Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1323645

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 12 lutego 2013 r.
II GZ 57/13
Kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Anna Stec.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 12 luty 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. D. G. Spółki z o.o. w B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 531/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. G. Spółki z o.o. w B. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia (...) września 2012 r. nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automacie o niskich wygranych poza ośrodkiem gry bez wymaganej licencji postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., po rozpoznaniu wniosku B. D. G. Spółki z o.o. w B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia (...) września 2012 r., w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatów do gier poza kasynem gry, odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.

Sąd I instancji uzasadniając odmowę przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem podał, że w sprzeciwie strona skarżąca argumentowała, iż Spółka odnotowuje systematyczne straty i nie posiada możliwości płatniczych oraz nie jest w stanie ponieść wydatków w niniejszej sprawie. Odnosząc się do tej kwestii Sąd I instancji stwierdził, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, wobec czego wystąpienie straty nie jest okolicznością warunkującą potrzebę udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podniósł również, że o braku środków finansowych nie świadczy niskie saldo konta oraz zajęcie rachunku bankowego, które w postępowaniu egzekucyjnym oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia. Brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku, przy jednoczesnym wykazaniu przez skarżącą Spółkę miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40.000 zł wskazuje niewątpliwie, zdaniem Sądu, że Spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. Ponadto dane rachunkowe Spółki na dzień złożenia skargi wykazują znaczne kwoty przychodów netto ze sprzedaży produktów (stan na koniec czerwca 2012 r. - 257.598,36 zł, natomiast na koniec sierpnia 2012 r. - 338.250,39 zł).

Sąd I instancji wskazał, że skarżąca podniosła, iż w strukturze kosztów uzyskania przychodów dominującą pozycję stanowią wynagrodzenia oraz usługi obce (ok. 86%). W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że strona skarżąca posiada środki finansowe na pokrycie wymaganych kosztów tym bardziej, że z analizy przedłożonego przez Spółkę bilansu za rok ubiegły wynika, że nie posiada ona zobowiązań długoterminowych lecz jedynie zobowiązania krótkoterminowe, głównie z tytułu dostaw i usług. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, zestawienie danych rachunkowych z kwotą 400 zł wymaganą tytułem wpisu od skargi oraz ewentualnymi dalszymi kosztami prowadzonego postępowania sądowego, pozwala na przyjęcie założenia, że koszty te nie przekraczają możliwości płatniczych Spółki.

Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd podkreślił, iż osoba prawna - w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy - obowiązana jest przedstawić, że podjęła wszelkie możliwe kroki w celu zgromadzenia środków na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. W ocenie Sądu, przedstawione dokumenty nie tylko nie potwierdzają takich starań, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone, przewyższające przychody koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, Sąd I instancji odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na powyższe postanowienie B. D. G. Spółka z o.o. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie tego orzeczenia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła obrazę przepisów postępowania, a to przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), mającą wpływ na treść tego orzeczenia poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy swobodna, szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej skarżącej, prowadzi do wniosku, że B. Sp. z o.o. nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W uzasadnieniu strona powtórzyła argumentację zawartą w sprzeciwie wniesionym od postanowienia referendarza sądowego, podnosząc m.in., że Spółka odnotowuje straty i nie posiada możliwości płatniczych oraz nie jest w stanie ponieść nieprzewidzianych wydatków w sprawie. Zdaniem skarżącej, analiza jej sytuacji materialnej prowadzi do wniosku, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i nie stać jej na wniesienie wpisu sądowego w kwocie 400 zł. Spółka powtórzyła również argument, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, wobec czego nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów.

W dalszej części uzasadnienia strona nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu w kwestii powinności liczenia się przez stronę wszczynającą postępowanie sądowe z koniecznością opłacenia kosztów sądowych. Wprawdzie skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona przez Spółkę, jednak wniesiono ją z powodu nałożenia kary pieniężnej przez Urząd Celny. Zatem to nie Spółka, lecz organ wszczął postępowanie, w związku z czym nastąpiły nieprzewidziane wydatki w sprawie.

Odnosząc się zaś do kwestii straty strona podniosła, że skoro nie oznacza ona braku środków finansowych, to nie oznacza również automatycznie możliwości poniesienia wydatków w sprawie w kwocie 400 zł. Ponadto skarżąca zgodziła się z twierdzeniem Sądu I instancji, że powinna podjąć wszelkie kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z toczącym się postępowaniem, jednakże nie podzieliła argumentacji Sądu w kwestii wykazania, a więc udowodnienia, że czyniła starania na zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona wnosząca o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA odniósł się zarówno do kwestii straty przedstawionej przez stronę, jak i do niskiego salda jej konta oraz zajęcia rachunku bankowego. Oceniając sytuację materialną strony, Sąd I instancji rozważył również kwestię ewentualnych starań mających na celu zgromadzenie środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Z oświadczeń przedstawionych przez Spółkę wynika, że pomimo odnoszenia regularnych strat, prowadzi ona wciąż działalność gospodarczą i nie ma przy tym informacji, aby utraciła płynność finansową. Przeciwnie Spółka wykazała miesięczne przychody w wysokości 40.000 zł, a nadto podniosła, że wszystkie swoje przychody wydatkuje na bieżące utrzymanie i aktualną działalność. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą okoliczność ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jak słusznie podniósł już Sąd I instancji, strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżąca Spółka - co zresztą sama podkreślała zarówno w treści zażalenia, jak i w sprzeciwie - priorytetowo traktuje zobowiązania prywatne, przedkładając obowiązek ich uregulowania ponad zobowiązania, wynikające z przewidzianej prawem konieczności poniesienia kosztów w zainicjowanym przez siebie postępowaniu sądowoadministracyjnym. Takiego stanowiska nie można podzielić, gdyż opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane na zasadzie pierwszeństwa (por. post. NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnieść należy się również do kwestii określonych przez Spółkę nieprzewidzianych wydatków w sprawie. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W nawiązaniu do treści tego przepisu nie można zatem twierdzić, że wpis sądowy stanowi nieprzewidziane koszty, występujące nagle w toku prowadzonego postępowania. Jest to bowiem opłata sądowa, stanowiąca dochód budżetu państwa, do uiszczenia której zobowiązana jest każda strona inicjująca postępowanie poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego, o ile z tej opłaty nie została zwolniona - a co za tym idzie jest to koszt przewidywalny w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się również z twierdzeniem skarżącej, że organ wszczął całe postępowanie w sprawie. Nie można bowiem mylić postępowania administracyjnego z postępowaniem sądowoadministracyjnym, z którym z kolei związane są koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca jest zobowiązana. Jakkolwiek postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie faktycznie zostało wszczęte postanowieniem organu, tak postępowanie sądowoadministracyjne jest wyłącznie konsekwencją działania samej strony, która zaskarżyła wydaną w sprawie decyzję administracyjną do sądu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwota 40.000 zł wskazana przez skarżącą Spółkę jako miesięczne przychody bezspornie pozwala na uznanie, że dysponuje ona aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania związane są one wyłącznie z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego.

Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na przedstawione w sprawie okoliczności wskazujące na faktyczną sytuację materialną skarżącej, brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, o zwolnienie z których wnioskowała.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.