Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2979079

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 20 maja 2020 r.
II GZ 95/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.).

Sędziowie: NSA Joanna Kabat-Rembelska, del. WSA Stefan Kowalczyk.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej żądania sędziego NSA Dariusza Dudry wyłączenia od orzekania w sprawie z zażalenia XY na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2223/18 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi XY na pismo Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) października 2018 r. w przedmiocie zawiadomienia o dacie przejścia w stan spoczynku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego postanawia wyłączyć sędziego NSA Dariusza Dudrę od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 95/19.

Uzasadnienie faktyczne

I

W wyniku losowania przeprowadzonego w dniu 12 marca 2020 r. sędziego NSA Dariusza Dudrę wyłoniono jako sprawozdawcę w sprawie o sygn. akt II GZ 95/19 z zażalenia XY (dalej zwanego "Skarżącym") na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2019 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2223/18) o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi Skarżącego na pismo Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) października 2018 r. w przedmiocie zawiadomienia o dacie przejścia w stan spoczynku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.

II

Pismem z dnia 17 marca 2020 r. sędzia NSA Dariusz Dudra na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) wystąpił z żądaniem wyłączenia go od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 95/19. Sędzia wskazał, że relacja prywatna łącząca go ze Skarżącym stanowi okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Podniósł, że:

1) ze Skarżącym od kilku lat orzeka w Izbie Gospodarczej NSA

2) ze Skarżącym łączą go serdeczne relacje koleżeńskie, które nie pozwalają na pozbawioną emocjonalnego nastawienia, bezstronną i w pełni obiektywną ocenę i rozstrzygnięcie sprawy, w której Skarżący jest stroną.

W ocenie sędziego Dariusza Dudry, powyższe okoliczności powodują, że orzekanie w sprawie z zażalenia Skarżącego stanowiłoby naruszenie zasady obiektywizmu i niezależności sędziego od stron postępowania.

III

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Na mocy art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18 - treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń NSA jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przypadku wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, art. 18 p.p.s.a. podaje wyczerpująco przyczyny tego wyłączenia i czyni to w sposób niepozostawiający wątpliwości, o jakie stany faktyczne chodzi. Tego rodzaju ujęcie przyczyny wskazuje wyraźnie sytuacje regulowane wymienionym przepisem. Natomiast gdy chodzi o wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, art. 19 p.p.s.a. stanowi, że może to nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Przytoczona treść przepisu zawiera więc wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., rola sądu jest trudniejsza, gdyż do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).

Wyłączenie oparte na podstawie art. 19 p.p.s.a. poddane jest jednak innym rygorom, gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z taką inicjatywą występuje strona. Różnicę tę sygnalizuje przede wszystkim art. 19 p.p.s.a., który przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona - "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 p.p.s.a. po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Jest to następstwem uznania autorytetu moralnego sędziego i przyjęcia jego wiarygodności przez ustawodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II GZ 33/19).

Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21 p.p.s.a.).

Przedstawione uwagi nie oznaczają, że rola sądu rozstrzygającego żądanie sędziego w przedmiocie jego wyłączenia jest bierna i ogranicza się tylko do wydania postanowienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Skoro bowiem art. 19 p.p.s.a. stwarza podstawę do wyłączenia sędziego wówczas, gdy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, to obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy owa okoliczność rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego, mając jednocześnie na uwadze to, że z woli ustawodawcy przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie.

Przechodząc do przedmiotowej sprawy trzeba podnieść, że sędzia NSA Dariusz Dudra jest znajomym Skarżącego nie tylko na polu zawodowym, ale i towarzyskim. Od kilku lat pracują wspólnie w Izbie Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym kontekście należy podkreślić, iż doświadczenie życiowe uczy, że niejednokrotnie na bazie kontaktów służbowych powstaje bliższa znajomość mająca charakter emocjonalny, wyrażający się w uczuciach życzliwości, sympatii czy nawet przyjaźni, którą należy właśnie zakwalifikować jako "okoliczność tego rodzaju", która nie tylko mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale i jego samego postawić w niezręcznej sytuacji.

Mając na uwadze, że relacje sędziego NSA Dariusza Dudry ze Skarżącym są według jego oświadczenia serdeczne i koleżeńskie, wykraczające poza ściśle zawodową płaszczyznę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wystąpiła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie niniejszej, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Wyłączenie sędziego NSA Dariusza Dudry od orzekania w sprawie niniejszej przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do bezstronności sędziego w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego w niniejszej sprawie ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (por. wyroki NSA: z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08; z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09).

W świetle powyższego zasadne jest wyłącznie sędziego NSA Dariusza Dudry od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 95/19. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.