II FZ 457/18 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2533963

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2018 r. II FZ 457/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 553/18 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 12 marca 2018 r., nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia:

1)

oddalić zażalenie;

2)

sprostować oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 553/18 w ten sposób, że w miejsce numeru zaskarżonej decyzji "(...)" wpisać "(...)".

Uzasadnienie faktyczne

1. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2018 r. o sygn. I SA/Gl 553/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi K. P. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 12 marca 2018 r. o nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne - podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych - na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach.

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podał, że skarżąca wniosła skargę na rozstrzygnięcie organu. W skardze tej zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IAS z dnia 12 marca 2018 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 26 września 2017 r. o nr (...). W ocenie skarżącej, zaskarżona decyzja podlegać będzie kontroli sądowoadministracyjnej, a ewentualne uwzględnienie skargi wykaże niezasadność obowiązku uiszczenia zobowiązania podatkowego określonego zaskarżoną decyzją. Jednocześnie podniosła, że w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie zapłacić należności podatkowej w całości z uwagi na realizację niezbędnych planów inwestycyjnych - bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

3.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Gliwicach podał przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności. W ocenie WSA w Gliwicach argumentacja przedstawiona w ww. wniosku nie potwierdza zaistnienia przesłanek uzasadniających udzielenie skarżącej ochrony tymczasowej. Podkreślił, że skarżąca nie przedstawiła danych źródłowych, które potwierdzałyby podnoszone przez nią okoliczności o braku możliwości zapłaty należności podatkowej w całości z uwagi na realizację niezbędnych planów inwestycyjnych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny.

4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

4.1. Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata) wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Gliwicach, zaskarżając je w całości, formułując równocześnie wniosek o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i odmowę wstrzymania wykonania decyzji pomimo istnienia ewidentnych podstaw prawnych do wstrzymania decyzji Dyrektora IAS z dnia 12 marca 2018 r. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 26 września 2017 r., a polegających na niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków w przypadku niewstrzymania wykonania decyzji.

Uzasadnienie prawne

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżone postanowienie WSA w Gliwicach odpowiada prawu. Stwierdzono w nim prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS.

5.2. Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. np. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13).

W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia - "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 22 lipca 2015 r., II FZ 497/15). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa - jak trafnie przyjął w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA w Gliwicach - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku i wykazania związku pomiędzy wskazanymi okolicznościami a możliwością wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązkiem sądu jest zaś wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również zawartych w aktach sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Należy także mieć na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi, a rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania podejmowane jest na wstępnym etapie postępowania, gdy brak jest podstaw do wyrokowania o zasadności skargi.

5.3. Odnosząc powyższą argumentację do rozpoznawanej sprawy nie sposób pominąć, że skarżąca niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody łączy ze swoją sytuacją finansową i kondycją prowadzonego przedsiębiorstwa, przedstawiając swoje obawy wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście negatywnych skutków, które mogą oddziaływać na nią i prowadzoną przez nią działalność gospodarczą w związku z podjęciem próby przymusowego wykonania decyzji. Skarżąca podkreśliła, że prowadzona działalność gospodarcza stanowi główne źródło utrzymania jej i rodziny, jednakże obecnie znajduje się na granicy wypłacalności. Z uwagi na zaległość w zapłacie należności w kwocie 9.050,69 zł ustanowiono zastaw skarbowy na wykorzystywanym w działalności gospodarczej ciągniku samochodowym. W ocenie skarżącej, każde dalsze zajęcia spowodują nieodwracalne skutki w postaci faktycznego uniemożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Subiektywne przeświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie może samo w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąca powinna zatem umożliwić WSA w Gliwicach zbadanie jej sytuacji finansowej i w tym celu zaoferować niezbędne dowody z dokumentów obrazujące jej pełną sytuację majątkową. Skarżąca tymczasem, dopiero na etapie formułowania zażalenia na postanowienie WSA w Gliwicach, zaoferowała dowód z dokumentu w postaci fotokopii informacji o dokonaniu wpisu do rejestru zastawów skarbowych. Nie można jednak zaakceptować wybiórczego przedstawiania dokumentów mających obrazować trudną sytuację finansową. Wymaga również zaakcentowania, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu zażaleniowym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie oznacza to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Należy mieć na względzie, że "odpowiednie" stosowanie przepisów może polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2001 r., III ZP 25/01, OSNP 2002/13/301). Zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można w nim przedstawiać nowej argumentacji oraz załączać do niego obszernego materiału dowodowego, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie - zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego - oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia w postępowaniu zażaleniowym nowych argumentów i przedstawiania nowych dowodów na poparcie wniosku zaprzecza funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stałby się podmiotem ponownie oceniającym wniosek.

W konsekwencji skarżąca, już na etapie formułowania wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji powinna zaoferować WSA w Gliwicach dokumenty pozwalające Sądowi na ustalenie sytuacji finansowej, w jakiej znajdowała się skarżąca i jej rodzina. Skarżąca ponadto, wiążąc obawy wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków w przypadku niewstrzymania wykonania decyzji z kondycją finansową przedsiębiorstwa, powinna zaoferować WSA w Gliwicach dokumenty świadczące o trudnej sytuacji finansowej prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Samo gołosłowne twierdzenie o znajdowaniu się działalności gospodarczej "na granicy wypłacalności" jest niewystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek uzasadniających udzielenia skarżącej ochrony tymczasowej z mocy art. 61 § 3 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę oraz skargę kasacyjną znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W tym kontekście samoistnej przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej nie stanowi ewentualne pogorszenie warunków egzystencji wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 219/11), czy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nie jest bez znaczenia, że w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm.) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji, gwarantujące zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji, choć w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Również sama wysokość zobowiązania podatkowego określonego zaskarżoną decyzją nie może przesądzać o wstrzymaniu wykonania decyzji, jeżeli nie wykazano wpływu wykonania zaskarżonego aktu na możliwości płatnicze i bytowe strony (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., I FSK 2069/14).

5.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. W zakresie dotyczącym punktu drugiego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny postanowił z urzędu - na mocy art. 156 § 2 i 3 p.p.s.a. - sprostować postanowienie WSA w Gliwicach w ten sposób, że w jego rubrum w miejsce numeru zaskarżonej decyzji "(...)" wpisać "(...)", bowiem zgodnie z aktami administracyjnymi takim numerem została oznaczona zaskarżona decyzja Dyrektora IAS. Naczelny Sąd Administracyjny uznał wskazaną powyżej omyłkę za oczywistą omyłkę pisarską.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.