II GSK 2115/15, Obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3058733

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2020 r. II GSK 2115/15 Obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz.

Sędziowie: NSA Małgorzata Rysz (spr.), WSA (del.) Izabella Janson.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Spółki A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 173/15 w sprawie ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia (...) grudnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od Spółki A w likwidacji w (...) na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 14 kwietnia 2015 r. (sygn. akt II SA/Ol 173/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę Spółki A (dalej zwanej "Skarżącą") na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie (dalej zwanego "Dyrektorem IC") z (...) grudnia 2014 r. (nr (...)) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Decyzją z (...) października 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Olsztynie cofnął poświadczenie rejestracji automatu (...) (o określonym numerze fabrycznym i numerze poświadczenia rejestracji) należącego do Skarżącej. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi Skarżącej 4 listopada 2014 r.

W dniu 28 listopada 2014 r. pełnomocnik Skarżącej nadał w placówce pocztowej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji. Pełnomocnik wyjaśnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania (który upłynął 18 listopada 2014 r.) nastąpiło bez winy strony, ponieważ pełnomocnik w okresie 7 listopada 2014 r. do 15 listopada 2014 r. (sobota) przebywał w Meksyku, a od 17 listopada 2014 r. (poniedziałek) nie mógł świadczyć żadnej pracy z uwagi na chorobę, która rozpoczęła się już podczas pobytu w Meksyku. Pełnomocnik oświadczył, że choroba ta uniemożliwiała podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej (w szczególności czynności pisania i czytania) i trwała do 21 listopada 2014 r. Do wniosku pełnomocnik załączył kserokopię umowy o świadczenie usług turystycznych, kserokopię druku ZUS ZLA oraz odwołanie.

Postanowieniem z (...) grudnia 2014 r. Dyrektor IC, działając na podstawie art. 162, art. 163 § 2 oraz art. 216 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.; dalej zwanej "Op"), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Dyrektora IC, Skarżąca nie wykazała, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Dyrektor IC podkreślił, że w świetle art. 162 § 1 Op o braku winy można mówić w przypadku choroby strony czy jej pełnomocnika, która uniemożliwiła podjęcie działania nie tylko osobiście, ale i skorzystanie z pomocy innych osób. Powołując się na rubryki zaznaczone na zwolnieniu lekarskim z 19 listopada 2014 r. (m.in. "chory może chodzić"), Dyrektor IC przyjął, że przebieg choroby nie był tak intensywny w okresie leczenia, aby uniemożliwiał pełnomocnikowi samodzielne działanie lub ewentualne wyręczenie się inną osobą przy dokonywaniu czynności procesowej.

Skarżąca złożyła do WSA skargę na postanowienie Dyrektora IC. Zarzuciła rażące naruszenie art. 162 § 1 Op przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nagła i nieprzewidziana choroba pełnomocnika stanowi przejaw jego winy i nie uzasadnia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik podniósł, że po otrzymaniu decyzji z (...) października 2014 r. w ustawowym terminie do wniesienia odwołania sporządził odwołanie od tej decyzji, jednakże z przyczyn niezależnych od niego dochowanie terminu do wniesienia odwołania stało się niemożliwe. Pełnomocnik wskazał w szczególności, że już z treści przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że choroba była natury okulistycznej, a z uwagi na okoliczności natury osobistej i intymnej pełnomocnik ograniczył się we wniosku o przywrócenie terminu do wykazania stanu chorobowego, bez szczegółowego wnikania w fakty natury fizjologicznej. Pełnomocnik dodał, że dolegliwości chorobowe i ich objawy, które wystąpiły w sposób nagły i nieprzewidywalny były na tyle bolesne i skomplikowane, że mogły zagrozić jego życiu, a przede wszystkim spowodowały, że nie mógł czytać ani pisać, co wyklucza możliwość sporządzenia lub podpisania substytucji. Konieczne leczenie wykluczało możliwość wykonywania jakichkolwiek czynności zawodowych. Pełnomocnik zaznaczył, że wyłącznie na jego kategoryczne żądanie lekarz odstąpił od zalecanego umieszczenia na oddziale okulistycznym.

WSA oddalił skargę.

WSA wskazał, że w świetle art. 162 § 1 Op przywrócenie terminu uzależnione jest m.in. od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga przy tym wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym.

Zdaniem WSA, Dyrektor IC prawidłowo uznał, że okoliczności przywołane przez pełnomocnika Skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu nie świadczą, aby uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez winy strony. WSA podkreślił, że w orzecznictwie przyjmuje się, że choroba usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i nie daje możliwości wyręczenia się inną osobą. W ocenie WSA, pełnomocnik nie wskazał, że schorzenie oczu było tego rodzaju, że uniemożliwiało jakąkolwiek aktywność, zwłaszcza że stan zdrowia nie wymagał natychmiastowej hospitalizacji, na co wskazuje zapis w zwolnieniu, że chory może chodzić. Dopiero w skardze pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że jego dolegliwości chorobowe i ich objawy, które wystąpiły w sposób nagły i nieprzewidywalny, były na tyle bolesne i skomplikowane, że mogły zagrozić jego życiu, lecz okoliczności tej nie uprawdopodobnił. WSA uznał, że z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego nie wynika w żaden sposób, aby stwierdzony stan zdrowia był zdarzeniem nagłym i uniemożliwiającym wyręczenie się inną osobą, zwłaszcza że - jak wynika z treści skargi - pełnomocnik w terminie ustawowym do złożenia odwołania sporządził to odwołanie, lecz z przyczyn niezależnych nie dochował terminu do jego wniesienia. Zdaniem WSA, skoro odwołanie było już sporządzone, to strona nie uprawdopodobniła, że jego podpisanie, czy udzielenie substytucji do wniesienia odwołania przez innego profesjonalnego pełnomocnika nie było możliwe z uwagi na stan zdrowia. Skoro pełnomocnik Skarżącej cierpiał na schorzenie okulistyczne, to nic nie stało na przeszkodzie, aby skontaktować się nawet ze Skarżącą celem podpisania i wniesienia odwołania przygotowanego już w terminie. Taką samą czynność mógł wykonać w imieniu pełnomocnika ustanowiony substytut, do czego pełnomocnik posiadał upoważnienie wynikające z udzielonego mu pełnomocnictwa. WSA uznał też, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił, że nic nie widział, czy też nie był w stanie wykonać połączenia telefonicznego. Nadto dopiero w skardze podniesiono, że zaistniała choroba miała charakter nagły, uniemożliwiający ustanowienie substytucji.

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła rażące naruszenie:

1) art. 162 § 1 Op przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nagła i nieprzewidziana choroba pełnomocnika stanowi przejaw jego winy i nie uzasadnia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania;

2) art. 162 § 1 Op przez uznanie, że pełnomocnik winien był "wykazać" czy też udowodnić, że choroba uniemożliwiła złożenie w terminie odwołania, podczas gdy ustawodawca nakazuje żądającemu przywrócenia terminu uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia przyczyn niedochowania terminu, a zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w czasie choroby - do tego potwierdzonej stosownym zaświadczeniem lekarskim - brak jest możliwości pracowania, w tym sporządzania pism procesowych, czy też wykonywania innych czynności zawodowych.

W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej. Podkreśliła w szczególności, że choroba pełnomocnika była nagła i nieprzewidziana. Skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że skoro z treści zaświadczenia wynika, że "chory może chodzić", to nie może być to usprawiedliwienie dla niewykonania czynności w terminie. Skarżąca podkreśliła, że problem pełnomocnika nie polegał na tym, że nie może chodzić (bo mógł), lecz że nie widzi i dlatego nie może niczego podpisać.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IC (reprezentowany przez radcę prawnego) wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W okresie od 28 września 2017 r. do 27 lutego 2020 r. postępowanie kasacyjne pozostawało zawieszone z uwagi na brak osób wchodzących w skład zarządu Skarżącej. Po uzyskaniu informacji, że Skarżąca została postawiona w stan likwidacji oraz że powołano likwidatora Skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 27 lutego 2020 r. podjął zawieszone postępowania kasacyjne w tej sprawie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą ten środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.

W sprawie jest bezsporne, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu do gier i że w terminie został złożony wniosek o przywrócenie terminu. Kwestią sporną pozostaje natomiast, czy uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji nastąpiło bez winy strony.

Niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 162 § 1 Op, zgodnie z którym - w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu wynika więc, że strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy dokonywaniu czynności oraz to, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niej niezależna. Kryterium braku winy przy dokonywaniu czynności procesowych wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. literatura i orzecznictwo na gruncie uregulowań procesowych dot. wniosku o przywrócenie terminu w B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, 6 wydanie, Wydawnictwo C.H. BECK, str. 328 Nb 3 i 4). Wniosek o przywrócenie terminu musi być oceniony z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku.

Strona w skardze kasacyjnej zarzuca niewłaściwe zastosowanie art. 162 § 1 Op przez uznanie, że nagła i nieprzewidziana choroba pełnomocnika stanowi przejaw jego winy i nie uzasadnia przywrócenia terminu. Sformułowanie tego zarzutu świadczy o niezrozumieniu stanowiska WSA. WSA stwierdził bowiem tylko, że wskazana we wniosku choroba nie spowodowała, by złożenie odwołania w terminie stało się niemożliwe. Ocenił charakter tej choroby na podstawie przedłożonego zwolnienia lekarskiego i okoliczności podanych przez pełnomocnika, z których wynikało, że stan zdrowia nie wymagał hospitalizacji, a chora w okresie, na który wystawiono zwolnienie mogła chodzić. Uznał, że z przedłożonego zwolnienia nie wynika, aby stan zdrowia był zdarzeniem nagłym i uniemożliwiającym wyręczenie się inną osobą, zwłaszcza że - jak wynika z treści skargi - pełnomocnik w terminie ustawowym do złożenia odwołania sporządził to odwołanie, lecz z przyczyn niezależnych nie dochował terminu do jego wniesienia. Zabrakło, według WSA, uprawdopodobnienia, że niemożliwe było skorzystanie z pomocy substytuta (z treści pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik miał takie upoważnienie od strony). Zdaniem WSA, nic też nie stało na przeszkodzie, aby pełnomocnik skontaktował się ze Skarżącą celem podpisania i wniesienia w terminie już przygotowanego wcześniej odwołania. Innymi słowy, WSA zasadnie przyjął, że choroba która miała według strony stanowić uzasadnioną przyczynę uchybienia terminu taką wystarczającą przyczyną nie była, a nie, że ta choroba świadczy o winie pełnomocnika (obciążającej w tym wypadku stronę).

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł również uchybień, w ocenie spełnienia warunków koniecznych do przywrócenia terminu, w zakresie objętym drugim zarzutem skargi kasacyjnej. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, doszło do naruszenia art. 162 § 1 Op, gdyż przyjęto, że w sprawie należało udowodnić (wykazać), że choroba uniemożliwiła złożenie w terminie odwołania, podczas gdy przepis ten wymaga tylko uprawdopodobnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie doszło do wadliwego zastosowania omawianego przepisu, pod tym kątem. W istocie, zgodnie z art. 162 § 1 Op przywrócenie terminu oparte jest na uwiarygodnieniu, przepis ten nie wymaga udowodnienia faktu. "Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych" (W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247). Wymóg uprawdopodobnienia przez zainteresowanego braku swojej winy (zamiast udowodnienia) nie oznacza jednak, że organ jest zwolniony z jakiejkolwiek oceny czy ta przesłanka została uwiarygodniona, a okoliczności podane przez stronę są prawdopodobne w świetle wszystkich materiałów zgromadzonych w sprawie, w tym jej twierdzeń i oświadczeń. Uprawdopodobnienie zamiast dowodu, nie oznacza, że organ powinien zadowolić się każdym oświadczeniem strony, choćby nie było wiarygodne, ani spójne z jej pozostałymi twierdzeniami.

WSA słusznie podkreślił, że z dorobku orzecznictwa wynika, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą lub obłożną chorobę zainteresowanego, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar.

Dodać do tego należy, że co do choroby zobowiązanego w orzecznictwie zauważa się także, że "nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminowi samo przedłożenie zaświadczenia lekarskiego o braku zdolności do wykonywania obowiązków zawodowych przez profesjonalnego pełnomocnika strony, jeżeli podmiot ten nie uprawdopodobnił dołożenia należytej staranności mającej na celu zapobiegnięcie powstaniu negatywnego skutku w postaci nieterminowego wniesienia odwołania" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2114/12).

Strona w ogóle nie wskazała (nie mówiąc już o uprawdopodobnieniu), czy pełnomocnik podjął jakiekolwiek działania mogące zapobiec negatywnym skutkom, w przypadku niewniesienia odwołania w terminie (skontaktowanie się z substytutem, czy ze Skarżącą), na co zasadnie zwrócił uwagę WSA w zaskarżonym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał wobec tego również i drugi ze zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów za bezzasadny, a stanowisko organów zaakceptowane przez WSA, iż strona nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania za prawidłowe.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) zasądzając od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (poprzednio Dyrektor IC) 180 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.