Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3090719

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 17 września 2020 r.
II GSK 3324/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.).

Sędziowie: NSA Cezary Pryca, del. WSA Jacek Czaja.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 17 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T O od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 138/17 w sprawie ze skargi T O na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od T O na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 10 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA w Łodzi lub Sąd I instancji) oddalił skargę T O (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł (dalej: Dyrektor) z dnia z dnia (... grudnia 2016 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu 28 maja 2015 r. w barze w Radomsku w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.; dalej: u.g.h.) w skontrolowanym lokalu znajdowało się urządzenie o nazwie APOLLO GAMES wyglądające jak automat do gier. Funkcjonariusze przeprowadzili na urządzeniu eksperyment. Przeprowadzone gry próbne na kontrolowanym automacie potwierdziły, że urządzenie spełnia warunki określone w art. 2 ust. 3 u.g.h.

Naczelnik Urzędu Celnego w P decyzją z dnia (...) sierpnia 2016 r. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na automacie.

Dyrektor po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

WSA w Łodzi oddalił skargę na powyższą decyzję. Sąd uznał, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący urządzał gry na automacie w barze w Radomsku. W dniu 1 stycznia 2015 r. skarżący zawarł umowę dzierżawy powierzchni lokalu ze spółką będącą właścicielem automatu. Powierzchnia została wydzierżawiona w celu zainstalowania tam automatu do gier. Skarżący miał świadomość urządzania gier na automacie w prowadzonym przez siebie lokalu na powierzchni. Na skarżącego nałożone zostały obowiązki związane z funkcjonowaniem automatu: zapewniał dostęp energii elektrycznej do automatu jak również zapewniał stały dostęp do automatu serwisantom. W przypadku włamania lub jakiegokolwiek uszkodzenia automatu wydzierżawiający był zobowiązany niezwłocznie powiadomić o tym dzierżawcę (§ 6 umowy). Jak wynika z relacji świadka, w sytuacji gdy brakło pieniędzy w automacie lub powstał jakiś inny problem z automatem, to dzierżawca był o tym powiadamiany. Skarżący zapewniał sprawne funkcjonowanie automatu tak aby był on w stałej aktywności. Takie zachowanie wydzierżawiającego można uznać za sprawowanie nadzoru nad prawidłową działalności automatu.

Czynsz dzierżawny (300 zł miesięcznie) nie był uzależniony od zajmowanej powierzchni lokalu przez automat lecz oddziałania automatu. Czynsz był bowiem należny od miesiąca, w którym urządzenie zostało uruchomione do miesiąca, w którym przestało być eksploatowane. Należność z tytułu czynszu była ściśle powiązana z działalnością automatu, a nie z zajmowaną powierzchnią lokalu.

W ocenie Sądu na podstawie zawartej umowy dzierżawy skarżący przyjął na siebie dodatkowe obowiązki, które wykraczały poza typowe obowiązki wydzierżawiającego, wynikające z oddania dzierżawcy rzeczy do korzystania. Łączący skarżącego z dzierżawcą stosunek zobowiązaniowy scharakteryzować można jako umowę mieszaną, zawierającą elementy typowe dla umowy dzierżawy lokalu użytkowego oraz elementy wskazujące na świadczenie usług, które analizowane łącznie wskazują na podjęcie przez strony wspólnego przedsięwzięcia, jakim było zorganizowanie nielegalnych gier na automacie.

Konsekwencją uznania, że gry na wymienionym automacie były grami na automacie, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h., zaś skarżący współurządzał gry poza kasynem, było wymierzenie kary, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Organy celne prawidłowo wymierzyły skarżącemu karę 12 000 zł.

Odnosząc się zagadnienia, czy art. 89 u.g.h., stanowi przepis techniczny w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE Sąd I instancji powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16 (dostępna na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. - stanowiący podstawę wydania poddanego sądowej kontroli aktu - nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy. Jak uznał NSA, przepis ten może zatem stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h. Dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w omawianym przepisie, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Sąd uznał, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący poza kasynem gry urządzał gry na automacie przy czym były to gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h. Organy celne trafnie zatem wymierzyły karę pieniężną, o której stanowi art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

T O zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi co do istoty, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

I. Prawa materialnego:

1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wydzierżawienia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier prowadzącemu działalność regulowaną ustawą o grach hazardowych, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności wykraczających poza zakres czynności obciążających wydzierżawiającego powierzchnię lokalu, a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry";

2) niezależnie także art. 8 ust. 1 dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 2 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (dalej: dyrektywa 98/34) oraz art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34 w zw. z art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., poprzez błędną wykładnię przepisu z art. 14 ust. 1 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. oraz ww. przepisów dyrektywy 98/34, wyrażającą się mylnym założeniem, że kara pieniężna z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. mogła być zastosowana względem Skarżącego, podczas gdy przepisy ten wskutek zaniechania przez Rzeczpospolitą Polską obowiązku notyfikacji projektu u.g.h. Komisji Europejskiej, jako nienotyfikowana "regulacja techniczna" nie mogą być stosowane, a tym samym nie mogą być prawną podstawą nałożenia na Skarżącego ujemnej sankcji finansowej; z powyższym błędem wiąże się zaś mylne niezastosowanie przez Sąd wynikającej z przepisów dyrektywy 98/34/WE w świetle wykładni TSUE sankcji bezskuteczności względem art. 14 ust. 1 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., co przesądza o niezasadności wymierzonej kary pieniężnej;

3) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej: k.c.) w zw. z art. 659 § 1 i 2 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy dzierżawy zawartej pomiędzy T. z o.o. oraz skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla Skarżącego prawa i obowiązki istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy dzierżawy powierzchni, w szczególności udostępnienie lokalu do zamontowania urządzeń, zawiadamianie serwisanta urządzeń o awariach urządzenia, włączenie automatów do sieci elektrycznej, w sytuacji kiedy czynności takie nie mogą świadczyć o podejmowaniu przez skarżącego działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier".

II. Przepisów postępowania w postaci naruszenia:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi, w sytuacji, gdy przy rozważeniu całokształtu sprawy istniały podstawy do uchylenia decyzji i uwzględnienia skargi, gdyż art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jako norma sankcjonująca wespół z sankcjonowanym nim art. 14 ust. 1 u.g.h. stanowi "regulację techniczną", co powoduje, że zgodnie z koncepcją norm sprzężonych, w braku możliwości zastosowania norm sankcjonowanych niemożliwe jest również zastosowanie norm sankcjonujących, co wyklucza w stanie faktycznym sprawy wymierzenie skarżącemu jakiejkolwiek kary pieniężnej z art. 89 u.g.h.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna T oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty wskazujące na naruszenie prawa procesowego, a dopiero w dalszej zarzuty podnoszące naruszenie prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana tylko wówczas, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, albo że nie został skutecznie zakwestionowany skargą kasacyjną.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku.

W ocenie NSA niezasadny jest podniesiony w tej skardze zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w związku z art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34 w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zarzut ten jest przede wszystkim formalnie wadliwy w zakresie, w jakim łączy art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz w jakim odwołuje się do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Sąd II instancji nie dopatruje się związku miedzy tymi przepisami, poza jednym, że są to przepisy tej samej ustawy. Skoro w tym zakresie zarzut jest wadliwy, a przecież skarga kasacyjna to formalny i profesjonalny środek prawny, to w tym obszarze Sąd II instancji nie może dokonać kontroli skażonego wyroku z punktu widzenia źle powołanych przepisów.

W zakresie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z wcześniej już wskazanymi przepisami oraz zarzutu prawa materialnego odwołującego się do dyrektywy 98/34, a więc technicznego charakteru art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., NSA stoi na stanowisku ugruntowanym przez uchwałę z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. Uchwałą tą skład orzekający jest związany mocą art. 269 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z treści przytoczonej regulacji zasadnie zatem wywodzi się, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. W konsekwencji Sąd w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki NSA: z 24 czerwca 2015 r., I GSK 430/15, z 8 czerwca 2017 r., I FSK 1285/15).

Zgodnie z punktem 1 sentencji uchwały art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h., a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.

W zakresie zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Sąd II instancji stwierdza, że zarzut ten na gruncie ustaleń dokonanych przez organy i oceny tych ustaleń przez Sąd I instancji jest niezasadny. W świetle tych ustaleń skarżący był bez wątpienia podmiotem urządzającym gry na automacie poza kasynem gry. Potwierdza to ciąg działań jego samego i faktów ustalonych w sprawie. Bez wątpienia skarżący zawarł umowę dzierżawy ze spółką będącą właścicielem automatu. Z tego tytułu otrzymywał czynsz, wprawdzie określony kwotowo, ale powiązany z działaniem automatu, co wyraźnie wynika z jej treści. Skarżący był także zobowiązany do powiadomienia o stanie technicznym automatu. Te okoliczności potwierdzają istnienie współdziałania w prowadzeniu gier z właścicielem automatu. W orzecznictwie NSA kwestia ta jest utrwalona i nie budzi wątpliwości.

Z tych powodów należało uznać, że Sąd I instancji, a wcześniej organy nie naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., zatem zarzut kasacyjny okazał się nieskuteczny.

Mając na uwadze powyższe i treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.

O kosztach postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.