Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1666150

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 12 marca 2015 r.
II FSK 265/13
Wznowienie postępowania wskutek braku udziału strony w postępowaniu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca).

Sędziowie NSA: Zbigniew Kmieciak, Sławomir Presnarowicz.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 216/12 w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 28 listopada 2011 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

1. Wyrokiem 6 listopada 2012 r., I SA/Gl 216/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 28 listopada 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: postanowieniem z 29 czerwca 2011 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. na wniosek skarżącej wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organu podatkowego pierwszej instancji z 13 lipca 2010 r., którą organ ten określił skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. Po przeprowadzeniu postępowania podatkowego organ podatkowy pierwszej instancji stwierdził, że nie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania wskazana przez podatniczkę i decyzją z 22 sierpnia 2011 r. odmówił uchylenia ww. decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z 13 lipca 2010 r.

Decyzją z 28 listopada 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.; dalej jako: "O.p."), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z 22 sierpnia 2011 r. Organ odwoławczy podkreślił, że w sytuacji niedopełnienia obowiązku zawiadomienia organu podatkowego o zmianie miejsca zamieszkania, niedopuszczalne jest przerzucenie ujemnych skutków braku takiego powiadomienia na organ podatkowy, który nie może ponosić nieograniczonej odpowiedzialności za działania strony postępowania. Skoro podatniczka nie poinformowała organu podatkowego o zmianie swojego adresu zamieszkania zgodnie z art. 146 § 2 O.p., ani nie wskazała adresu do korespondencji, ani też nie ustanowiła pełnomocnika do spraw doręczeń, pisma organu podatkowego pierwszej instancji należało uznać za doręczone pod dotychczasowym adresem.

3. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to uznanie, iż w niniejszej sprawie nie doszło do wypełnienia przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania, podczas gdy stronie nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu, co wypełnia normę art. 240 § 1 pkt 4 O.p.

4. Sąd pierwszej instancji uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę.

Sąd stwierdził, iż w świetle wskazanej przez pełnomocnika skarżącej przesłanki wznowienia określonej w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. tj. sytuacji, w której strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, zostałaby ona spełniona zarówno wtedy, gdyby strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu, jak i wtedy, gdy nie brała udziału w niektórych czynnościach istotnych dla rozstrzygnięcia, ale bez własnej winy. Trafnie jednak wywiódł organ drugiej instancji, iż dla wznowienia postępowania niewystarczające jest samo stwierdzenie, że strona nie brała w nim udziału, ale konieczne jest wskazanie przez stronę swego braku zawinienia. W świetle przedstawionych argumentów przez pełnomocnika strony we wznowionym postępowaniu podatkowym jawi się okoliczność zgoła przeciwna. To skarżąca nie dopełniła obowiązku poinformowania organów podatkowych o zmianie swojego adresu, co przemawia za tym, iż przesłanka braku zawinienia nie została wykazana.

5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła na podstawie "art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:"

1)

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 O.p. poprzez oddalenie skargi w przypadku, gdy organ odmówił uchylenia decyzji ostatecznej uznając, iż nie doszło do wypełnienia przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania, gdy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, w związku z czym nie zapewniono jej czynnego udział w postępowaniu.

2)

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 O.p. poprzez oddalenie skargi w przypadku, gdy organ odmówił uchylenia decyzji ostatecznej pomimo, że korespondencja dotycząca prowadzonego postępowania była doręczana z pominięciem trybu opisanego w art. 149 O.p., co miało wpływ na wynik postępowania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Po pierwsze - nie spełniał opisanych na wstępie wymogów zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) w ramach, którego zarzucono naruszenie przepisów postępowania podatkowego (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.). Należało wyjaśnić, że przepisy prawa materialnego regulują stosunki prawne, natomiast prawo procesowe zawiera normy instrumentalne służące jedynie do urzeczywistniania norm prawnych w ścisłym tego słowa znaczeniu (por.: Siedlecki - Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 1987 r., s. 23; J. Jodłowski, O potrzebie i kierunkach badań integracyjnych w zakresie prawa cywilnego materialnego i procesowego, PiP 1973, Nr 2, s. 6; T. Ereciński, J. Głudowski, M. Jędrzejowska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, cześć I, tom 1, wydawnictwo Lewis Nexis, warszawa 2002 r., s. 766-770; T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska - Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004 r., s. 538-548; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005 r., s. 404-415).

Przy tak jednoznacznym rozdzieleniu norm prawa materialnego i przepisów postępowania (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.) nie spełnia wymogów skargi kasacyjnej podanie przepisów postępowania podatkowego w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego. To, iż przepis wskazany w podstawach skargi kasacyjnej (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.) należało zaliczyć do przepisów postępowania nie decydowało tylko ich umieszczenie w dziale IV tej ustawy zatytułowanym "Postępowanie podatkowe". Przepis art. 240 § 1 pkt 4 wprowadza jedną z przesłanek wznowienia postępowania podatkowego z uwagi na naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Przedmiot przytoczonej regulacji przesądza o tym, iż należało zaliczyć go do regulacji z zakresu postępowania podatkowego, a nie jak błędnie przyjmuje to strona skarżąca przepisów prawa materialnego.

Po drugie - także sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Skarga kasacyjna odnosiła się do wyroku, w którym kontrolowana była decyzja podatkowego organu odwoławczego wydana w sprawie wznowienia postępowania podatkowego.

Trafnie sąd pierwszej instancji badając legalność zaskarżonej decyzji podkreślił, że wznowienia postępowania jest trybem nadzwyczajnym, który toczy się w zakresie zbadania i oceny, czy w danej sprawie wystąpiły określone w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. - kwalifikowane wady procesowe, stanowiące ustawowe przesłanki wznowienia postępowania. Przedmiotem tego postępowania nie może być powtórne merytoryczne rozpoznanie sprawy, ale stworzenie prawnej możliwości wzruszenia ostatecznych decyzji organów podatkowych, których wydanie poprzedziło postępowanie dotknięte jedną z wad enumeratywnie wymienionych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej (por. wyrok NSA z 15 lutego 2007 r., II FSK 278/06, Lex Nr 307527; WSA w Olsztynie z 6 kwietnia 2005 r., I SA/Ol 71/05).

Ocenie sądu pierwszej instancji podlegały więc okoliczności, czy organ podatkowy prawidłowo ocenił wystąpienie w sprawie przesłanki z art. 240 § 1 O.p.- na które powołała się strona żądając wznowienia postępowania. Rozważania podlegały jedynie aspekty prawne (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.) wzruszenia w trybie nadzwyczajnym ostatecznej decyzji w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku (w tym zakresie nie sformułowano zarzutu naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego) dowodzi, iż kontrolując zgodność z prawem zakwestionowanej decyzji sąd oparł się na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy oraz wyjaśnił przesłanki orzeczenia opartego na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że dla wznowienia postępowania niewystarczające jest samo stwierdzenie, że strona nie brała w nim udziału, ale konieczne jest wskazanie przez stronę swego braku zawinienia. W konsekwencji strona powinna powołać się na okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiły udział strony w postępowaniu podatkowym. W ocenie NSA słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, że takie okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Jak wynika z akt sprawy w dniu 2 maja 2006 r. skarżąca złożyła w Urzędzie Skarbowym w J. zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej nieprowadzącej samodzielnie działalności gospodarczej (NIP - 3), w którym wskazała adres zameldowania tożsamy z adresem zamieszkania, tj. (...), ul. (...). Od tego czasu podatniczka nie dokonywała żadnych zmian aktualizacyjnych, co nie stanowi okoliczności spornej. Natomiast pismem z 28 kwietnia 2008 r., zawiadamiając organ podatkowy pierwszej instancji o otrzymaniu w czerwcu 2007 r. kwoty 94.380,00 złotych tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie przez Skarb Państwa z udziału we współwłasności nieruchomości położonej w K. - również wskazała ww. adres. Należy zaakceptować jako prawidłowe stanowisko sądu pierwszej instancji i organu, że na podatnikach ciąży obowiązek aktualizacji danych w urzędzie skarbowym. Obowiązek taki wynika z m.in. przepisu art. 9 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2004 r. Nr 269, poz. 2681 z późn. zm.).

Nie można się zgodzić także ze stanowiskiem zaprezentowanym w skardze kasacyjnej, iż skoro za zgłoszenia aktualizacyjne w przedmiocie zmiany adresu do ZUS i innych organów była odpowiedzialna córka skarżącej, to skarżącej nie można przypisać winy w tym zakresie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie już wyjaśniano, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niedopełnieniu obowiązku należy mieć na uwadze działania pełnomocnika oraz to, że zaniedbania osób, którymi on się posługuje, obciążają ją samą, a zatem nie uwalniają one strony od winy w niewykonaniu obowiązku (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r. I SA/Gd 1676/99, POP 2002, Nr 12, poz. 148).

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.