Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 783802

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 23 marca 2011 r.
II FZ 111/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 1117/10 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 kwietnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. postanawia:

1.

oddalić zażalenie,

2.

oddalić wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia zaskarżonego zażaleniem.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący J. C. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawiając swą sytuację majątkową i rodzinną, skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. C. i studiującą córką A. C. Z żoną od dnia 10 stycznia 2001 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "C." J. C., Zakład Pracy Chronionej, która w roku 2009 przyniosła mu dochód w wysokości 8.151,78 zł przy przychodzie wynoszącym 2.441.590,82 zł. W lipcu 2010 r. w ramach prowadzonej działalności skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, których podstawa opodatkowania wyniosła łącznie 200.583 zł. Zobowiązania skarżącego wynoszą: wobec kontrahentów - 3.095. 347,34 zł, wobec Skarbu Państwa - 738.467,80 zł. wobec gminy - 225.817,47 zł. wobec ZUS - kwotę 749.188,53 zł, wobec kredytodawców - 1.445.000 zł. W wyniku prowadzonych przeciw niemu postępowań egzekucyjnych doszło do zajęcia kont i zabezpieczenia nieruchomości poprzez ustanowienie hipotek na posiadanych przez niego działkach w: O., C., B., C., K., J., G.

Postanowieniem z dnia 22 września 2010 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek Skarżącego, który następnie wniósł sprzeciw na to postanowienia. Skarżący wskazał, że różne oświadczenia, co do jego sytuacji majątkowej przedstawione we wniosku o przyznaniu prawa pomocy oraz następnie w uzupełnieniu wniosku wynikały ze zmiany jego sytuacji majątkowej. Skarżący utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 942,64 zł, z której 300 zł przekazywane jest na rzecz komornika. Skarżący nie korzysta już z pomocy żony oraz syna L. C., zamieszkuje u teściowej, a otrzymywane świadczenie rentowe zapewnia mu pokrycie kosztów leczenia oraz utrzymanie na poziomie minimum egzystencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek, stwierdził, ze skarżący pomimo wezwania, nie uzupełnił swojego oświadczenia majątkowego o wymagane dokumenty, a tym samym nie przedstawił należycie swojej sytuacji materialnej. Nie zostały w szczególności przedstawione wyciągi z kont bankowych. Skarżący przedstawił jedynie wyciągi za konkretne dni, był zaś wzywany do przedstawienia wyciągów za okres trzech miesięcy. W ocenie Sądu jedynie na podstawie wyciągu za taki okres można zbadać sytuację materialną skarżącego. Jako niewiarygodne Sąd uznał twierdzenie skarżącego, że nie zna aktualnego stanu kasy swojej firmy. Skarżący w istocie przedstawił jedynie swojej pasywa, nie przedstawiając przy tym swoich aktywów (poza świadczeniem rentowym). Uniemożliwia to dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącego. Za niewiarygodne przy tym uznał Sąd stwierdzenia skarżącego, że żona oraz syn zaprzestali udzielania mu pomocy finansowej. Sam Skarżący nie podał bowiem żadnego racjonalnego argumentu, z którego by wynikało, że pomoc przestała być udzielana. W ocenie Sądu oświadczenie o zaprzestaniu udzielania pomocy finansowej zostało złożone na potrzeby rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości.

Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, iż na skutek zmiany sytuacji życiowej, nie prowadzi już z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest dochód ze świadczenia rentowego w wysokości 642,64 zł (po odliczeniu kwot zajętych przez komornika). Skarżący nie jest właścicielem żadnego majątku nieruchomego ani ruchomego. Odnosząc się do niewykazania stanu majątkowego małżonki skarżącego, powołał się on na fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. W ocenie skarżącego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami, wynikający z przepisów prawa rodzinnego, nie obejmuje obowiązku pokrywania wszelkich kosztów postępowań prowadzonych przez skarżącego przez jego małżonkę.

W zażaleniu skarżący zawarł również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, Poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak-Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628).

Ciężar wykazania przesłanek przyznania uprawnienia procesowego spoczywa na wnioskodawcy. Normę prawną tej treści wyprowadza się z użytego w tekście ustawy wyrażenia "gdy wykaże", co przesądza o obowiązku przekonania sądu, iż wnioskodawca znajduje się określonej sytuacji materialnej. Okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być należycie uprawdopodobnione. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W przypadku małżonków, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia oświadczenia obrazującego sytuację majątkową małżonka wnioskodawcy, gdyż tylko na tej podstawie możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Użyte w wskazanym wyżej przepisie pojęcie "możliwości płatniczych" należy rozumieć szeroko; mieści się w tym pojęciu także możliwość uzyskania pomocy finansowej od małżonka, który zobligowany jest do udzielania takiej pomocy na skutek zawartego związku małżeńskiego (por. art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami."

Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż nie złożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które, jak wykazano powyżej powinny obrazować również sytuację majątkową małżonki wnioskodawcy, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku.

W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że fakt pozostawania przez skarżącego i jego małżonkę w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę jego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Z punktu widzenia oceny zasadności przyznania prawa pomocy, istotny jest natomiast obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego. Słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy. Stąd, nie nadesłanie przez skarżącego dokumentów przedstawiający jego rzeczywiste możliwości płatnicze, doprowadziło Sąd pierwszej instancji do słusznego wniosku, że skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji, zobligowany był wniosek skarżącego oddalić.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 196 w zw. z art. 193 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż postanowienie odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy, nie nakładało na skarżącego żadnych obowiązków.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.