II FSK 2217/15, Zarzut błędnie sporządzonego uzasadnienia wyroku. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2383002

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2017 r. II FSK 2217/15 Zarzut błędnie sporządzonego uzasadnienia wyroku.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter.

Sędziowie: NSA Bogdan Lubiński, del. WSA Bogusław Wolas (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, działającego z upoważnienia Ministra Finansów (obecnie: Szefa Krajowej Administracji Skarbowej) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 802/14 w sprawie ze skargi "A (...)" S.A. z siedzibą w P. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 21 maja 2014 r. nr ILPB3/423-107/14-2/PR w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 802/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną przez Spółkę A (...) interpretację indywidualną Ministra Finansów działającego przez organ upoważniony Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 maja 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

Przedstawiając stan sprawy, WSA w Poznaniu podał, że we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Spółka wskazała, że jest firmą działającą w branży wodociągowo-kanalizacyjnej. W ramach prowadzonej działalności Spółka zajmuje się uzdatnianiem i dostarczaniem zimnej wody, odbiorem i oczyszczaniem ścieków, a także świadczeniem usług z zakresu gospodarki wodno-ściekowej. W związku z prowadzeniem inwestycji związanych z budową urządzeń infrastruktury technicznej oraz korzystaniem z tej infrastruktury (w tym konserwacja, naprawy, modernizacja, rozbudowa), grunty będące własnością innych podmiotów obciążane są na rzecz wnioskodawczyni służebnością przesyłu, o której mowa w art. 3051 Kodeksu cywilnego. Urządzenia służące do odprowadzania ścieków czy doprowadzania wody stanowią urządzenia w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. i są własnością przedsiębiorcy - wnioskodawczyni, choć wbudowywane są lub zlokalizowane na gruntach, będących własnością podmiotów trzecich. W związku z tym, że infrastruktura jest częścią składową sieci wodociągowej będącej własnością Spółki, ale budowana lub zlokalizowana jest na gruntach innych podmiotów, konieczne jest uregulowanie wzajemnych stosunków obu podmiotów. W tym celu ustanawia się służebność przesyłu, która polega na uzyskaniu prawa do wybudowania urządzeń wodociągowych na gruncie niebędącym własnością Spółki, pozostawieniu ich w danym miejscu oraz prawa do uzyskania dostępu do tych urządzeń w celu ich eksploatowania. Zdarza się, że ustanowienie służebności przesyłu następuje nieodpłatnie. Spółka z tytułu ustanowienia na jej rzecz nieodpłatnej służebności przesyłu dotychczas ustalała przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń i opodatkowywała go podatkiem od osób prawnych. W związku z aktualnym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka zamierza skorygować swoje rozliczenia, czyli pomniejszyć przychód, który deklarowała z tytułu ustanowionych na jej rzecz nieodpłatnych służebności przesyłu, a także nie ujmować w przychodach takich zdarzeń w przyszłości.

Spółka zadała następujące pytanie: czy ustanowienie na jej rzecz nieodpłatnej służebności przesyłu, a więc uprawnienia do wybudowania urządzeń wodociągowych na gruncie niebędącym własnością Spółki, pozostawieniu ich w danym miejscu oraz prawa do uzyskania dostępu do tych urządzeń w celu ich eksploatowania bez prawa do wynagrodzenia właściciela gruntu, powoduje powstanie po stronie Spółki przychodu z nieodpłatnych świadczeń, w myśl art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 z późn. zm. - dalej w skrócie: "u.p.d.o.p.")?

Przedstawiając własne stanowisko wnioskodawczyni stwierdziła, że nie powstanie po jej stronie przychód z nieodpłatnych świadczeń, w myśl art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. Strona podkreśliła, że trudno mówić w ww. opisanej sytuacji o przysporzeniu w majątku Spółki, bowiem korzysta ona z cudzej nieruchomości w ściśle określonym zakresie, by zapewnić sobie możliwość korzystania z własnego majątku i jednocześnie prawidłowego wykonywania prowadzonej działalności gospodarczej.

Organ stanowisko Spółki uznał za nieprawidłowe. Podał, że ustanowienie na rzecz wnioskodawczyni nieodpłatnej służebności przesyłu przez inny podmiot stanowi nieodpłatne świadczenie, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. i powoduje dla Spółki przysporzenie majątkowe na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych. Wykorzystywanie przez nią w sposób nieodpłatny obcych gruntów w celu prowadzenia działalności gospodarczej rodzi przysporzenie mające konkretny wymiar finansowy. Spółka nie musi bowiem płacić za grunt, na którym posadowione są urządzenia służące prowadzonej przez nią działalności. Dla właścicieli gruntów, na których ustanowiona jest służebność stanowi ona natomiast obciążenie, gdyż nie mogą oni w pełni wykorzystywać posiadanych gruntów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Spółka wniosła o uchylenie powyższej interpretacji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12 ust. 6 u.p.d.o.p. oraz przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i 2 oraz art. 14e § 1 O.p.

Uchylając ww. interpretację indywidualną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaznaczył, że w sprawie spór koncentruje się wokół interpretacji przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. Ponieważ pojęcie nieodpłatnego świadczenia nie posiada swojej definicji ustawowej, konieczne jest skorzystanie z wykładni tego pojęcia, wypracowanej przez orzecznictwo sądowe. W ocenie Sądu I instancji pojęcie nieodpłatnego świadczenia, na gruncie art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (uchwała NSA z dnia 18 listopada 2002 r., o sygn. akt FPS 9/02). Aby uznać dane świadczenie za świadczenie nieodpłatne, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., musi wystąpić jednostronne przysporzenie po stronie podmiotu, uzyskującego świadczenie, przysporzenie musi mieć charakter majątkowy i jednocześnie nie może ono być powiązane z istnieniem żadnego zobowiązania o charakterze wzajemnym. Sąd I instancji podkreślił również, że służebność przesyłu stanowi w istocie odmianę służebności gruntowych i ze względu na swoją konstrukcję służy korzystaniu przez przedsiębiorców z cudzej nieruchomości w celu wybudowania i eksploatacji urządzeń przesyłowych. Co do oceny prawnej, z punktu widzenia prawa podatkowego, umowy o ustanowienie służebności przesyłu Sąd powołał się na stanowisko NSA (wyrok z dnia 23 kwietnia 2013 r., o sygn. akt II FSK 1717/11), że zawarcie przez strony nieodpłatnej umowy ustanowienia służebności przesyłu, na podstawie art. 3051 k.c., nie stanowi dla przedsiębiorstwa, na rzecz którego tę służebność ustanowiono, nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego otrzymania rzeczy lub praw, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. W kolejnym wyroku również z dnia 23 kwietnia 2013 r., o sygn. akt II FSK 1715/11, NSA uznał, że skoro nabycie służebności przesyłu przez zasiedzenie (art. 3054 k.c. w związku z art. 292 i art. 172 § 1 i 2 k.c.) jest nabyciem zawsze nieodpłatnym także i w tym przypadku po stronie przedsiębiorcy na rzecz, którego służebność ta została ustanowiona, nie dochodzi do powstania przychodu opodatkowanego (art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p.). Sąd I instancji zaakceptował w szczególności przyjętą w powołanych orzeczeniach NSA tezę, że "przy uwzględnieniu zasady pewności prawa i określoności konstruowania obowiązku podatkowego w drodze ustawy, użyte w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. określenie "otrzymanie nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw" należy rozumieć, jako niewywołujące przychodu w sytuacji, gdy czynność prawna jest ze swej istoty zawsze nieodpłatna (nabycie następuje w drodze zasiedzenia służebności przesyłu lub gdy podatnik, korzystając z zasady swobody umów i kształtowania swej sytuacji prawnej, dokonuje czynności prawnej nieodpłatnie, w drodze umowy lub ugody sądowej). Przychód zaś powstawałby w takich przypadkach, gdy podatnik zmieniając charakter czynności prawnej odpłatnej, dokonuje jej jako nieodpłatnej. W takim przypadku z istoty rzeczy powinien liczyć się na gruncie prawa podatkowego z negatywnymi konsekwencjami podatkowymi". W konsekwencji Sąd I instancji przyjął, że Spółka nie otrzyma nieodpłatnego świadczenia, w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, Minister Finansów wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także zasądzenie kosztów postępowania. Organ jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie prawa:

I.

procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzające się do sporządzenia wadliwego uzasadnienia wyroku, nie zawarcie w nim wyczerpującego wyjaśnienia, co konsekwencji uniemożliwia organowi podatkowemu poznanie motywów podjętego przez ten Sąd rozstrzygnięcia; art. 14a-14c, art. 120 i art. 121 § 1 O.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że organ nie uwzględnił w sprawie, że ustanowienie służebności przesyłu poprzez korzystanie w ściśle ograniczony sposób z nieruchomości należącej do podmiotu trzeciego przez skarżącą Spółkę, ze swej istoty prawnej może mieć charakter nieodpłatny.

II.

materialnego, tj. art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 6 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w związku z faktem iż ustanowiona (bez względu na jej formę prawną) na rzecz Spółki służebność przesyłu ma charakter nieodpłatny, to wobec braku wiążących unormowań prawnych, zobowiązujących do dokonania czynności prawnej o charakterze odpłatnym - przyjąć należy, że Spółka nie otrzyma nieodpłatnego świadczenia, w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Oparcie skargi kasacyjnej na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., wymusza w pierwszej kolejności odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania albowiem tylko wówczas, gdy w sprawie nie doszło do mających wpływ na jej wynik naruszeń procesowych, można przejść do oceny zastosowania i wykładni prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2355/11, ww.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w związku z tym, że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wymaga zaznaczenia, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że uniemożliwia kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt I FSK 1489/15). Ponadto wskazuje się, że z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia, (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 2217/15). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku w sposób wystarczający spełnia warunki wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a., zawiera bowiem wszystkie elementy istotne z punktu widzenia wydanego rozstrzygnięcia. Analiza treści uzasadnienia pozwala ustalić, jakimi przesłanki kierował się Sąd uchylając zaskarżoną interpretację indywidualną. Drugi podniesiony zarzut naruszenia przepisów postępowania wiąże się w istocie z zarzutem naruszenia prawa materialnego, dlatego Sąd kasacyjny przejdzie teraz do oceny tego właśnie zarzutu. Jedynie na marginesie wymaga zaznaczenia, że wspomniany zarzut naruszenia art. 14a-14c, art. 120 i art. 121 § 1 O.p. nie został poprawnie sformułowany, gdyż pełnomocnik organu w żadnym stopniu nie wyjaśnił na czym polegała błędna wykładnia tych przepisów dokonana przez Sąd, jak również nie uprawdopodobnił istnienia potencjalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego.

Przechodząc zatem do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, NSA wskazuje, że przychodami, zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności wartość otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń, z wyjątkiem świadczeń związanych z używaniem środków trwałych otrzymanych przez samorządowe zakłady budżetowe w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz spółki użyteczności publicznej z wyłącznym udziałem jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków od Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków w nieodpłatny zarząd lub używanie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji (zgadzając się z tym zakresie z poglądem Ministra Finansów), pojęcie "nieodpłatnego świadczenia" nie posiada swojej definicji w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, a zatem konieczne jest skorzystanie z wykładni tego pojęcia wypracowanej przez orzecznictwo sądowe. W orzecznictwie tym (zob. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 16 października 2006 r., II FPS 1/06 ONSAiWSA 2006, Nr 6, poz. 153; uchwała 7 sędziów NSA z dnia 24 października 2010 r., II FPS 1/10, ONSAiWSA 2010, Nr 4, poz. 58; wyrok SN z dnia 6 sierpnia 1999 r., III RN 31/99, OSNP 2000, Nr 13, poz. 496; wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., III RN 106/09, OSNP 2003, Nr 11, poz. 261) dość jednolicie przyjmowano definicję nieodpłatnego świadczenia, jako obejmującą "wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku osobie, mające konkretny wymiar finansowy". Aby konkretne świadczenie można było uznać za nieodpłatne, stanowiące źródło przychodu podlegające opodatkowaniu, musi dojść do zdarzenia prawnego, w wyniku którego jeden podmiot dokonuje określonego świadczenia, drugi natomiast to świadczenie otrzymuje nieodpłatnie, zwiększając w ten sposób swoje przychody objęte opodatkowaniem. Nieodpłatne świadczenie, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. nie musi wynikać z zobowiązania cywilnoprawnego. Polega ono jedynie na uzyskaniu przez podatnika przychodu bez ekwiwalentnego świadczenia wzajemnego. Musi zatem nastąpić po stronie otrzymującego świadczenie korzyść majątkowa, która nie jest związana z jakimikolwiek kosztami lub inną formą ekwiwalentu na rzecz dającego świadczenie. Otrzymujący odnosi więc określoną korzyść pod tytułem darmym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II FSK 1578/06, publik, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawową cechą nieodpłatnego świadczenia jest to, że otrzymujący przysporzenie nie jest zobowiązany do jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego. Aby zatem dane świadczenie mogło być uznane za świadczenie nieodpłatne, konieczne jest, by polegało ono wyłącznie na jednostronnym przysporzeniu po stronie podmiotu, który świadczenie to uzyskał (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 1007/11, publik, j.w.). Innymi słowy, aby uznać dane świadczenie za świadczenie nieodpłatne, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., musi wystąpić jednostronne przysporzenie po stronie podmiotu, uzyskującego świadczenie, przysporzenie musi mieć charakter majątkowy i jednocześnie nie może ono być powiązane z istnieniem żadnego zobowiązania o charakterze wzajemnym. Użyte w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. określenie "otrzymanie nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw" należy w konsekwencji rozumieć, jako niewywołujące przychodu w sytuacji, gdy czynność prawna jest ze swej istoty zawsze nieodpłatna (nabycie następuje w drodze zasiedzenia służebności przesyłu lub gdy podatnik, korzystając z zasady swobody umów i kształtowania swej sytuacji prawnej, dokonuje czynności prawnej nieodpłatnie, w drodze umowy lub ugody sądowej). Przychód zaś powstawałby w takich przypadkach, gdy podatnik zmieniając charakter czynności prawnej odpłatnej, dokonuje jej jako nieodpłatnej. W takim przypadku z istoty rzeczy powinien liczyć się na gruncie prawa podatkowego z negatywnymi konsekwencjami podatkowymi (wyrok NSA z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 1133/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Spółka wskazała, że otrzymywane przez nią świadczenie wiąże się z ustanowieniem na jej rzecz służebności przesyłu. Sąd kasacyjny zaznacza w związku z tym, że regulacje prawne, w tym art. 3054 k.c., dotyczące tej służebności, zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego z dniem 3 sierpnia 2008 r., ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731). Istotą służebności przesyłu jest obciążenie nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w ograniczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Służebność przesyłu jako ograniczone prawo rzeczowe, staje się składnikiem przedsiębiorstwa w rozumieniu podmiotowym (art. 551 k.c.). Ponadto służebność przesyłu jako szczególny rodzaj służebności gruntowej może być przedmiotem zasiedzenia. Wskazane wyżej cechy służebności przesyłu, pozwalają na stwierdzenie, że stanowią one w istocie odmianę służebności gruntowych i ze względu na swoją konstrukcję służą korzystaniu przez przedsiębiorców z cudzej nieruchomości w celu wybudowania i eksploatacji urządzeń przesyłowych. Z wniosku o wydanie interpretacji wynika, że skarżąca Spółka uzyskuje prawo do wybudowania urządzeń wodociągowych na gruncie niebędącym jej własnością, pozostawienia ich w danym miejscu oraz prawo dostępu do tych urządzeń w celu ich eksploatowania (konserwacja, naprawy, modernizacja, rozbudowa). Prawo to nie może być jednak uznane za nieodpłatne przysporzenie majątkowe po stronie Spółki. Jest to raczej warunek umożliwiający w ogóle prowadzenia działalności prze spółkę i świadczenie przez nią usług wodno-kanalizacyjnych. Na jej podstawie Spółka uzyskuje niezbędną możliwość wybudowania sieci oraz jej napraw i konserwacji. Oczywistym jest, że bez tego jej działalność nie mogła by być w ogóle prowadzona. Natomiast właściciel nieruchomości uzyskuje w zamian możliwość dostawy wody, odprowadzenia ścieków, jak również bezawaryjnego korzystania z tych usług. Nie można zatem mówić o braku ekwiwalentności. Właściciel nieruchomości nie musi inwestować w urządzenia doprowadzające wodę (odprowadzające ścieki) do jego nieruchomości, gdyż stanowią one własność Spółki. W tej sytuacji korzyści uzyskują obie strony umowy, a nie jedynie strona skarżąca.

Dlatego też bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12 ust. 6 poprzez błędną wykładnie polegająca na uznaniu, że wobec braku wiążących uregulowań prawnych zobowiązujących do dokonania czynności prawnej o charakterze odpłatnym przyjąć należy, że Spółka nie otrzymała nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu tych przepisów.

Nie budzi bowiem wątpliwości, że ustanowienie służebności przesyłu może nastąpić zarówno odpłatnie, jak i nieodpłatnie (tak G. Bieniek, W sprawie podmiotowych praw rzeczowych w nowym kodeksie cywilnym, Rejent 2008 r., nr 12, s. 43), ponieważ art. 3051 k.c. tej kwestii nie przesądza. Odpłatność nie stanowi więc essentialia negotii umowy służebności, więc ustanowienie jej bez wynagrodzenia nie można uznać za odstąpienie przez właściciela nieruchomości od żądania opłaty z tego tytułu. Jedynie w przypadku ustanowienia służebności przesyłu w trybie sądowym, jest ona ustanawiana za wynagrodzeniem (art. 3052 § 1 i 2 in fine k.c.), chyba że uprawniony zrzekł się wynagrodzenia. Umowa taka - gdy właściciel nieruchomości odmawia jej zawarcia, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. - może być bowiem ustanowiona przez sąd na żądanie przedsiębiorcy, który jest właścicielem urządzeń (art. 3052 § 1 k.c.). Podobnie, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu, w sytuacji gdy przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 (art. 3052 § 2 k.c.). W rozpoznanej sprawie jednak pytanie strony skarżącej dotyczyło służebności przesyłu ustanawianej w drodze umownej.

W konsekwencji, w stanie faktycznym rozpoznanej sprawy, z którego wynika powstanie między Spółką a właścicielem nieruchomości, na której posadowione zostały (będą) urządzenia wodno - kanalizacyjne spółki, stosunku prawnego o charakterze nieodpłatnym - wobec braku wiążących unormowań prawnych zobowiązujących strony takiego stosunku do dokonania czynności prawnej o charakterze odpłatnym - przyjąć należy, że spółka nie otrzyma nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. Stanowisko WSA w Poznaniu jest więc prawidłowe, zaś zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za niezasadne. Zaznaczyć także należy, że zagadnienie uznania służebności przesyłu za "nieodpłatne świadczenie" w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki: z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3341/13; z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 503/13; z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2642/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

--

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.