaniem jego osoby w środowisku zawodowym, jak też sąsiedzkim do czego w znacznym stopniu przyczyniły się materiały prasowe, albowiem on, jak i współpodejrzani w sprawie byli przedmiotem licznych artykułów prasowych, w których osoba wnioskodawcy była łatwa do zidentyfikowania i przy tym wskazywana w bardzo negatywnym świetle jako człowiek, który w przestępczy sposób dopuścił się nadużyć na szkodę (...) sp. z o.o.

Podkreślić trzeba, że również w orzecznictwie wskazuje się, że tymczasowe aresztowanie niesłusznie zastosowane wobec aktywnej zawodowo osoby stanowi szczególną dolegliwość, z uwagi na wiążącą się z nim utratę dobrego imienia, ostracyzm społeczny, zainteresowanie medialne itd. (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II AKa 304/12, wyrok SA we Wrocławiu z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II AKa 307/13, wyrok SA w Białymstoku z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II AKa 14/13). Sąd nie podziela przy tym pojawiającego się czasami poglądu, jakoby krzywda polegająca na utracie dobrego imienia nie wynikała bezpośrednio z faktu osadzenia w areszcie śledczym, a wiązała się jedynie z samym faktem wszczęcia przeciwko poszkodowanemu postępowania karnego i przedstawienia mu zarzutów. Tymczasowe aresztowanie rodzi w świadomości społecznej (także wskutek przełamujących domniemani niewinności wypowiedzi polityków) znacznie poważniejsze skutki, niż sam status podejrzanego czy oskarżonego, częstokroć wręcz tożsame z uznaniem danej osoby za przestępcę. Stanowisko to jest w niniejszej sprawie słuszne tym bardziej, jeżeli zwróci się uwagę jak duże zainteresowanie medialne towarzyszyło osobie wnioskodawcy w początkowym okresie po zatrzymaniu i tymczasowym aresztowaniu, ale też w całym okresie pozbawienia wolności (na co zasadnie zwracał uwagę P. M. (1)), zaś samo zakończenie postępowania i uniewinnienie wnioskodawcy od zarzutów nie znalazło już tak wyraźnego wyrazu w mediach. Z tego też względu określając wysokość przyznanego zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze również wskazane okoliczności.

W ocenie Sądu Okręgowego, w bezpośrednim związku ze stosowaniem tymczasowego aresztowania względem P. M. (1) pozostają zaburzenia na podłożu psychicznym z jakimi zmagał się wnioskodawca. Traumatyczne przeżycia związane z pobytem w areszcie skutkowały bowiem wystąpieniem zaburzeń depresyjno-lekowych, w związku z czym przez wiele lat wnioskodawca leczył się psychiatrycznie i neurologicznie, przy czym przez okres dwóch lat (włącznie z rokiem 2001) po opuszczeniu zakładu karnego leczenie to było intensywne, wespół z pobytem w szpitalu psychiatrycznym w dniach od 5 marca 2001 r. do 9 marca 2001 r.

Zmiana zachowania wnioskodawcy po opuszczeniu aresztu miała niebagatelny wpływ na relacje z najbliższymi członkami rodziny. Zaburzenia depresyjne spowodowały bowiem, iż nie był w stanie funkcjonować w środowisku rodzinnym tak jak przed aresztowaniem. Miało to wpływ na jego relację emocjonalną z córką, która na skutek izolacji uległa rozluźnieniu, a następnie z uwagi na problemy natury psychicznej poszkodowanego nigdy nie została odbudowana. Pamiętać trzeba, iż przed izolacją P. M. (1) miał bardzo bliski kontakt z małoletnią wówczas córką, z którą spędzał weekendy i odwiedzał ją w miejscu zamieszkania. Po opuszczeniu jednostki penitencjarnej kontakt ten był sporadyczny, i - jak wnioskodawca zeznał - "mimo że moja córka jest dorosłą osobą stosunki osobiste z córką mam słabe" (k.372v). Podobnie rzecz przestawia się z relacją z A. P. (byłą żoną wnioskodawcy), z którą przed aresztowaniem starali się, mimo formalnego rozwiązania ich związku małżeńskiego przez rozwód, odbudować ową relację. Nie udało się to na skutek zachowania wnioskodawcy borykającego się po uchyleniu tymczasowego aresztowania przez okres wspólnego zamieszkiwania (do czasu wyprowadzki ze wspólnego domu w 2004 r.) z problemami natury psychicznej będącymi skutkiem tymczasowego aresztowania.

Niewątpliwie stopień dolegliwości opisywanych następstw tymczasowego aresztowania należało ocenić prze pryzmat okresu trwania tymczasowego aresztowania. Ten zaś był długi, bo wynosił niemal 16 miesięcy (od 17 czerwca 1998 r. do 8 października 1999 r.). I to był istotny element, który Sąd również wziął pod uwagę określając wysokość zadośćuczynienia, bo dolegliwość opisywanych warunków i skutków tymczasowego aresztowania, ulegała wyraźnemu zwiększeniu przy tak długim okresie pobytu w izolacji. Zatem Sąd miał na uwadze, że zasądzona rekompensata musiała to uwzględniać.

Uwzględniając powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy uznał, iż sumą adekwatną do doznanej przez wnioskodawcę krzywdy, w pełni rekompensującą jego negatywne przeżycia związane ze skutkami zawodowymi, rodzinnymi, społecznymi, zdrowotnymi oraz ze znoszeniem niekorzystnych warunków bytowych i niepewności co do własnego losu, będzie kwota 2.000000 złotych. Czyni ona zadość poczuciu sprawiedliwości i odpowiednio kompensuje krzywdy powstałe w wyniku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania. Jednocześnie Sąd uznał, iż wnioskowana przez P. M. (1) kwota z tytułu zadośćuczynienia w wysokości 5.000.000,00 złotych, była zbyt wysoka i jako taka niezasadna, mając na uwadze całokształt okoliczności w niniejszej sprawie.

Odnotować trzeba i to, iż rzeczą praktycznie niemożliwą jest precyzyjne wyliczenie cierpień i krzywd spowodowanych osadzeniem wnioskodawcy w areszcie, jako że są to jego subiektywne odczucia, trudne, wręcz niemożliwe do ujęcia w pewne, obiektywne, konkretne ramy. Przyznawana suma pieniężna nie jest zatem z reguły w stanie precyzyjnie odzwierciedlić rzeczywistego rozmiaru negatywnych odczuć pokrzywdzonego, ponieważ tego rodzaju szkody niemajątkowej nie da się wprost wycenić. Niewątpliwie zadośćuczynienie musi przedstawiać jednak odczuwalną wartość ekonomiczną, ale jednocześnie nie może być wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy.

Wysokość owego zadośćuczynienia nie jest nadmierna, mimo że Sąd Okręgowy dostrzega, iż w odbiorze społecznym kwota ta może być postrzegana za takową. Jednakże ocena ta musi być odnoszona ściśle do uwarunkowań tej sprawy i zindywidualizowana do osoby wnioskodawcy, a wtedy już jako taka nie może być oceniona. Z pola widzenia nie można tracić, iż niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie trwało wobec wnioskodawcy niemalże 16 miesięcy, a zatem nie można pominąć wpływu jaki tak długi okres aresztowania miał na jego pozycję zawodową, której nigdy nie zdołał odbudować. Sytuacja wnioskodawcy sprzed aresztowania odbiegała bowiem od pozycji przeciętnego obywatela podejmującego zatrudnienie, albowiem z uwagi na swoje wykształcenie (doktorat), doświadczenie, zdolności zajmował on prestiżowe stanowiska w spółkach, a te cechy końcem lat 90-tych dawały szerokie możliwości i perspektywy podjęcia i kontynuowania interesującej i dającej satysfakcję pracy. Takowa pracę zresztą posiadał. Zajmowanie bardzo dobrych stanowisk w spółkach w których był zatrudniony, przedkładając ją na obecne uwarunkowania rynku pracy i powszechnie wiadome wynagrodzenia w spółkach, pozwala na wywiedzenie wniosku, iż gdyby tymczasowe aresztowanie nie przerwało jego rozwijającej się kariery zawodowej miałby możliwość zajmowania intratnych stanowisk w tego rodzaju spółkach z czym wiązałoby się osiąganie znacznych (ponadprzeciętnych) wynagrodzeń. Zrujnowanie zaś przez organy państwa poprzez zastosowanie tymczasowego aresztowania jego dorobku zawodowego, przy uwzględnieniu dodatkowych negatywnych konsekwencji stosowania przedmiotowego środka zapobiegawczego, a wskazanych powyżej, a to zaburzeń depresyjno-lękowych, utraty więzi emocjonalnej z córką, brak szans powodzenia na kontynuowanie związku z A. P., ostracyzm środowiskowy, stygmatyzowanie jego osoby z dużym zaangażowaniem mediów, przy uwzględnieniu warunków bytowych w areszcie śledczym, długości jego pobytu (16 miesięcy), pozwalają bez wątpienia stwierdzić, iż wysokość zasądzonego zadośćuczynienia dla P. M. (1) jest adekwatna do krzywdy i cierpień, których ten doznał na skutek stosowanie względem niego tymczasowego aresztowania.

Uwzględniając wagę wyżej wskazanych istotnych okoliczności, Sąd Okręgowy zasądził na rzecz wnioskodawcy P. M. (1) kwotę 2.000,000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Natomiast w świetle ustalonych okoliczności żądana przez wnioskodawcę kwota zadośćuczynienia w kwocie 5.000000 złotych była wygórowana i oczywiście nie mogła zostać uwzględniona, co skutkowało oddaleniem wniosku w zakresie ponad kwotę zasądzoną przez Sąd.

Brak jest też podstaw prawnych do naprawienia szkody związanej ze stosowaniem poręczenia majątkowego. Aktualnie obowiązujące przepisy kodeksu postępowania karnego takiej możliwości nie przewidują.

O kosztach sądowych za postępowanie przed Sądem I instancji rozstrzygnięto w myśl zasady wyrażonej w art. 554 § 2 k.p.k. Kwota 336 złotych zasądzona od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy P. M. (1) tytułem kosztów udziału pełnomocnika wynika z § 11 ust. 6 i § 17 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Zgodnie z art. 41 ust. 5 Konstytucji RP każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania (nie budzi najmniejszych wątpliwości, że przepis należy rozumieć szeroko i dotyczy również zadośćuczynienia). Za sprzeczne z istotą konstytucyjnego prawa do odszkodowania (zadośćuczynienia) należy uznać wszelkie regulacje czy rozwiązania przyjmowane w praktyce działań organów państwa, które zmierzają do realnego umniejszenia odszkodowania (zadośćuczynienia) w oparciu o dodatkowe kryteria, jak na przykład koszty utrzymania w okresie pozbawienia wolności (zob. P. Wiliński, P. Karlik w: Konstytucja RP. Tom I. Komentarz. Art. 1-86, M. Safjan, L.Bosek (redaktorzy), t.61 do art. 41).

Państwo polskie powinno chronić wolność P. M. (1) a nie bezpodstawnie to podstawowe prawo człowieka naruszać. Państwo niewątpliwie niesłusznie skrzywdziło wnioskodawcę, łamiąc mu życie i państwo krzywdę to musi wynagrodzić. I to w sposób realny, dający (o ile to w ogóle możliwe) P. M. (1) satysfakcję. Sąd żywi nadzieję, że zasądzona kwota zadanie to spełni.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.