II FZ 1954/14 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1624369

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r. II FZ 1954/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 428/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 7 kwietnia 2014 r., nr (...) w przedmiocie wznowienia postępowania podatkowego postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 428/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił J.A. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych z uzasadnieniem, że kwota 1 350 zł brutto miesięcznie to jedyny dochód jego i jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie mają nikogo na utrzymaniu. Nie mają żadnego majątku. Mieszkają w jednym domu z córką, z którą jednak nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący ponosi opłaty eksploatacyjne na poziomie 1 000 zł oraz koszt lekarstw 100 zł, a zatem w tych okolicznościach pozostaje na utrzymanie kwota 250 zł w skali miesiąca.

Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek wskazał na wstępie, że pomimo żądania, Skarżący nie przedstawił dokumentów na okoliczność opisywanych wydatków, dotyczących stanu majątkowego (rachunków bankowych, zarejestrowanych pojazdów) oraz warunków mieszkaniowych.

Sąd przypomniał, że dla przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie Skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dalej Sąd przytoczył i w pełni podzielił stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09).

Sąd pierwszej instancji mając powyższe na względzie stwierdził, że Skarżący nie wykazał wiarygodnie swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Przede wszystkim nie jest wiarygodne jego twierdzenie o poziomie środków finansowych, jakimi rzeczywiście dysponuje. Z zestawienia opisywanych kwot, uzyskiwanych i wydatkowanych w skali miesiąca wynika, że Skarżącemu z żoną pozostaje na żywność, środki czystości i ubrania, a więc podstawowe potrzeby, kwota rzędu 250 zł miesięcznie i jednocześnie nie korzystają z pomocy społecznej. Sąd podkreślił, że Skarżący nie udokumentował, pomimo stosownego wezwania, iż rzeczywiście ponosi opisywane wydatki i że nie ma żadnego majątku, żadnych zasobów finansowych. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej. Dalej analizując twierdzenia Skarżącego na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego Sąd podniósł, że Skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych i ponoszonych wydatków, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, której obraz ograniczył do twierdzenia o niskich dochodach i wysokich wydatkach. Sąd podkreślił, że wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga, co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami.

W zażaleniu Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o uchylenie w całości postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że Sąd pierwszej instancji, przywołując poszczególne orzeczenia sądowe, uczynił to w sposób niekompletny, ponieważ nie podał daty ich wydania oraz oznaczenia wydziału, co uniemożliwiło Skarżącemu zapoznanie się z nimi. Po drugie, Skarżący podniósł, po przywołaniu treści art. 258 § 1 p.p.s.a., że stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu przekracza uprawnienia wynikające, właśnie z treści wskazanego przepisu, bowiem Sąd nie jest specjalistą z zakresu finansów i nie ma wiedzy do dokonywania jej oceny. Po trzecie, Skarżący podniósł, że nie zgadza się z sugestią Sąd, że składając wniosek winien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd bezzasadnie w dalszej części uzasadnienia sugeruje, z czym nie zgadza się Skarżący, że posiada on ukryte źródła dochodu, bez wskazania, gdzie one się znajdują. W dalszej części uzasadnienia Skarżący opisał przebieg przeprowadzonego przez organy postępowania egzekucyjnego oraz działania organów państwowych wskazujące na uporczywe jego nękanie. Podsumowując wskazał, że oddalenie wniosku powinno być dokładnie uzasadnione, by nie mogło zostać potraktowane jako faktyczne odmówienie stronie prawa do sądu (art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284).

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Odnosząc się do zarzutów postawionych w zażaleniu należy zgodzić się ze Skarżącym, że Sąd pierwszej w swoim uzasadnieniu instancji niedokładnie wskazał sygnatury powoływanego orzecznictwa, jednak w ocenie Sądu odwoławczego, nie ma to wpływu na wynik zaskarżonego postanowienia, bowiem Sąd prawidłowo powołał się na ich treść, poprzez którą wskazał Skarżącemu, dlaczego odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowany zakresie.

Kolejny zarzut postawiony Sądowi pierwszej instancji, polegający na przekroczeniu uprawnień przez Sąd w zakresie badania wniosku o przyznanie prawa pomocy, co do formy i treści, w ocenie Sądu odwoławczego, jest bezzasadny. W tym miejscu należy wskazać, że mając na względzie nieostre kryteria ocenne, sformułowane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, publ. CBOSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Oczywiste również jest, zważywszy na wspomniany wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy, którego Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Stąd też, w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, stosownie do brzmienia art. 255 p.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej.

W niniejszej sprawie referendarz Sądu pierwszej instancji, korzystając z uprawnienia jakie mu przyznaje art. 255 p.p.s.a. (w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 p.p.s.a.), zobowiązał Skarżącego do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów, w tym m.in. wyciągów wszystkich posiadanych przez Skarżącego i małżonkę rachunków bakowych, dokumentu wskazującego wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego przez Skarżącego, zaświadczenie o uznaniu żony Skarżącego za osobę bezrobotną, dokumentów stwierdzający prawo do przebywania w lokalu, oświadczenie w zakresie, kto ponosi koszty utrzymania, zaświadczenie o ilości osób zameldowanych w lokalu, oświadczenie o zarejestrowanych na siebie pojazdach, kopii dokumentów określających wysokość stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego np. rachunki za gaz, media itp. Z zobowiązania tego Skarżący się nie wywiązał, bowiem w odpowiedzi na wezwanie nie nadesłał wskazanych dokumentów, jedynie oświadczenie, w którym wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, zarejestrowanych na siebie lub żonę pojazdów. Oświadczył, że on sam ponosi wszystkie koszty eksploatacyjne, a mieszkająca z nim w domu córka nie pozostaje z nim w jednym gospodarstwie domowym oraz że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wydaje emerytom zaświadczenia na potwierdzenie faktu bycia osobą bezrobotną.

W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji, nie miał zatem obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą przyjęcie uprawdopodobnienia wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Twierdzenia Skarżącego są więc dowolne, a jego przekonanie o wadliwości postępowania Sądu jest nieuzasadnione. Trzeba też wyjaśnić, że żądanie wykazania sytuacji majątkowej rodziny czy innych osób jest dążeniem Sądu do wyjaśnienia sytuacji materialnej strony, skoro ta pomoc rzutuje na jej sytuację życiową.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.