Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 5 grudnia 2007 r.
II GZ 181/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Batorowicz.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 5 września 2007 r. sygn. akt I SA/Gd 770/07 w zakresie zawieszenia postępowania w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia (...) czerwca 2007 r., nr (...) w przedmiocie środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 770/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia (...) czerwca 2007 r., nr (...). Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia (...) lutego 2007 r., Nr (...) odmawiającą skarżącemu L. Z. przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:

L. Z. wystąpił w dniu (...) listopada 2006 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z wnioskiem o pomoc finansową na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych. L. Z. we wniosku wykazał działkę ewidencyjną nr 171/3 położoną w obrębie C. o powierzchni całkowitej 4,25 ha, działkę nr 177 - obręb C. o powierzchni 0,36 ha oraz działkę ewidencyjną nr 197 położoną w C. o powierzchni 3,80 ha. Do wniosku załączono akt notarialny Repertorium A nr (...) potwierdzający prawo własności L. Z. do działki ewidencyjnej o nr 171/3 oraz zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzające okres prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nadto w § 1 ust. 8 ww. aktu notarialnego wnioskodawca oświadczył, iż jest stanu wolnego. Z dostarczonych w trakcie postępowania administracyjnego dokumentów (akt notarialny Repertorium A nr (...) z dnia (...) października 1980 r. oraz wypis z rejestru gruntów z dnia (...) grudnia 2006 r.) wynika, iż wnioskodawca jest współwłaścicielem działek o nr 177 i 197 wraz z M. J. Z. Nadto po wezwaniu przez organ, wnioskodawca przedstawił w Biurze Powiatowym w T. kopię (niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem) wyroku Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 14 lutego 1996 r. sygn. akt II C 545/93 potwierdzającego rozwiązanie związku małżeńskiego pomiędzy L. Z. a M. J. Z. Z dokumentu wynikało, że wyrok stał się prawomocny w dniu (...) lipca 1996 r.

Decyzją z dnia (...) lutego 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. odmówił L. Z. przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, stwierdzając, iż wnioskodawca nie spełnił wymogu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 286, poz. 2870 ze zm.), tj. przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 ppkt a i b, stanowiącego, że płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą, o której mowa w pkt 2 w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności, oraz będącym gospodarstwem niskotowarowym o wielkości ekonomicznej co najmniej 2 EJW (ESU) i nie więcej niż 4 EJW (ESU), w rozumieniu decyzji 85/377/EWG z dnia 7 czerwca 1985 r. ustanawiającej wspólnotową typologię gospodarstw rolnych (Dz. Urz. WE L 220 z 17 sierpnia 1985 r., ze zm.).

Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji, stwierdzając, iż L. Z. posiadał na własność areał o powierzchni 4,25 ha, jednak przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. określa jednoznacznie kryteria przyznania płatności, a co do oceny wielkości ESU nie można uwzględnić gruntów będących współwłasnością z osoba trzecią. Zdaniem organu odwoławczego, była współmałżonka, w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 25 lutego 1964 r., jest osobą nie będącą w jakikolwiek sposób stosownie do ww. przepisów traktowaną jako osoba powiązana obecnie z wnioskodawcą.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że z informacji posiadanych przez Sąd wynika, że Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie, że § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich jest niezgodny z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji przez to, że ograniczył prawo do otrzymania płatności na wspieranie gospodarstw niskotowarowych wyłącznie do producentów rolnych prowadzących działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich wspólnej własności. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w związku z faktem, iż w niniejszej sprawie podstawę wydania decyzji obu instancji stanowił właśnie przepis § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a ww. rozporządzenia z dnia 7 grudnia 2004 r., wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., dająca Sądowi uprawnienie do zawieszenia postępowania z urzędu.

Na postanowienie z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 770/07 L. Z. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o wznowienie postępowania.

L. Z. podzielił stanowisko Sądu dotyczące konieczności rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny ww. niezgodności. Jednocześnie skarżący zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, że postanawiając zawiesić postępowanie, nie odniósł się do argumentu ARiMR, kwestionującego status własnościowy gospodarstwa skarżącego. L. Z. uznał za bezsporny fakt, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 8,41 ha, z czego nieruchomość rolna o powierzchni 4,25 ha stanowi jego wyłączną własność, reszta jest współwłasnością oraz wskazał, iż jest jedyną osobą prowadzącą działalność rolniczą w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. W opinii L. Z. różnica stanowisk, będąca podstawą sporu polega na tym, że według stanowiska ARiMR do wyliczenia wielkości ekonomicznej gospodarstwa, stanowiącej kryterium zaszeregowania go do grupy gospodarstw niskotowarowych, można uwzględniać jedynie przychody z gruntów rolnych, stanowiących odrębną własność producenta rolnego.

Nadto L. Z. podał, iż pismem z dnia 7 września 2007 r. przedłożył w Sądzie dowód, który w opinii wnoszącego zażalenie powinien znacząco pomóc w rozstrzygnięciu jego skargi, jednakże dowód ten nie mógł był uwzględniony w rozpoznaniu Sądu w dniu 5 września 2007 r., a zatem postanowienie o zawieszeniu postępowania chociażby z tego względu jest przedwczesne.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Chociaż skarżący co do zasady nie kwestionuje możności uznania rozstrzygnięcia sprawy za zależne od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym skutkiem pytania prawnego zadanego przez inny sąd lub inny jeszcze podmiot bez powołania się na stan faktyczny sprawy, w której zawieszane jest postępowanie, wyjaśnienia wymaga na wstępie, że prawidłowość takiego sposobu stosowania art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odpowiada powszechnej praktyce sądów (np. postanowienie NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1630/06) akceptowanej przez doktrynę (por. M. Niezgódka - Medek (w:) B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005 r., str. 302). Pogląd odmienny, odwołujący się do pierwszeństwa zasady szybkości postępowania i należytej ochrony interesów strony w ewentualnym postępowaniu wznowieniowym przed organami administracji publicznej, formułowany jest z wyraźnym zastrzeżeniem, że stosowany powinien być jedynie przy uwzględnieniu specyfiki prawa daninowego (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2006 r., sygn. akt I FZ 99/06, LEX nr 193472).

Nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w związku z tokiem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym możliwe jest wtedy gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego będzie miało charakter prejudycjalny w stosunku do rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak już wspomniano, pojęcie zależności wyniku postępowania sądowoadministracyjnego od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego interpretować należy szeroko. Niemniej jednak przed wydaniem postanowienia o zawieszeniu postępowania rozważyć należy, czy w konkretnej rozpoznawanej sprawie taka zależność rzeczywiście zachodzi. Innymi słowy, konieczna jest ocena czy możliwe jest rozstrzygnięcie sprawy bez oczekiwania na zakończenie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Ocena taka winna znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia o zawieszeniu postępowania.

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że podstawą prawną decyzji o odmowie przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego był § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich oraz, że zgodność tego przepisu z aktami prawnymi wyższego rzędu, w tym z Konstytucją, jest przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że te okoliczności Sąd I instancji uznał za wystarczające do przyjęcia, że w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Uszło jednak uwagi Sądu, że zachodzi wątpliwość co do tego, czy będąca przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego kwestia ma wpływ na rozstrzygnięcie postępowania sądowoadministracyjnego.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył wniosek o stwierdzenie niezgodności wymienionego przepisu z aktami wyższego rzędu, z tym jednak, że niezgodność ta miałaby dotyczyć ograniczenia prawa do otrzymania płatności na wspieranie gospodarstw niskotowarowych wyłącznie do producentów rolnych prowadzących działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich wspólnej własności. W niniejszej sprawie skarżący w skardze, dalszych pismach procesowych i w zażaleniu twierdzi, że to on jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8, 41 ha, na które składają się grunty o powierzchni 4, 25 ha, bezspornie stanowiące jego wyłączną własność, oraz o powierzchni 4, 16 ha, których status jest przedmiotem sporu.

Jeżeli stanowisko skarżącego traktować jako zmierzające do wykazania, że jest wyłącznym właścicielem działek nr 177 i 197 o powierzchni łącznej 4,16 ha, to jest ono oczywiście niesłuszne. Nie może być kwestionowane, że działki te stanowiły przedmiot umowy sprzedaży z dnia (...) października 1980 r., na mocy której L. i M. Z. nabyli własność tych działek na zasadach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Z chwilą rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i ustania wspólności majątkowej małżeńskiej działki te stały się przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych na podstawie art. 46 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej k. r. i o., w zw. z art. 1035 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej k.c. Skarżący jednak wskazuje na inną konstrukcję. Otóż uważa on, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego rozumianego jako stanowiąca przedmiot własności całość gospodarcza, niezależnie od stosunków własnościowych dotyczących poszczególnych działek. Zwraca tym samym uwagę, że w § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich mowa o gospodarstwie rolnym a nie o działkach czy nieruchomościach rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub będących przedmiotem praw należących do gospodarstwa. Tego rodzaju pogląd wymaga odniesienia, którego wbrew wymogom z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. brak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, mimo, że był podnoszony przed zawieszeniem postępowania. Jeżeli przyjąć stanowisko skarżącego za słuszne, rozpatrzenie wniosku dotyczącego stwierdzenia niezgodności § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich z aktami wyższego rzędu w zakresie wskazywanym we wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Gdyby istniała możliwość potraktowania skarżącego jako właściciela gospodarstwa rolnego, którego części składowe stanowiłyby grunty stanowiące wyłączną własność skarżącego oraz prawa do innych gruntów mogłoby się okazać, że nawet przy obecnej treści ostatnio wymienionego przepisu skarżącemu przysługiwałoby uprawnienie do przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, tyle, że mogłaby występować konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych.

Naczelny Sąd Administracyjny bez naruszenia zasady instancyjności nie jest władny formułować jednoznaczne stanowisko co do prezentowanego przez skarżącego poglądu, do którego Sąd pierwszej instancji w ogóle się nie odniósł w uzasadnieniu postanowienia. Z ostatnio wskazanej przyczyny nie może skontrolować prawidłowości stanowiska Sądu I instancji. Może jedynie wskazać, że ze względu na wskazane zagadnienia, rozważenia wymagają takie regulacje jak: art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, definicja gospodarstwa rolnego jako składnika mienia z art. 55 (3) k.c., definicja nieruchomości rolnej (gruntu rolnego) z art. 46 (1) k.c., art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592), czy występująca w prawie europejskim definicja gospodarstwa rolnego zawarta w art. 2 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. UE. L 03.270.1) przy braku definicji w aktach wspólnotowych dotyczących wspierania gospodarstw niskotowarowych. Dla pełnej jasności, Naczelny Sąd Administracyjny nie sugeruje żadnego rozwiązania problemu, zwraca jedynie uwagę na konieczność jego oceny w realiach niniejszej sprawy przed rozważeniem celowości zawieszenia postępowania lub przy przystąpieniu do rozpoznawania istoty sprawy.

Z wymienionych powodów uchylono zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.