Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1595974

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 25 listopada 2014 r.
II GSK 1550/13
Zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu a obciążenie kosztami wierzyciela.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Hanna Kamińska.

Sędziowie NSA: Zofia Borowicz, Małgorzata Korycińska (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 7 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 1056/12 w sprawie ze skargi G. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia (...) listopada 2012 r. nr (...) w przedmiocie kosztów egzekucyjnych

1.

oddala skargę kasacyjną;

2.

odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Uzasadnienie faktyczne

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skargi G. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia (...) listopada 2012 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddalił skargę oraz zasądził od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. na rzecz pełnomocnika zwrot kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w Warszawie, który obejmował opłatę za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC za 2008 r. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na wniosek wierzyciela postanowieniem z dnia (...) lipca 2012 r., po czym skarżący wystąpił do organu o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia (...) września 2012 r. ustalił koszty egzekucyjne w wysokości 111,00 zł.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia (...) listopada 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i w uzasadnieniu podał, że koszty postępowania egzekucyjnego naliczone zostały zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.; dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub u.p.e.a). Podkreślił nadto, że ustawodawca w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sposób wyraźny uzależnił zwrot kosztów egzekucyjnych od zaistnienia przesłanki związanej z niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji, która w tej sprawie nie wystąpiła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając skargę wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta doznaje ograniczeń, stosownie do treści art. 64c § 3 u.p.e.a.

Analizując treść tego przepisu Sąd I instancji podzielił prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przez określenie "okaże się", użyte przez ustawodawcę w art. 64c § 3 u.p.e.a. należy rozumieć takie przypadki, w których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem przesądzającym, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. Oznacza to, że w ramach postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny bada, czy wydane zostało orzeczenie, z którego wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co z kolei wyłącza odpowiedzialność zobowiązanego za koszty egzekucyjne.

WSA wskazał, że skarżący w toku postępowania egzekucyjnego skorzystał z przysługujących mu uprawnień do obrony przed kierowaną wobec jego majątku egzekucją administracyjną. Przede wszystkim złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, podnosząc nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutów poddane zostało kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który prawomocnym wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 969/10 oddalił skargę zobowiązanego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia (...) października 2010 r. uznając wniesione zarzuty za niezasadne. Ponadto zobowiązany złożył również skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu prawa majątkowego oraz wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego umarzające postępowanie w sprawie zwolnienia z egzekucji świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienia również zostały utrzymane w mocy w toku kontroli instancyjnej.

W tej sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie ziścił się warunek zawarty w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zasadność prowadzonej egzekucji została stwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu. Natomiast kwestia wystąpienia przez wierzyciela z wnioskiem o umorzenie prowadzonej egzekucji z majątku zobowiązanego w żadnym razie nie przesądza, ani nie obliguje organu egzekucyjnego do zastosowania w sprawie art. 64c § 3 u.p.e.a. i zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych, czy też obciążenia nimi wierzyciela.

W podstawie prawnej Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012, poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). O kosztach orzeczono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490)

II

G. D. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na przyjęciu, że skarżący jako zobowiązany winien ponieść koszty postępowania egzekucyjnego.

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości lub w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 26, poz. 225 z późn. zm.) Fundusz jest zobowiązany do dochodzenia na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji opłaty za brak obowiązkowego ubezpieczenia OC. W ocenie autora skargi kasacyjnej, dopuszczalne jest zatem wyłącznie dochodzenie na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, natomiast nie z tytułu niewykazania faktu zawarcia takiej umowy. Obowiązek opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia nie istniał, ani w dacie składania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji, ani też w czasie jego prowadzenia.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

IV

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to wydano w oparciu o art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiący, w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego. Z kolei art. 64c § 1 tej ustawy statuuje zasadę, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątek od tej zasady określa m.in. art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w myśl którego, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych zostały wyegzekwowane od skarżącego w całości, a zatem należało rozważyć czy zachodzi przesłanka do ich zwrotu, określona w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu I instancji przez określenie "okaże się" użyte w tym przepisie należy rozumieć takie przypadki, w których niezgodność z prawem stwierdzona została orzeczeniem właściwego organu, a nadto omawiany przepis ma zastosowanie tylko wówczas, gdy należności z tytułu kosztów egzekucyjnych zostały już pobrane.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dokonana przez Sąd I instancji wyżej przedstawiona wykładnia art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest prawidłowa. Zauważa także, że zarzucając Sądowi I instancji naruszenie tego przepisu autor skargi kasacyjnej, nie wskazuje, na czym polegał błąd w odczytaniu treści normy prawnej i jak powinien być, omawiany przepis, wyłożony.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej zdaje się wynikać, że skarżący, mimo że zarzuca naruszenie prawa materialnego w obu formach, o których mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w istocie kwestionuje tylko zastosowanie tego przepisu, skoro odwołuje się do argumentu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tymczasem zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym był już przedmiotem postępowania zainicjowanego przez skarżącego w trybie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. prawomocnym wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 969/11 oddalił skargę na postanowienie w przedmiocie uznania zarzutu za bezzasadny. W tej sytuacji kwestię istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym należało uznać za przesądzoną.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono także argument obejmujący umorzenie postępowania egzekucyjnego, którego skutkiem, w ocenie skarżącego, powinno być to, że "koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego". Zauważyć zatem należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie przesądza o tym, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Pokreślenia wymaga, że organ egzekucyjny jest związany żądaniem wierzyciela co do umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do zbadania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zachodzi.

Ponadto, kwestia podstaw, dla których wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie nie ma takiego znaczenia dla zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych, jakie nadaje jej skarżący, a wniosek w tej sprawie wszak tego dotyczył. Ewentualne następcze, w sytuacji określonej w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie jest warunkiem zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu. Z jasnej treści art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że jedyną przesłanką zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Natomiast to, czy to niezgodne działanie spowodował wierzyciel ma znaczenie dla obciążenia wierzyciela kosztami, a nie dla obowiązku ich zwrotu zobowiązanemu.

Wobec braku usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości - pkt 2 sentencji - nastąpiło w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego, z uwagi na którą Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.