Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723997

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 27 czerwca 2019 r.
II FSK 2827/16
Fakultatywność umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (spr.).

Sędziowie: NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, WSA (del.) Bogusław Woźniak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej E. (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. (obecnie: E. (...) sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w G.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Go 149/16 w sprawie ze skargi E. (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 22 lutego 2016 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

1. Zaskarżonym wyrokiem z 8 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Go 149/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę E. (...) sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: "skarżąca", "spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z 22 lutego 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego (będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym) wszczął wobec skarżącej, na podstawie tytułu wykonawczego dotyczącego należności z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2013 r., postępowanie egzekucyjne, zajmując wierzytelności z rachunków bankowych spółki oraz doręczając jej 7 maja 2014 r. ww. tytuł wykonawczy i zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. Spółka wniosła m.in. o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619; dalej: "u.p.e.a.") (pełen tekst orzeczenia, jaki inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).

3. W skardze kasacyjnej od wskazanego na wstępie wyroku WSA, skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") spółka zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi mimo naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej art. 59 § 2 w zw. z art. 59 § 4 u.p.e.a., poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu pomimo uprzedniego nie zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia.

Organ nie skorzystał z możliwości udzielenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Uzasadnienie prawne

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Z uwagi na datę wszczęcia w rozpatrywanej sprawie postępowania sądowoadministracyjnego (tj. datę wniesienia skargi) znajduje on zastosowanie w tej sprawie. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do oceny zarzutów postawionych wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej. W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje on sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Tym samym, Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, będąc upoważnionym do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej (por. np. wyrok z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 555/17).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, zauważa, że jej przedmiotem jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wnioskiem zobowiązanego opartym na art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Z kolei w skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ art. 59 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 4 u.p.e.a., tj. brak fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stosownie do brzmienia art. 59 § 1 u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

W § 1 ww. przepisu wyliczone zostały przesłanki, których ziszczenie się skutkuje obligatoryjnym umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W tej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. Również skarżąca na etapie skargi kasacyjnej nie podnosi, że zaistniała którakolwiek z przesłanek obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego (inaczej niż na poprzednich etapach postępowania).

Jedynym zarzutem postanowionym przez spółkę w skardze kasacyjnej jest zaniechanie umorzenia postępowania przez organ na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Nadto, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 59 § 4 u.p.e.a. postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

Należy zwrócić uwagę na fakultatywny charakter art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek.

W świetle treści art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania, ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór między prowadzeniem egzekucji lub umorzeniem postępowania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone", oznacza - jak wspomniano wcześniej, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. "Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danym konkretnym przypadku zaistniałym w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne." (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 872/09).

W niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte na podstawie wniosku skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Skarżąca na etapie skargi do Sądu zarzuciła naruszenie przez organ art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że skoro skarżąca nie żądała umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., a organ nie był zobligowany do badania istnienia tej przesłanki z urzędu i skorzystania z danej mu tym przepisem możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, nie jest możliwe naruszenie omawianego przepisu poprzez jego niezastosowanie ani przez organ egzekucyjny, ani przez sąd kontrolujący zgodność z prawem postanowienia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a.

W związku z powyższym za bezzasadny należy uznać zarzut uchybienia art. 59 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 4 u.p.e.a Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.