II FSK 996/18, Związanie stanowiskiem wierzyciela. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3020118

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2020 r. II FSK 996/18 Związanie stanowiskiem wierzyciela.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (spr.).

Sędziowie: NSA Antoni Hanusz, WSA (del.) Mirosław Surma.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 726/17 w sprawie ze skargi J. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 kwietnia 2017 r., nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od J.

O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

1.1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Po 726/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 kwietnia 2017 r. w w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej zwana: "CBOSA").

2.1. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wywiódł skargę kasacyjną, w której wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; dalej zwana: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej zwana: "k.p.a.") poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów w ich wzajemnej łączności, albowiem poczynione w tym względzie ustalenia nie odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego;

- art. 7 k.p.a. naruszenie zasady prawdy obiektywnej;

- art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 k.p.a. poprzez: bezzasadne kwestionowanie augmentów skarżącego pomimo oświadczeń i wniosków strony, oparte na ograniczeniu się do stwierdzenia, że uznanie zarzutów przez wierzyciela za nieuzasadnione nie daje organowi egzekucyjnemu żadnych możliwości kwestionowania podstaw egzekucji; niewyjaśnienie istniejących wątpliwości i poczynienie w tym zakresie ustaleń na niekorzyść podatnika wbrew nakazowi orzekania w razie wątpliwości na korzyść podatnika (dubio pro tributario); chybioną interpretację oświadczeń i twierdzeń strony, w szczególności co do nieistnienia wierzytelności, dającej organom celnym podstawę zatrzymania środków podatnika;

- art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania podatkowego w sposób niebudzący zaufania do organów egzekucyjnych

- art. 141 § 4 p.p.s.a. albowiem uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom tego przepisu ze względu na zbyt ogólnikowe odniesienie się do zarzutów strony i wyjątkowo lakoniczne rozważania dotyczące kwestii poruszonych w skardze, przy czym uchybienia te miały istoty wpływ na wynik sprawy.

2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

3.1. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej.

3.3. Na wstępie należy poczynić uwagi ogólne dotyczące charakteru i istoty zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Są one powszechnie uznawane za szczególny środek zaskarżania charakterystyczny tylko i wyłącznie dla postępowania egzekucyjnego w administracji. Wykazują one wiele odrębności w stosunku do innych środków zaskarżenia, takich jak odwołania i zażalenia. Szczegółowa i wyczerpująca regulacja zawarta w art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1, art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm., dalej zwana: "u.p.e.a") powoduje, że nie można w stosunku do nich stosować odpowiednio na podstawie art. 18 u.p.e.a. rozwiązań wynikających z przepisów dotyczących zażaleń lub odwołań. Przede wszystkim należy podkreślić brak dewolutywności tego środka zaskarżenia, który rozpatrywany jest przez organ egzekucyjny prowadzący postępowanie. Szczególne unormowania u.p.e.a. powodują, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie w jego toku. Po upływie siedmiodniowego terminu do ich wniesienia zobowiązany nie może skutecznie ich uzupełniać, modyfikować jak i powoływać ich nowych podstaw. Nie stanowią one także środka prawnego, który byłby w każdym czasie alternatywny lub konkurencyjny dla innych instytucji możliwych do wdrożenia po upływie terminu siedmiu dni z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Upływ siedmiodniowego terminu powoduje również niemożność uzupełnienia przez zobowiązanego zarzutów złożonych w terminie, jak i powołania ich nowych podstaw. Nie mogą one zatem po tym terminie zostać modyfikowane, zmieniane, czy w jakikolwiek sposób uzupełnianie ani w toku postępowania egzekucyjnego ani tym bardziej na etapie kontroli sądowej. Wobec tego także podniesienie zarzutu lub jego modyfikacja dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym czyni go spóźnionym (por. analogicznie - red. J. Niczyporuk, System egzekucji administracyjnej, C.H.Beck, Warszawa 2004, str. 508 i n.; t.1 i 2 do art. 33 w D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2004, str. 311-313 i powołane w tych publikacjach orzecznictwo; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1571/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 297/17; publ. CBOSA).

3.4. W niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w S. jako wierzyciel po rozpatrzeniu zarzutów skarżącego uznał je za niezasadne. Skarżący złożył zażalenie na to postanowienie wierzyciela i w rezultacie uzyskał ostateczne stanowisko tego organu - postanowienie z dnia 29 listopada 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie z dnia 16 sierpnia 2014 r. W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. nie przysługuje skarga na postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w trakcie postępowania egzekucyjnego. Jak prawidłowo zatem wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, wobec ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie wniesionych przez stronę zarzutów, którym organ egzekucyjny jest związany, Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia 23 stycznia 2017 r. uznał za niezasadne zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Z art. 34 § 1 u.p.e.a. wprost wynika, że stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny nie jest zatem uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Rodzaje rozstrzygnięć organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów są zdeterminowane ostatecznym postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. np. wyroki NSA z dnia 21 maja 2013 r.: sygn. akt II FSK 359/12 i sygn. akt II FSK 1262/12, publ. CBOSA). Zatem zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzające się do stwierdzenia, że bezpodstawnie uznano w zaskarżonym orzeczeniu, iż organ egzekucyjny nie miał postaw do kwestionowania podstaw egzekucji nie zasługiwały na uwzględnienie.

3.5. W skardze kasacyjnej sformułowano wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym dotyczące naruszenia zasad ogólnych postępowania z art. 7, art. 8, art. 11 oraz zasady wynikającej z zasady prawdy obiektywnej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego z art. 77 § 1 k.p.a. Uznać zatem należy, że w istocie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sadowi I instancji nieprawidłowe wykonanie funkcji kontroli zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego w zakresie tych przepisów. Z uwagi jednak na wskazany powyżej specyficzny charakter szczególnego środka zaskarżenia jakim są zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wbrew twierdzeniom skargi organ egzekucyjny nie mógł dokonać rozpatrzenia sprawy w aspekcie wszystkich toczących się z udziałem strony postępowań, w tym dotyczących stwierdzenia nadpłaty. Nie można także na podstawie tego rodzaju zarzutów, co sformułowane w skardze kasacyjnej, a opartych na naruszeniu zasad ogólnych dotyczących zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), domagać się kontroli prawidłowości kontroli postępowań związanych zarówno z określeniem zobowiązań podatkowych w innych postępowaniach jak i odmową stwierdzenia nadpłaty i zwrotu podatku. Abstrahując nawet od treści pierwotnych zarzutów strony podniesionych w postępowaniu egzekucyjnym i wskazanym powyżej związaniem nimi organu egzekucyjnego, należy wskazać na regulację z art. 34 § 1a u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Wskazuje ona również na niedopuszczalność kwestionowania zagadnień związanych z powstaniem i istnieniem dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym należności, gdyż temu służą odrębne tryby postępowań podatkowych, a także ich sądowa kontrola. Tym samym Sąd I instancji nie miał obowiązku "wszechstronnego zbadania wszystkich faktów, okoliczności, które prowadziły do ustalenia prawdy obiektywnej", czego domaga się strona wnosząca skargę kasacyjną.

3.6. Niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W przepisie tym wymienione zostały wymagane elementy uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego, do których należą: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Skarżący dopatruje się naruszenia tego przepisu poprzez zbyt ogólnikowe uzasadnienie i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi przez Sąd I instancji. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie potwierdza jednak tego zarzutu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Zatem z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd I instancji w dostateczny zatem sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia.

3.7. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.