Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467692

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 20 maja 2014 r.
II GZ 201/14
Przesłanki przyznania prawa pomocy a kondycja finansowa spółki.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Korycińska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2410/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa G. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) lipca 2013 r., Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany decyzji udzielającej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

I

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił Przedsiębiorstwu G. Sp. z o.o. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że pismem z 14 sierpnia 2013 r. spółka wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) lipca 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany decyzji udzielającej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżąca przy piśmie z dnia 20 września 2013 r. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, strona podniosła, że nie posiada środków na poniesienie kosztów wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Strona wskazała, że prowadzi kilkaset postępowań wymiarowych oraz w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od gier, a niektóre z nich zakończyły się już decyzjami ostatecznymi, co wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów stosunkowych, niejednokrotnie o znacznej wysokości.

Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Stwierdził, że w oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych to 300.155,92 zł, a zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł 713.731,90 zł.

Ponadto, jak zauważył Sąd I instancji, z nadesłanych przy piśmie z dnia 28 października 2013 r. dokumentów wynika, że strona w okresie od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 30 września 2013 r. osiągnęła dochód w kwocie 63.466 złotych, a zapisy przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych za okres trzech miesięcy wykazały przy tym szereg wykonanych operacji, obejmujących zarówno wpłaty od innych podmiotów oscylujące od kwot kilku do kilkudziesięciu tysięcy, jak i wypłaty na rzecz innych podmiotów, w tym z tytułu uiszczenia podatków bądź składek na ubezpieczenia społeczne. Saldo początkowe na dzień 1 lipca 2013 r. wynosiło 172.297 złotych, a końcowe na dzień 30 września 2013 r. sięgnęło kwoty 102.661 złotych.

Zdaniem Sądu I instancji sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca w istocie obraca znacznymi środkami pieniężnymi, co wynika z przedłożonych wydruków z rachunku bankowego spółki.

Odnosząc się do argumentu skarżącej wskazującego na licznie postępowania sądowoadministracyjne, Sąd podniósł, że spółka jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu gospodarczego - przedsiębiorcą prowadzącym swą działalność w celach zarobkowych, z tego też względu koszty prowadzenia spraw sądowych zaliczają się do zwykłych kosztów jej działalności, nie może więc oczekiwać, że zostaną one pokryte ze środków publicznych.

W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie wykazała w sposób prawidłowy okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi.

W tym stanie sprawy Sąd I instancji uznał, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego.

II

Zażaleniem Przedsiębiorstwo G. Sp. z o.o. z w K. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej takich okoliczności, jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów spółki, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie prawne

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków i opłat sądowych lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji, w której pomimo bycia zobowiązaną na mocy generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego w nim uczestnictwa (art. 199 p.p.s.a.), nie ma ona realnej możliwości wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej - wpisu od skargi.

Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w sprawie na tym etapie postępowania to wpis od wniesionej przez nią skargi, którego wysokość wynosić będzie 200 złotych, odpowiednio do wysokości przedmiotu zaskarżenia.

Mając na uwadze okoliczności podnoszone przez skarżącą w zażaleniu, a mianowicie zarzut, że Sąd I instancji nie uwzględnił faktu, że działalność skarżącej ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych koniecznych do terminowego regulowania zobowiązań z tytułu najmu lokali na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacania serwisu i obsługi urządzeń, uiszczania podatku; Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że spółka nie wykazała, by konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ubieganie się przez stronę o przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do regulowania wszelkich innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa.

Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każdy wszczynający postępowanie powinien liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik., opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji, dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Odnosząc to do realiów rozpoznawanej sprawy, zarówno wartość kapitału zakładowego skarżącej, środków trwałych oraz skala przepływów finansowych na jej rachunku, potwierdzają że prowadzi ona działalność znacznych rozmiarów, w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych przekracza zakres jej możliwości finansowych.

Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, że błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji spółki z rozmiarów prowadzonej przez nią działalności, ponieważ pomimo osiągania wysokich przychodów, skarżąca ponosi znaczne koszty funkcjonowania na rynku, co oznacza, że czysty dochód jest niewysoki, a dodatkowo pomniejsza go konieczność wypłaty dywidendy. Podobnie należy ocenić zarzut, że o sytuacji majątkowej spółki nie świadczy wartość bilansowa aktywów, takich jak środki trwałe czy inwestycje, gdyż wartość bilansowa nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. A skoro podniesiona przez skarżącą argumentacja nie daje podstaw do uwzględnienie jej wniosku, należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.