Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1447202

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 25 lutego 2014 r.
II GSK 1982/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz.

Sędziowie NSA: Małgorzata Korycińska (spr.), Krystyna Anna Stec.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 sierpnia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 360/12 w sprawie ze skargi Z. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia (...) listopada 2011 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę Z. S. na postanowienie Ministra Finansów z (...) listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:

Dyrektor Izby Celnej we W. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z (...) października 2009 r. obejmującego należności z tytułu długu celnego. Postanowieniem z (...) lutego 2010 r. organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w tym zakresie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej we W. z (...) kwietnia 2010 r.

Wnioskiem z (...) kwietnia 2011 r. uzupełnionym (na wezwanie organu) pismem z (...) maja 2011 r., skarżący wystąpił o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. wskazując jako podstawę prawną żądania art. 156 § 1 pkt 3, 4 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na sytuację zdrowotną i fakt, iż nigdy nie został przebadany przez biegłych psychiatrów, co w jego ocenie miało wpływ na prowadzone wobec niego postępowanie. Podniósł ponadto argumenty dotyczące powstania egzekwowanej zaległości wyjaśniając, iż był jedynie firmantem i nie są mu znane szczegóły transakcji. Minister Finansów postanowieniem z (...) sierpnia 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. Przytaczając podstawy prawne, które mogą doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia), organ wyjaśnił, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji prowadzone przez organ wyższego stopnia ma na celu jedynie dokonanie oceny ważności decyzji na podstawie stanu dowodowego i przepisów prawa obowiązujących w dacie jej wydania, co oznacza, że organy administracji opierają się na dowodach zgromadzonych w poprzedzającym tę decyzję (postanowienie) postępowaniu administracyjnym. W ocenie Ministra Finansów organ wydając postanowienie z (...) lutego 2010 r., działał na podstawie i w granicach zakreślonych przez prawo, stronie zaś wyczerpująco wyjaśnił przyczyny, dla których jej argumenty dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zostały uwzględnione. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister Finansów postanowieniem z (...) listopada 2011 r., utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.

Kwestionując prawidłowość wydanego (...) listopada 2011 r. postanowienia Z. S. w skardze zarzucił urzędnikom administracji naruszenie zasady humanitaryzmu i wniósł o umorzenie należności.

Sąd I instancji oddalając skargę stwierdził, że istotą prowadzonego w trybie nadzwyczajnym postępowania było ustalenie, czy istniały podstawy do stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. z (...) kwietnia 2010 r. utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z (...) lutego 2010 r., w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd relacjonując przepisy dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) uznał, iż przeprowadzona przez Ministra Finansów kontrola postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. nie potwierdziła jakiejkolwiek przesłanki określonej w art. 156 § 1 k.p.a., a warunkującej stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu. Sąd nie dostrzegł żadnych uchybień w kontrolowanym postępowaniu, ponadto stwierdził, że wprawdzie dla oceny postanowienia z (...) kwietnia 2010 r. znaczenie miał przede wszystkim materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym tym postanowieniem, jednak stanowisko skarżącego zaprezentowane w trakcie postępowania o stwierdzenie nieważności również należało w tym postępowaniu uwzględnić i ocenić, co - zdaniem Sądu - zostało prawidłowo dokonane przez organy orzekające.

Sąd I instancji podzieli stanowisko organu, iż skarżący w toku postępowania nie wskazał na konkretne okoliczności wynikające z ustaleń stanu faktycznego, których wystąpienie powodowałoby naruszenie przepisu art. 156 k.p.a., a ponadto powołane przez skarżącego argumenty dotyczące m.in. powstania egzekwowanej zaległości, czy sytuacji zdrowotnej nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności postanowienia. Konkludując, Sąd przyjął, że Minister Finansów zasadnie odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia z (...) kwietnia 2010 r., co uczyniło przedmiotową skargę bezzasadną.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

II

Z. S. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:

1.

art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niezbadanie prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego w kontekście ustalenia, biorąc pod uwagę całokształt argumentacji zgłoszonej przez skarżącego, czy dopuszczalne było wydanie orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, czy też należało ustalić dokładnie, czego skarżący się domaga, skoro wnioskuje o wzruszenie decyzji/postanowień z lat 2000-2002;

2.

naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia tylko w kierunku zbadania podstaw z art. 156 k.p.a., pomijając całościowe stanowisko wyrażone w skardze;

3.

art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w sytuacji, gdy skarżący nie był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, w kierunku zbadania rzeczywistych żądań skarżącego;

4.

art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia wyroku, uniemożliwiającego merytoryczną polemikę z jego treścią i właściwą kontrolę instancyjną.

Podnosząc te zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podkreślił, że prawdziwym celem wniosku z (...) kwietnia 2011 r. było "wzruszenie" bądź "wznowienie" postępowań skutkujących egzekucją. Wskazując w ten sposób cel wdrożonego przez skarżącego postępowania podniósł, że organ w ogóle nie odniósł się do istoty wniosku tj. do wadliwości postępowań prowadzonych w 2002 r., w wyniku, których zostały wszczęte postępowania egzekucyjne, a następnie wyżej wskazane postępowanie dotyczące umorzenia jednego z tych postępowań egzekucyjnych. Nadto autor skargi kasacyjnej zarzucił, że Sąd I instancji, rozpatrzył skargę tylko pod kątem zbadania przesłanek z art. 156 k.p.a., nie nawiązując do przedstawionych wyżej argumentów, które zostały przez skarżącego opisane w skardze. Podkreśli również, że uzasadnienie Sądu Instancji nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a. ze względu na swą lakoniczność, w szczególności w części dotyczącej zarzutów podniesionych w skardze.

III

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na postanowienie odmawiające stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozstrzygając sprawę w granicach sprawy, oceniał legalność poglądu organu o braku podstaw do stwierdzenia nieważności postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Badał zatem, czy postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego zawiera kwalifikowane wady prawne określone w zamkniętym katalogu przesłanek nieważnościowych, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Uznając, że nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w tym przepisie Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżone postanowienie odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego odpowiada prawu.

Podkreślenia wymaga, że Sąd I instancji rozstrzygał w granicach sprawy. Zobligowany był do tego treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiącą, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zasadę rozstrzygania w granicach danej sprawy i zasadę niezwiązania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną należy wykładać wspólnie (łącznie). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd administracyjny nie jest więc związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Zasada niezwiązania sądu granicami skargi nie oznacza więc, że Sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot.

Ta uwaga ma istotne znaczenie dla oceny podstawy skargi kasacyjnej. Żaden bowiem z zarzutów skargi kasacyjnej nie podważa poglądu organów i Sądu I instancji o braku przesłanek do stwierdzenia nieważności postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wadliwość postanowienia, a tym samym zaskarżonego wyroku, autor skargi kasacyjnej upatruje w błędnym przyjęciu, że wniosek inicjujący postępowanie administracyjnej zawierał żądanie stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym, w sytuacji, gdy "prawdziwym celem wniosku" było "wzruszenie w trybie nadzwyczajnym postępowań poprzedzających wydanie tytułów wykonawczych".

O ile zgodzić się należy z autorem skargi kasacyjnej, że wniosek z dnia (...) kwietnia 2011 r. nie pozwalał na ustalenie zakresu żądania w nim zawartego, to nie powinno budzić wątpliwości, że w reakcji na wezwanie organu o sprecyzowanie żądania, skarżący w piśmie z (...) maja 2011 r. jednoznacznie wskazał, że wnosi o stwierdzenie nieważności postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia wniosku. Przedmiot sprawy został zatem sprecyzowany przez skarżącego w tym piśmie i stosownie do jego treści właściwe organy rozpoznały wniosek w dwóch odrębnych postępowaniach (nadzwyczajnym, w zakresie żądania stwierdzenia nieważności i w postępowaniu obejmującym rozpoznanie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego).

Z tego powodu za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej obejmujący "niepodjęcie nawet próby zrozumienia wniosku" skarżącego (zarzut postawiony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej rozszerzony w jej uzasadnieniu o naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 77 § 1 k.p.a.).

Nieusprawiedliwiony jest także zarzut obejmujący naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. "poprzez wydanie rozstrzygnięcia tylko w kierunku zbadania podstaw z art. 156 k.p.a." Zarzut ten opiera się na błędnym poglądzie, że w granicach sprawy rozstrzygniętej przez Sąd I instancji mieszczą się ostateczne decyzje zapadłe w postępowaniu celnym, a stanowiące podstawę prowadzonej egzekucji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zachodzi tożsamość spraw rozpoznawanych w postępowaniu egzekucyjnym ze sprawami rozpoznawanymi w postępowaniu, w którym zapadły decyzje, w oparciu, o które następnie został wystawiony tytuł wykonawczy. Brak jest między tymi sprawami tożsamości przedmiotowej.

Na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (por. B. Adamiak, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 1998 r., III SA 103/97, OSP 1999/1/19, B. Adamiak (w:) J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 586; J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, ZCO Łódź - Zielona Góra 1997, s. 110; J. Borkowski (w:) J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 722).

Za nieusprawiedliwiony należało uznać także zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

Z uzasadnienia tego zarzutu zdaje się wynikać, że zaniechanie Sądu polegało na nieprzeprowadzeniu dowodu z treści pisma, znajdującego się w aktach sprawy, inicjującego postępowanie administracyjne na okoliczność "rzeczywistych żądań skarżącego". Podkreślić wymaga, że Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, o czym stanowi art. 133 § 1 p.p.s.a. Akta sprawy, w tym akta administracyjne, na podstawie, których Sąd wydaje wyrok nie stanowią dokumentów, z których Sąd przeprowadza dowód uzupełniający w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis ten obejmuje uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentu, który do czasu przeprowadzenia z niego dowodu nie znajdował się w aktach sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu autora skargi kasacyjnej o wadliwości uzasadnienia kontrolowanego wyroku. Uzasadnienie to zawiera wszystkie niezbędne elementy określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., a nie jest naruszeniem tego przepisu nieodniesienie się do podniesionych w skardze zarzutów niepozostających w związku z przedmiotem zaskarżenia.

Wobec braku usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku nie rozstrzygnął w zakresie wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego z urzędu w ramach pomocy prawnej, o zasądzenie kosztów sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 p.p.s.a. orzekanie o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy należy do właściwości Sądu I instancji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.