Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1679307

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 15 kwietnia 2015 r.
II FZ 81/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1296/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: Syndyka masy upadłości "G." Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 18 czerwca 2013 r., nr (...) w przedmiocie podatku od gier za październik 2011 r. postanawia zawiesić postępowanie sądowe.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 7 maja 2014 r., I SA/Kr 1296/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę G. Sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia 18 czerwca 2013 r., nr (...) w przedmiocie podatku od gier za październik 2011 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r., II FZ 181/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Spółce zostało doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Po bezskutecznym upływie tego terminu Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", skargę odrzucił.

Na powyżej powołane rozstrzygnięcie Spółka wniosła skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od organu na rzecz strony kosztów postępowania według norm przepisanych. Do skargi kasacyjnej załączono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 11 lutego 2014 r., VIII GUp 212/13/S o ogłoszeniu upadłości Spółki z możliwością zawarcia układu.

Zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2014 r. wezwano dotychczasowego pełnomocnika Spółki do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr.

Następnie, postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu wniesionego sprzeciwu postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r. Sąd pierwszej instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 18 sierpnia 2014 r., oddalając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.

Na powyżej powołane rozstrzygnięcie Spółka wniosła zażalenie, domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.u.i.n." poprzez bezzasadne odmówienie zastosowania wobec skarżącej prawa pomocy w sytuacji, gdy strona znajdująca się w stanie upadłości obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Do zażalenia załączono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i o powołaniu Syndyka w osobie Mirosława Szarańca.

Dodatkowo, pismem z dnia 15 grudnia 2014 r. Syndyk masy upadłości Spółki zawiadomił Wojewódzki Sąd Administracyjny o treści powołanego powyżej postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia, Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S oraz zwrócił się do Sądu o przesyłanie wszelkiej korespondencji bezpośrednio do biura Syndyka.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie należy zawiesić - zgodnie z art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - do czasu złożenia przez Syndyka masy upadłości wyraźnego oświadczenia, że wstępuje on do prowadzonego postępowania oraz zajmuje konkretne stanowisko procesowe w sprawie (rozumianej w sposób materialny, a nie tylko formalny, tzn. nie ograniczające się do kwestii złożonego pisma z dnia 15 grudnia 2014 r.).

W myśl art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu: (...) 4) jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości (...). Zgodnie z § 2 tego przepisu prawa w przypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4, zawieszenie ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały; zdarzenia te nie wstrzymują jednak wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy. Użyte w § 1 powyższego przepisu prawnego wyrażenie "sąd zawiesza postępowanie z urzędu" na gruncie wykładni językowej prowadzi do wniosku, że art. 124 § 1 p.p.s.a. wyraża normę kompetencyjną o charakterze obligatoryjnym. W konsekwencji sąd administracyjny w momencie powzięcia wiadomości o zaistnieniu okoliczności wskazanej w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., tj. wszczęciu postępowania upadłościowego wobec strony postępowania sądowoadministracyjnego, które dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu. Zasadniczo przywołany przepis jest adresowany do wojewódzkich sądów administracyjnych, na co wskazuje systematyka p.p.s.a. (art. 124 § 1 p.p.s.a. znajduje się w dziale III zatytułowanym "Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym"). Jednakże na mocy art. 193 jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się bowiem odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni.

W rozpoznanej sprawie wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 12 listopada 2014 r., I SA/Kr 1296/13, wpłynęła do Sądu pierwszej instancji kopia postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Środmieścia w Krakowie z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp 5/14/S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zobowiązany był więc na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. zawiesić postępowania w sprawie spółki. Tego jednak Sąd pierwszej instancji nie uczynił, a Naczelny Sąd Administracyjny nie dysponuje podstawą prawną pozwalającą na przekazanie sprawy do Sądu pierwszej instancji, celem wykonania normy kompetencyjnej o charakterze obligatoryjnym, zawartej w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Należy zatem sięgnąć po regulację zwartą w art. 193 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. i odpowiednio zastosować art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w prowadzonym postępowaniu drugoinstancyjnym, zapoczątkowanym przez wniesienie przez spółkę ww. zażalenia.

Celem art. 124 § 1 pkt 4 jest umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 521). Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały, a zatem jest skuteczne ex tunc (art. 124 § 2 p.p.s.a.). W razie podejmowania czynności procesowych w czasie od nastąpienia przedmiotowych zdarzeń do ogłoszenia lub podpisania postanowienia o zawieszeniu postępowania uważa się je za niebyłe (por. M. Niezgódka-Medek, w: A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 373).

Zastosowanie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie wymaga jego wykładni w kontekście systemowym, obejmującym przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. z 2012 r., poz. 1112 z późn. zm.; dalej: p.u.n.), bowiem przepisy prawa upadłościowego i naprawczego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku między innymi do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym. Wyłączną zatem legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk (por. wyroku NSA z dnia 20 lutego 2008 r., I FSK 135/07; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie charakter lex specialis zachowują przepisy p.u.n. względem regulacji p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 61 p.u.n. masa upadłości służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Natomiast w myśl art. 144 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (analogicznie jak w przypadku art. 174 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) służy przede wszystkim umożliwieniu syndykowi wstąpienia do postępowania ze względu na fakt, że to jemu, zgodnie z art. 144 p.u.n. przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości (por. M. Mrówczyński, Zawieszenie sądowego postępowania rozpoznawczego w sprawach cywilnych i postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na ogłoszenie upadłości, Studia z zakresu prawa, administracji i zarządzania UKW, t. 5, 2014, s. 71).

Z uwagi na rozgraniczenie kompetencji sądów powszechnych i administracyjnych (art. 175 i 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie ma na celu oczekiwania do czasu zakończenia procedowania w przedmiocie listy wierzytelności na podstawie p.u.n. (por. też J. Jaśkiewicz, O kolizji postępowania sądowoadministracyjnego z postępowaniem upadłościowym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2010, nr 2, s. 36 i n.). Kontrola działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 p.p.s.a.), w tym kontrola legalności decyzji organów podatkowych, należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów administracyjnych. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego - jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - ma na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego. Tego typu czynność może być dokona jedynie poprzez oświadczenie złożone expressis verbis, zatem złożenie do akt sprawy pisma informującego o postanowieniu sądu upadłościowego, połączone ze wskazaniem nowego adresu do korespondencji (jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie), nie może być odczytywane jako czynność wstąpienia syndyka masy upadłości do toczącego się postępowania. Tym bardziej przedłożenie informacji tego typu nie jest zajęciem merytorycznego stanowiska procesowego w sprawie, rozumianej materialnie. Stanowisko procesowe syndyka powinno dotyczyć całości zagadnienia, będącego meritum danej sprawy, a nie tylko dotyczyć kwestii postępowania incydentalnego (w rozpoznawanej sprawie dotyczącego prawidłowości odrzucenia skargi przez WSA w Krakowie).

Zgodnie z dyspozycją art. 144 ust. 1 p.u.i.n. jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wielokrotnie już stwierdzano także (tak np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2009 r., I FSK 1033/08, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż przepisy prawa upadłościowego i naprawczego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym. Wyłączną zatem legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. W tym kontekście należy zauważyć, iż art. 145 p.u.i.n. stanowi, że postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Użycie w przepisie wyrażenia "podjęcie postępowania" jest skorelowane z tymi regulacjami, które przewidują w razie ogłoszenia upadłości strony zawieszenie postępowania. Obecnie dotyczy to w szczególności postępowania sądowo-administracyjnego oraz administracyjnego (por. A. Jakubecki, Komentarz do art. 145 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, 2010, LEX). Autor ten podkreśla, iż zawieszenie przede wszystkim ma na celu umożliwienie syndykowi wstąpienia do postępowania ze względu na fakt, iż jemu, zgodnie z art. 144 p.u.i.n., przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości. Jednakże z art. 145 tej ustawy wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania staje się możliwe tylko wówczas, gdy należność nie została umieszczona na liście wierzytelności. Do podjęcia zawieszonego postępowania nie wystarcza zatem fakt zgłoszenia się w sprawie syndyka, lecz staje się to możliwe dopiero po wykazaniu faktu odmowy wciągnięcia wierzytelności na listę.

W tym stanie rzeczy, powiadomienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku G. Spółki z o.o. z siedzibą w N., obligowało ten Sąd do zawieszenia postępowania ze skargi kasacyjnej tej Spółki.

Uwzględniając całokształt sytuacji procesowej, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie, aprobując wykładnię przepisów p.p.s.a. w kontekście systemowym przepisów p.u.n., Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.