II FSK 25/18, Przesłanka braku winy w uchybieniu terminu w przypadku zaniechania strony i w przypadku zaniechania pełnomocnika. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2513724

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2018 r. II FSK 25/18 Przesłanka braku winy w uchybieniu terminu w przypadku zaniechania strony i w przypadku zaniechania pełnomocnika.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka.

Sędziowie NSA: Bogusław Dauter, Grażyna Nasierowska (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 470/17 w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 22 marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania

1)

oddala skargę kasacyjną,

2)

zasądza od H. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

1. Wyrokiem z 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 470/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę H. M. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: organ odwoławczy) z 22 marca 2017 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

2. W wywiedzionej skardze kasacyjnej skarżący zakwestionował rzeczony wyrok w całości, zarzucając naruszenie następujących przepisów:

1)

art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948 z późn. zm., dalej: o.p.) przez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w ślad za organem odwoławczym, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. (dalej: organ pierwszej instancji) z 27 października 2016 r., podczas gdy:

a)

skarżący dochował wszelkiej staranności, by złożyć środek odwoławczy w postępowaniu podatkowym, zlecił sprawę pełnomocnikowi, który miał sporządzić i wnieść zgodnie z pouczeniem odwołanie od ww. decyzji,

b)

skarżący nie powinien być obciążony negatywnymi konsekwencjami niedochowania terminu do złożenia odwołania przez pełnomocnika, w sytuacji gdy zlecił profesjonalnemu pełnomocnikowi prowadzenie sprawy, w tym złożenie i sporządzenie odwołania, bowiem zachował staranność w swoim postępowaniu,

c)

skarżący kiedy dowiedział się o uchybieniu terminowi do złożenia odwołania przez pełnomocnika osobiście złożył odwołanie w terminie 7 dni, od kiedy dowiedział się o tym fakcie;

2)

art. 162 § 1 o.p. przez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, iż skarżący nie dochował należytej staranności, bowiem dokonał nieprawidłowego wyboru w zakresie osób go reprezentujących w postępowaniu podatkowym i nie może uwolnić się od skutków błędnych działań czy zawinionych zaniechań profesjonalnego pełnomocnika, podczas gdy właśnie taka sytuacja winna skutkować przywróceniem terminu do dokonania czynności procesowej, a przez to przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu winy skarżącego w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, braku spełnienia przesłanek skutkujących dopuszczalnością przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, podczas gdy skarżący nie ponosi takiej winy i spełnia przesłanki określone w art. 162 o.p.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego i przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia "skargi" od decyzji organu pierwszej instancji. Pełnomocnik skarżącego nadto na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) zrzekł się rozprawy, a także wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

3. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, toteż należało ją oddalić.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Konstrukcja skargi kasacyjnej w zasadzie wyznacza zakres kontroli sprawowanej przez sąd kasacyjny. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności, oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej podstawami, czyli że władny jest do badania tylko tych zarzutów, które zostały skonkretyzowane w skardze kasacyjnej. Powyższe obliguje zatem stronę wnoszącą skargę kasacyjną do prawidłowego konstruowania tak zarzutów, jak i ich uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie został bowiem wyposażony w kompetencje do konkretyzowania, uściślania czy korygowania zarzutów strony skarżącej. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, ograniczając się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Sąd odwoławczy nie może poprawiać podstaw zaskarżenia i wniosków skargi kasacyjnej, gdyż oznaczałoby to działanie z urzędu, niedopuszczalne w świetle cytowanego przepisu.

W realiach rozpoznawanej sprawy oś sporu sprowadza się do oceny, czy niekorzystne dla strony działanie bądź zaniechanie reprezentującego ją profesjonalnego pełnomocnika winno wywierać wobec tejże skutek. Innymi słowy, czy nieprawidłowe podejmowanie czynności przez pełnomocnika może stanowić niezawinioną okoliczność uzasadniającą przywrócenie mocodawcy terminu do dokonania określonej czynności.

Instytucja przywrócenia terminu unormowana w art. 162 § 1 i 2 o.p. umożliwia stronie skorzystanie z uprawnień, które utraciła wskutek uchybienia terminowi procesowemu, stwarzając możliwość uchylenia skutków opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej. Powyższe jednakże możliwe jest wyłącznie w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek zawartych w hipotezie rzeczonej normy prawnej. Stosownie do art. 162 § 1 o.p. jedną z koniecznych przesłanek warunkujących możliwość skorzystania przez stronę z omawianej regulacji jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Jak wynika przy tym z ugruntowanego orzecznictwa zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, powyższą przesłankę należy oceniać przez pryzmat wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (wyrok NSA z 7 marca 2014 r., II FSK 791/12; wyrok SN z 9 sierpnia 1974 r., II CZ 149/74).

W judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowano stanowisko, iż nieprawidłowym jest przyjęcie jakoby uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podmiotu, który miał rzeczoną czynność procesową podjąć, jeżeli przyczyną tegoż stanu rzeczy było działanie lub zaniechanie osób, którymi ów podmiot się posługuje, wszak za brak działania przedstawiciela strony odpowiedzialność ponosi sama strona (wyrok NSA z 7 marca 2014 r., II FSK 791/12; wyrok NSA z 23 września 2004 r., FSK 502/04; wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r., I SA/Gd 1676/99; wyrok NSA z 5 września 2017 r., I FSK 20/16; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2017 r., I FSK 1768/15; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I FSK 605/12).

Analiza przesłanki braku zawinienia w uchybieniu terminu była nadto wielokrotnie przedmiotem rozważań tutejszego Sądu w kontekście analogicznej regulacji art. 86 i n.p.p.s.a., w wyniku których Naczelny Sąd Administracyjny wypracował utrwalone stanowisko, zgodnie z którym winą za uchybienie terminu może być obarczona strona również w odniesieniu do działań osoby trzeciej, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej. Może to dotyczyć zarówno działania profesjonalnego pełnomocnika, jak również pracownika samej strony postępowania (postanowienie NSA z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18; wyrok NSA z 2 października 2015 r., II OSK 148/14; postanowienie NSA z 18 listopada 2014 r., I GZ 498/14; postanowienie NSA z 22 października 2014 r., II FZ 1586/14, postanowienie NSA z 4 czerwca 2018 r., II FZ 308/18).

Należy wyjaśnić, iż z uprawnieniem strony do działania przez pełnomocnika wiążą się określone konsekwencje prawne wynikające wprost z istoty stosunku pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo oznacza wszak prawo prowadzenia w czyimś zastępstwie określonych spraw, reprezentowanie rozumiane jako występowanie w czyimś interesie. Stosunek pełnomocnictwa stanowi cywilnoprawną umowę zlecenia polegającą na działaniu pełnomocnika "w imieniu" i "na rzecz" swojego mocodawcy, co oznacza, iż wszelkie skutki podejmowanych przezeń działań wywierane są w sferze majątkowej bądź prawnej mocodawcy, nie zaś samego pełnomocnika.

Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, iż nietrafnym jest podejmowana przez skarżącego próba odseparowania się od skutków prawnych zaniedbań, jakich dopuścił się prowadzący sprawę profesjonalny pełnomocnik. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane powyżej, iż strona winna ponosić wszelkie, w tym również negatywne, konsekwencje działań osób, przez które działa, również w ramach prowadzonych postępowań sądowych. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej skarżący ponosi winę w wyborze pełnomocnika w tym rozumieniu, iż winien liczyć się z koniecznością ponoszenia konsekwencji prawnych wynikających z działania tegoż pełnomocnika. Stanowisko prezentowane przez skarżącego w rozpoznawanym środku odwoławczym znane na gruncie prawa karnego z przyczyn oczywistych nie znajduje zastosowania na gruncie procedury sądowoadministracyjnej.

Konkludując powyższe rozważania, w ślad za sądem pierwszej instancji należy uznać, iż okoliczność podnoszona przez skarżącego dotycząca nieprawidłowego działania ustanowionego pełnomocnika nie może być oceniona jako niezawiniona okoliczność uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co czyni oba zarzuty kasacyjne w pełni chybionymi i nie mogącymi odnieść zamierzonego skutku.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.