Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2626647

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 17 stycznia 2019 r.
II FSK 252/17
Podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa.

Sędziowie: NSA Jolanta Sokołowska, del. WSA Dominik Gajewski (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "I." sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 256/16 w sprawie ze skargi "I." sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 stycznia 2016 r. nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od "I." sp.

z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 256/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę "I." sp. z o.o. w O. (Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 stycznia 2016 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiodła Spółka. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a to:

1) art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez przyjęcie, że określenie egzekwowanego obowiązku nastąpiło zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, co jest rezultatem wadliwej wykładni przepisu art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 z późn. zm.) skutkującej uznaniem, że do kar pieniężnych z art. 89 tej ustawy ma zastosowanie przepis art. 53 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.);

2) art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez uznanie, że podjęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło przez właściwy organ egzekucyjny.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżanego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna. Na uwzględnienie nie zasługuje żaden z postawionych w jej petitum zarzutów.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że określenie egzekwowanego obowiązku nastąpiło zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, stwierdzić należy, iż jest on niezasadny. W tej kwestii wypowiedział się bowiem wierzyciel - Dyrektor Izby Celnej w ostatecznym postanowieniu i jak słusznie wskazał Dyrektor IS, stanowisko wierzyciela wyrażone w tym postanowieniu mogło być zwalczane wyłącznie w odrębnym postępowaniu sądowym. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie wobec tego postanowienia, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 u.p.e.a.). Sąd pierwszej instancji nie mógł więc zweryfikować stanowiska wierzyciela w postępowaniu w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, nawet gdyby dostrzegł w nim nieprawidłowości, dlatego zbędnie wypowiedział się w kwestii objętej zarzutem z art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Niemniej jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego błąd ten nie ma wpływu na wynik sprawy.

Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez uznanie, że podjęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło przez właściwy organ egzekucyjny.

Spółka utrzymywała, że dyrektor izby celnej nie jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności z tytułu kar pieniężnych przewidzianych w ustawie o grach hazardowych, ponieważ mocą postanowień art. 19 § 5 u.p.e.a. takie uprawnione zostało mu przyznane wyłącznie w odniesieniu do obowiązków o charakterze pieniężnym, co do których organy celne mają uprawnienie do ich poboru. Natomiast w katalogu zadań Służby Celnej zawartym w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1404 z późn. zm.) nie został wymieniony pobór kar pieniężnych, o których mowa w ustawie o grach hazardowych. W związku z tym, w ocenie Spółki, organem właściwym jest naczelnik urzędu skarbowego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wywodzenie braku właściwości dyrektora izby celnej jako organu egzekucyjnego z prostego zestawienia regulacji zawartych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej i art. 19 § 5 u.p.e.a. nie może doprowadzić do właściwych wniosków. Konieczne jest rozważenie tej kwestii w znacznie szerszym spektrum.

Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę treść art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 (jednym z takich obowiązków jest kara pieniężna wymierzana przez organy administracji - art. 2 § 1 pkt 2) jest w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych oraz z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji albo informacji o opłacie paliwowej - właściwy dla tego naczelnika dyrektor izby celnej. Przepis ten zatem stanowi, że dyrektor izby celnej jest wierzycielem m.in. obowiązków wynikających z decyzji wydanych przez naczelnika urzędu celnego. Według postanowień art. 1a pkt 3 u.p.e.a. wierzyciel jest to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Bez wątpienia podmiot, który jest uprawniony do żądania wykonania obowiązku w trybie przymusowym (jakim jest egzekucja) jest podmiotem, wobec którego obowiązek powinien być spełniony bez przymusu, co z kolei oznacza, iż jest on uprawniony do pobrania należnej kwoty, jeśli realizacja obowiązku polega na jej uiszczeniu. Do pobrania kwoty dochodzi zarówno wówczas, gdy jest ona uiszczana dobrowolnie, jak i w wyniku jej wyegzekwowania. Według Słownika Języka Polskiego (https://sjn.pwn.pl) pobór to pobieranie opłat.

Bezsprzecznie nałożona na Spółkę kara pieniężna wynika z decyzji naczelnika urzędu celnego, zatem do jej poboru uprawniony, ale i zobowiązany był organ celny. Gdyby do poboru należności z tytułu kary pieniężnej uprawniony (zobowiązany) był inny organ, wówczas konieczny byłby stosowny zapis normatywny, a takiego brak. Na marginesie można poczynić spostrzeżenie, że gdyby przyjąć logikę Spółki, wówczas należałoby stwierdzić, iż żaden organ nie był uprawniony do poboru nałożonej na nią kary pieniężnej, ponieważ nie ma wprost zapisu, iż dokonuje go organ celny, ale nie ma też przepisu, który określa podmiot zobowiązany do jej poboru. Tyle, że przy takiej logice przedmiotem sporu Spółka nie powinna czynić właściwości organu, lecz zasadność dochodzenia należności. Skoro bowiem nie było organu uprawnionego do pobrania należności, to Spółka nie miała komu jej uiścić, zatem nie miała możliwości dobrowolnie wykonać obowiązku.

Odnośnie zaś do regulacji na gruncie ustawy o Służbie Celnej, należy mieć na uwadze, że art. 2 ust. 1 nie zawiera zamkniętego katalogu zadań, na co wskazuje występujący zwrot "w szczególności". Przepis ten stanowi, iż do zadań Służby Celnej należy realizacja polityki celnej w części dotyczącej przywozu i wywozu towarów oraz wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów odrębnych, a w szczególności: (...). Jednym z zadań wymienionych w tym przepisie jest wymiar i pobór wyspecyfikowanych należności, podatków i opłaty (pkt 2). Rzeczywiście ustawodawca nie wymienił kary pieniężnej określonej w ustawie o grach hazardowych, chociaż wskazał na podatek od gier i dopłaty ustanowione tą ustawą. Mając jednak na uwadze, iż zawarty w art. 2 ust. 1 zbiór zadań nie jest zamknięty oraz że w pkt 8 tej jednostki redakcyjnej, mającej również charakter przykładowy, a nie zamknięty, mowa jest o wykonywaniu zadań wynikających z ustawy o grach hazardowych, zaś ustawa ta nakłada na organ celny wymierzanie kary pieniężnej, to za uprawnione należy uznać stwierdzenie, że tak jak w przypadku należności wyspecyfikowanych w pkt 2 organ celny zobowiązany jest wymierzyć i pobrać należności, tak i w przypadku kary pieniężnej, jeśli jest zobowiązany ją wymierzyć, to i ma obowiązek ją pobrać.

Zauważyć trzeba, że przykładowy sposób wyliczenia zadań (poprzez zwrot "w szczególności") dawał możliwość prawodawcy nałożenia na organy celne zadań przepisami innych aktów prawnych niż ustawa o Służbie Celnej, bez konieczności każdorazowej zmiany tej ustawy.

Kompetencje dyrektora izby celnej jako organu egzekucyjnego określa art. 19 § 5 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że dyrektor izby celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do których poboru zobowiązane są organy celne na podstawie odrębnych przepisów. W tym przypadku przepisami odrębnymi są przepisy ustawy o grach hazardowych, a konkretnie jej art. 90 ust. 1, według postanowień którego kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego. Wyjaśnienia wymaga, iż ustawodawca zdecydował, że należności wymierzone przez naczelnika urzędu skarbowego pobiera dyrektor izby celnej (art. 19 ust. 1 pkt 12, a także pkt 15 ustawy o Służbie Celnej). Jak już wcześniej wywiedziono, skoro to organ celny wymierza karę pieniężną, to i ten organ zobowiązany jest do jej pobrania, szczególnie, że żaden przepis prawa nie przypisał obowiązku pobrania należności z tego tytułu innemu organowi. Spółka była zobowiązana do uiszczenia kary na rzecz organu celnego i tej okoliczności nie kontestuje.

Konkludując stwierdzić należy, że prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym organem egzekucyjnym w warunkach niniejszej sprawy był Dyrektor Izby Celnej.

Wskazać również można, że stanowisko wyżej przedstawione odpowiada uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 251/17, wyrażonym w jednej z tożsamych spraw Spółki, rozpoznawanych tego dnia.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. - skargę kasacyjną oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a. zasądzając częściowy zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, ze względu na występowanie analogicznego problemu w czterech sprawach ze skarg kasacyjnych Spółki rozpoznanych na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.