Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1450415

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 13 lutego 2014 r.
II FZ 123/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 luty 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. Sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 510/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 26 marca 2013 r., nr (...) w przedmiocie podatku od gier za czerwiec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 r., I SA/Lu 510/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił "G." Sp. z o.o. z siedzibą w N. (dalej: "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Spółka składając wniosek o przyznanie prawa pomocy (PPPr) podniosła, że z uwagi na zmianę przepisów regulujących działalność w sektorze gier i zakładów wzajemnych znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nowa ustawa spowodowała, że posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości, których w obecnym stanie prawnym obowiązującym w Polsce jak i za granicą nie da się sprzedać. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o majątku i dochodach Spółki wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 2.500.000,00 zł, zaś wartość jej środków trwałych wynosi 4.657.599,66 zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednio do wysokości 8.737.023,95 zł i 8.734.119,33 zł. Stan tych rachunków na dzień złożenia wniosku, tj. 19 lipca 2013 r. wynosił 0 zł. Ostatni rok obrotowy spółka zakończyła stratą o wysokości 888.485,30 zł.

Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.") wezwano ją do złożenia szczegółowych wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej. W odpowiedzi, skarżąca przedłożyła: wyciągi z dwóch rachunków bankowych, oświadczenie w sprawie dokonywania dopłat przez wspólników spółki, kserokopie deklaracji na podatek od towarów i usług za okres luty - lipiec 2013 r., kserokopie deklaracji podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2011 i 2012, dokumenty dotyczące prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnego i zabezpieczającego oraz sprawozdanie finansowe spółki za 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, odwołując się do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wskazał, że w 2012 r. skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 148.551.284,25 zł, a jednocześnie poniosła koszty jego uzyskania w kwocie 149.439.769,55 zł. Również w 2013 r. osiągnęła znaczny obrót, nieporównanie większy niż kwota wpisu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji tylko z perspektywy miesięcy od czerwca do sierpnia 2013 r. wartość dostaw towarów i usług wykonanych przez podatnika to kwoty ponad 6.000.000 zł miesięcznie, we wrześniu 2013 r. dostawa towarów i usług miała wartość rzędu 7.200.000 zł, co potwierdzają złożone deklaracje VAT-7. Przychód skarżącej za czas od stycznia do końca lipca 2013 r. to kwota ponad 60.000.000 zł, co wynika z rachunku zysków i strat. Ponadto wskazano, że poza środkami finansowym, uzyskiwanymi z bieżącej działalności gospodarczej o charakterze podstawowym, skarżąca może pozyskać środki niezbędne na pokrycie kosztów sądowych, wykorzystując swój majątek trwały, w szczególności budynki lub lokale.

Na powyżej powołane rozstrzygnięcie Spółka wniosła zażalenie, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmówienie zastosowania wobec skarżącej dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w sytuacji, gdy strona obiektywnie nie dysponuje kwota wymaganą od niej do zapłaty.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie zaś do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2014 r., II FZ 1268/13, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę Sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dokonując analizy wyciągów z rachunków bankowych Spółki Sąd wskazał przykładowo, że skarżąca w oświadczeniu o jej majątku i dochodach wskazała, że posiada tylko dwa rachunki bankowe. Analiza przedstawionych przez nią wyciągów z tychże rachunków, prowadzi zaś do wniosku, że posiada ona co najmniej jeszcze dwa inne rachunki bankowe, z których dokonuje zasilenia rachunków wskazanych powyżej. Nie ujawniając faktu posiadania dodatkowych rachunków bankowych, skarżąca uchyliła się od podania stanu tych kont, pomimo że została zobligowana do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych. W tych okolicznościach zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż brak jest możliwości zweryfikowania stanu środków pieniężnych posiadanych przez spółkę oraz dokonywanych za pośrednictwem nieujawnionych rachunków operacji finansowych, które, jak można domniemywać, są przeprowadzane właśnie za ich pośrednictwem. Uzasadnienie Sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nienaruszający zasad postępowania.

Z dyspozycji art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2013 r., I OZ 772/13, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać trzeba, że jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy nie może być strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych skarżącej. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ponadto wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą generującą znaczny obrót. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że pomimo pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej Spółki nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że strona ma zablokowane rachunki bankowe zgodzić należy się z sądem pierwszej instancji, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej nie jest wystarczający dla uznania, iż spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej (art. 7522 § 1 k.p.c.). Podobna zasada obowiązuje w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym przez organ administracji (art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji-tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku przez spółkę.

Reasumując, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku i przedstawionych dokumentów nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, natomiast argumentacja zawarta w zażaleniu nie podważa tej oceny.

Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.