Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1768024

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 2 lipca 2015 r.
II FZ 401/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2784/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 czerwca 2014 r. nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2784/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. Ś. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 czerwca 2014 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia, Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że do chwili złożenia ww. wniosku starał się ze środków domowych wygospodarować pieniądze na pokrycie licznych kosztów postępowań sądowych. Wskazał, że zapłacił wpisy za dwa zażalenia w sprawach swojej żony. Oświadczył, że od sześciu miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim, z powodu choroby kręgosłupa i utrzymuje się z zasiłku chorobowego oraz środków uzyskiwanych przez dzieci, bowiem jego żona pozostaje bez pracy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że Skarżący wraz z żoną, córką i synem (ur. w 1991 r. i 1987 r.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dzieci partycypują w kosztach utrzymania rodziny, ale córka jest osobą niepełnosprawną, nadal się uczy i osiąga dochody z najmu lokalu. Syn ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, na które przeznacza znaczną część swoich dochodów. Z oświadczenia majątkowego wynika, że Skarżący posiada dom o pow. 270 m2 z działką o powierzchni 1400 m2 (współwłasność) oraz nieruchomość rolną o pow. 412 m2 (współwłasność), a także samochód osobowy marki Toyota Avensis rok produkcji 2005, syn Skarżącego posiada samochód osobowy marki Audi rok produkcji 2009, a córka lokal o powierzchni 57 m2. Dochód miesięczny brutto Skarżącego wraz z rodziną wynosi 6 300 zł, tj.: 2 100 zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego, 3 000 zł wynagrodzenie syna i 1 200 zł z tytułu najmu lokalu uzyskuje córka. Skarżący do swoich miesięcznych wydatków zaliczył: energię elektryczną - 650 zł, gaz - 250 zł, inne opłaty np. telefon, internet, woda, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości - 700 zł, opłata za leczenie córki 200 zł, dojazdy do szkoły i pracy - 300 zł, wyżywienie 900 zł.

Skarżący w odpowiedzi na uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył: dokument z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzający, że 31 października 2014 r. wykreślono prowadzoną przez jego żonę działalność gospodarczą, PIT 11A za 2014 r., deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r., wyciągi bankowe z rachunków swoich i syna, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności swojej córki oraz faktury zakupu aparatu słuchowego, uiszczone rachunki oraz zeznania podatkowe za 2013 i 2014 r.

Sąd uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych miał na uwadze art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a."

Sąd zwrócił uwagę, że Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym od Skarżącego kosztem jest wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł, natomiast pozostała wysokość wpisu od zażaleń wniesionych przez Skarżącego wynosi 300 zł (sprawy o sygn. III SA/Wa 2782-2783/14 i III SA/Wa 2785/14). Sąd wskazuje, że znana mu jest z urzędu okoliczność, że Skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 2778-2779/14, III SA/Wa 2780-2781/14 i III SA/Wa 2786-2787/14. Należy wziąć również pod uwagę, iż żona Skarżącego, prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe, w sprawach zawisłych przed Sądem jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od zażalenia w łącznej wysokości 400 zł (sprawy o sygn. akt III SA/Wa 2748-2749/14 i III SA/Wa 2750-2751/14). Ponadto żona Skarżącego uiściła wpisy sądowe w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 2754-2755/14, natomiast w pozostałych czterech sprawach została zwolniona od uiszczenia ww. wpisu (sprawy o sygn. akt III SA/Wa 2752-2753/14 i III SA/Wa 2756-2757/14).

Z przedstawionych przez Skarżącego dokumentów wynika, że w ostatnich sześciu miesiącach dokonywał miesięcznie dostaw towarów w wysokości 2 000 zł, a nabycia towarów za około 1 000 zł (deklaracje VAT-7). Skarżący wskazał również, iż miesięcznie uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości 2 100 zł. Z wyciągów bankowych wynika natomiast, że w styczniu 2015 r. posiadał on kwotę 149,57 zł na rachunku, a jego syn z tytułu wynagrodzenia otrzymuje miesięcznie kwotę około 2 990 zł. Córka Skarżącego z tytułu najmu otrzymuje miesięcznie kwotę 1 200 zł. Z informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego PIT-11A wynika, że uzyskał on w 2014 r. przychód z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w kwocie 4 097,96 zł. Natomiast żona Skarżącego obecnie nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Średni dochód miesięczny brutto Skarżącego wraz z rodziną wynosi 6 300 zł.

Sąd, odnosząc się do kosztów ponoszonych przez Skarżącego, stwierdza, że przedstawił on rachunki za: aparaty słuchowe nabyte przez córkę, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r., opłatę śmieciową uiszczoną w sierpniu 2014 r., opłaty za abonament w wysokości: 227,96 (grudzień 2014 r.), 183,22 zł (za styczeń 2015 r.), 164,05 zł, 167,67 zł i 177,99 zł (luty 2015 r.), rachunek za energię elektryczną w wysokości 323,19 zł i 106,54 zł (luty 2015 r.) oraz gaz - 250,45 zł, rachunek za ochronę - 49,20 zł, opłaty uiszczone przez córkę w lutym 2015 r. za energię elektryczną (169,35 zł), do spółdzielni mieszkaniowej (128,36 zł i 610,88 zł), do urzędu skarbowego 276,00 zł oraz oświadczenie o miesięcznych wydatkach obejmujących: energię elektryczną - 650 zł, paliwo gazowe - 250 zł, abonament za telefon, internet oraz podatek od nieruchomości, dostawa wody, wywóz nieczystości, ochrona - 700 zł, opłata za leczenie córki - 200 zł, dojazdy do szkoły, pracy - 300 zł, wyżywienie 900 zł. Z przedstawionego przez Skarżącego oświadczenia wynika zatem, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny kształtują się na poziomie około 3 000 zł, bez uwzględnienia kosztów utrzymania dziecka syna Skarżącego.

W ocenie Sądu, wysokość i rodzaj ww. wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów Skarżący posiada możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie w wysokości 100 zł. Skoro bowiem, prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny, i nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków, należało uznać, że potrzeby życiowe Skarżącego rozumiane, jako obiektywnie niezbędne, nie zostaną zagrożone przez uiszczenie wpisu sądowego od zażalenia. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje osobom, które w istocie rzeczy nie mają możliwości dokonać ww. zmian i oszczędności, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Zdaniem Sądu, sytuacja materialna Skarżącego, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków, jak również przyznania prawa pomocy przez Sąd w sześciu sprawach o sygn. akt III SA/Wa 2778-2779/14, III SA/Wa 2780-2781/14 i III SA/Wa 2786-2787/14, umożliwi mu uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącego i jego rodziny.

W zażaleniu na postanowienie Skarżący wniósł o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko Skarżący wskazał, że takie stanowisko Sądu jest krzywdzące oraz zamyka drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dalej Skarżący zaznaczył, że wykonywał wszelkie polecenia Sądu w kwestii złożenia wyjaśnień w sprawie wniosku informując o stanie swoich finansów i rodzinnym wykazując ponad wszelką wątpliwość, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego. Krzywdzące jest wywodzenie przez Sąd, że uiszczenie dwóch wpisów stanowi w rzeczywistości o dobrej kondycji finansowej rodziny, a uzyskanie zwolnień w pozostałych sprawach, kondycję tę zdawać się dodatkowo poprawia. Nie bez znaczenia dla kondycji finansowej całej rodziny jest fakt, iż żona Skarżącego jest osobą bezrobotną, a on sam od wielu miesięcy nie może pracować zarobkowo i jedynym jego źródłem dochodu jest zasiłek, a przebieg leczenia nie rokuje dobrze na przyszłość oraz powrót do czynnej pracy zarobkowej. Dla wysokości łącznego dochodu rodziny jest również utrzymanie wnuka przez syna, co nie daje możliwości skrupulatnego obliczenia takich kosztów. Sąd nie wziął pod uwagę faktu, że otrzymywany dochód przez syna stanowi blisko 50% dochodu całej rodziny, a umowa ta została zawarta na czas określony do dnia 30 kwietnia 2015 r. Ponadto Sąd dokonał oceny możliwości finansowych na podstawie dokumentów wskazujących na dochody za 2014 r., a w którym to roku źródła dochodów były nieznacznie wyższe niż obecnie. Stanowisko Sądu, który pomimo posiadania wiedzy, co do okoliczności obciążenia realnych dochodów rodziny, stwierdził, iż Skarżący jest w stanie ponieść koszty wpisu bez uszczerbku, jest niezasadne. Dalej Skarżący powołując się na art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazał, że w sytuacji w której strona udowodni brak środków na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i dla rodziny zwolnienie jest obligatoryjne, a sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem strony w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem. Krzywdzące jest uzależnienie udzielenia prawa pomocy od hipotetycznego założenia, że Skarżący może jeszcze bardziej ograniczyć wydatki rodziny i w ten sposób uzyskać środki na opłatę wpisu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że kluczową rolą dla oceny możliwości płatniczych ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrzona w dwóch aspektach - z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie Skarżący musi ponieść i możliwości finansowych Skarżącego. Dlatego wezwał Skarżącego do nadesłania stosowych dokumentów, które zostały doręczone i na tej podstawie dokonał analizy sytuacji finansowej Skarżącego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki dokonano oceny tych dwóch wskazanych aspektów sytuacji materialnej Skarżącego, zmierzających do należytego zobrazowania i udokumentowania jego sytuacji finansowej, był prawidłowy. Skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że kluczowym kryterium dla oceny możliwości płatniczych Skarżącego ma być uwzględnienie obciążeń i sytuacji materialnej, to w ocenie Sądu odwoławczego, Sąd zasadnie stwierdził i dokonał stosownej analizy sytuacji finansowej. Uwzględnił w tej ocenie wysokość comiesięcznych dochodów, jakie Skarżący i jego członkowie rodziny uzyskują, m.in. z działalności gospodarczej Skarżącego, z tytuły wynagrodzenia syna oraz z tytuł najmu nieruchomości przez córkę w zestawieniu z wysokością kosztów jakie Skarżący ponosi oraz wysokością wpisu od zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia (100 zł). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zbadał złożony wniosek w sposób prawidłowy dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącego.

Podniesione natomiast w zażaleniu zarzuty, w stosunku do zaskarżonego postanowienia, sprowadzają się najogólniej ujmując do stwierdzenia, że powodem błędnego rozstrzygnięcia jest pominięcie przez Sąd pierwszej instancji faktu, że Skarżący na wezwanie Sądu przesłał wszelkie żądane dokumenty, czym, w jego ocenie, wykazał, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego oraz zarzut niewskazania przez Sąd, jakie wydatki winien ograniczyć lub wyeliminować aby poczynić stosowne oszczędności, co jednak według Sądu odwoławczego, nie podważa dokonanej przez Sąd pierwszej instancji istoty oceny sytuacji finansowej Skarżącego. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w znacznej mierze do zarzutów dotyczących wydanego wobec Skarżącego postanowienia w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jako nieuzasadnionych - argumentacja taka nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na etapie którego nie podlegają badaniu zarzuty wobec rozstrzygnięć organów podatkowych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący posiada stałe źródło dochodów, a średni dochód miesięczny brutto Skarżącego wraz z rodziną wynosi 6 300 zł. Skarżący wraz z żoną i rodziną reguluje na bieżąco płatności związane z utrzymaniem siebie i rodziny oraz nieruchomości. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla Skarżącego barierę w dostępie do sądu. Stan majątkowy Skarżącego, a w szczególności majątek, którym dysponuje (dom 270 m2 z działką 1400 m2, nieruchomość rolna 412 m2) oraz wysokość ponoszonych wydatków, jak również fakt przyznania prawa pomocy przez sąd w czterech innych sprawach, wskazuje na to, że nie zostało wykazane, by Skarżący nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W konsekwencji słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W ocenie Sądu odwoławczego, podniesione w zażaleniu zarzuty wobec postanowienia Sądu pierwszej instancji, tj., że Skarżący od wielu miesięcy przebywa na zwolnieniu i nie jest w stanie pracować zarobkowo, jak również utrzymywanie przez syna Skarżącego wnuka, jak również niepełnosprawność córki, te wszystkie okoliczności były wzięte pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji przy ocenie możliwości finansowych Skarżącego, zatem zarzut pominięcia tych faktów przez Sąd pierwszej instancji w ocenie Sądu odwoławczego jest bezzasadny.

Natomiast odnosząc się do podniesionej w zażaleniu okoliczności posiadania przez syna Skarżącego czasowej umowy o pracę zwartej do dnia 30 kwietnia 2015 r. należy wskazać, że Sąd odwoławczy bada prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do faktów znanych Sądowi pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej Skarżącego z uwzględnieniem informacji, jakie Skarżący przedstawił we wniosku i nadesłanych na wezwanie dokumentach. Zatem nie można stawiać Sądowi pierwszej instancji zarzutu złej oceny wniosku, jeżeli sam Skarżący nie przedstawił swojej pełnej sytuacji finansowej. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie jest, zgodnie z zasadą dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego, dokonanie oceny prawidłowości postępowania Sądu pierwszej instancji oraz wydanego przez ten Sąd postanowienia. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialna wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody i możliwości finansowe, lub przyszłe ewentualne problemy finansowe. Dokonując oceny w zakresie spełniania przez Skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zasadnie wziął pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania uwzględniając treść oświadczeń Skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także treść dokumentów załączonych do tego wniosku i zgromadzonych w trybie art. 255 p.p.s.a. Zatem wywodzenie o pogorszeniu się ewentualnie sytuacji finansowej Skarżącego, z uwagi na trwającą do 30 kwietnia 2015 r. umowę o pracę syna Skarżącego, przekracza zakres rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, podczas gdy Sąd oceniając wniosek opierał się na oświadczeniach Skarżącego, co do jej aktualnego stanu rodzinnego, majątku i dochodów.

Stąd też uznać należy, że prawidłowa i zgodna z prawem jest ocena wniosku Skarżącej, że nie wykazała, iż spełniła przesłanki konieczne do przyznania Skarżącemu prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.