II FSK 2009/12 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1624325

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2015 r. II FSK 2009/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter.

Sędziowie NSA: Jerzy Płusa (sprawozdawca), Tomasz Kolanowski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku A. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wykładnię wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2009/12 w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 172/12 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 21 listopada 2011 r. nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 rok postanawia: odmówić dokonania wykładni wyroku

Uzasadnienie faktyczne

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2009/12, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako "Spółka") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 172/12, oddalającego skargę Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 listopada 2011 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Wnioskiem o dokonanie wykładni z dnia 23 października 2014 r. Spółka zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści ww. wyroku tego Sądu, w zakresie określonym w uzasadnieniu wniosku.

W uzasadnieniu tym Spółka, wskazując na art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", podniosła m.in., że dla ponownego rozstrzygnięcia sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny istotna jest nie tylko sentencja wyroku, ale także wykładnia prawa, której Naczelny Sąd Administracyjny dokonał w uzasadnieniu do orzeczenia.

W tym zakresie wątpliwości Spółki budzi fragment znajdujący się na stronie 12 uzasadnienia wyroku w następującym brzmieniu.

"Kluczowe dla wykładni tego przepisu jest znaczenie zwrotu normatywnego "zajęte na cele kultury". "Zająć" to "wypełnić czymś jakąś przestrzeń, powierzchnię czegoś". "Cel" to, "do czego się dąży, co się chce osiągnąć"; na jakieś cele, np. kultury. Przy czym kulturę należy rozumieć jako "krzewienie, szerzenie, upowszechnianie kultury" (por. Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Warszawa 1978, tom I, str. 234, 1083; tom III, str. 910)."

W szczególności, zdaniem Spółki, definicja kultury, którą zgodnie z powyższym "należy rozumieć jako krzewienie, szerzenie, upowszechnianie kultury" wydaje się być wadliwa, gdyż obarczona jest błędem definiowania idem per idem, co przejawia się faktem, że w definiensie pojawia się definiendum.

Spółka podkreśliła, że istotą wątpliwości jest odpowiedź na pytanie, czy Sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, jest związany błędną jak się wydaje definicją słowa "kultura" zawartą w uzasadnieniu wyroku, czy też jest związany jedynie dyrektywą wykładni określoną przez Naczelny Sąd Administracyjny, nakazującą zastosować znaczenie słownikowe dla każdego ze słów składających się na wyrażenie "zajęty na cele kultury"?

Dalej Spółka zapytała, czy Sąd pierwszej instancji może skorzystać z prawidłowej definicji słowa "kultura" zawartej w tym samym lub innym słowniku języka polskiego?

Spółka zwróciła uwagę, że powołany przez Naczelny Sąd Administracyjny słownik pod redakcją M. Szymczaka zawiera prawidłową definicję słowa "kultura", z której można wyprowadzić prawidłowe i przekonujące rozumienie wyrażenia "cele kultury". Z pewnością jednak słowa "kultura" nie można rozumieć jako "krzewienie, szerzenie, upowszechnianie kultury".

Prawidłowe zatem przejście od pojęcia "kultura" do pojęcia "cele kultury" nie może się jednak odbyć poprzez proste połączenie definiensów obu pojęć, lecz musi uwzględniać wszystkie narzędzia języka, które służą poprawnemu rozumieniu słów i ich funkcji. W szczególności narzędziem takim jest odmiana przez przypadki. Prowadzi to, w ocenie Spółki, do konkluzji, że zgodnie z definicją zawartą w słowniku pod red. M. Szymczaka, kultura służy celowi polegającemu na: gromadzeniu, utrwalaniu, wzbogacaniu, przekazywaniu całokształtu dorobku ludzkości.

Jeśli więc Sąd pierwszej instancji może posłużyć się poprawną definicją słowa "kultura" (nieobarczoną błędem definiowania idem per idem), to stworzenie prawidłowej definicji wyrażenia "cele kultury" nie powinno powodować istotnych trudności w dalszym toku postępowania.

W szczególności nie może być wątpliwości, że działalność polegająca na produkcji filmowej służy celom kultury, gdyż conajmniej przyczynia się do utrwalenia i przekazywania całokształtu dorobku ludzkości, a w większości przypadków także do jego wzbogacania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 158 p.p.s.a. (zdanie pierwsze), sąd który wydał wyrok rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści.

Przedmiotem wykładni może być zarówno sentencja wyroku, jak i jego uzasadnienie. Potrzeba wykładni wyroku zachodzi wówczas, gdy jego treść sformułowana została w sposób niejednoznaczny, niejasny lub zawiły, utrudniający ustalenie sensu rozstrzygnięcia sprawy, a więc powodujący powstanie uzasadnionych, rzeczywistych wątpliwości, co do samego rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej, a także sposobu jego wykonania. Wykładnia wyroku powinna więc zmierzać do usunięcia tych wątpliwości. Instytucja ta nie może natomiast prowadzić do nowej oceny stanu faktycznego ani prawnego oraz pozostawać w sprzeczności z jego treścią. Nie może także służyć dodatkowemu rozpoznaniu sprawy, jak również uzupełnieniu rozstrzygnięcia. Nie może też zmierzać do zmian merytorycznych, polegających na reinterpretacji uzasadnienia, czy też jego poszerzenia o inne elementy, istotne zdaniem wnioskodawcy. Wniosek o wykładnię nie może też stanowić polemiki ze stanowiskiem sądu orzekającego w sprawie i wskazaniami co do dalszego postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 406/09, z dnia 23 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2097/10, z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt II OSK 1196/11, z dnia 5 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2866/12).

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z wniosku, wątpliwości Spółki dotyczyły wskazanego przez nią fragmentu uzasadnienia wyroku (na str. 12), który dotyczył słownikowego ujęcia znaczenia poszczególnych słów składających się na kluczowy w sprawie zwrot językowy "zajęte na cele kultury", użyty w statuującym zwolnienie podatkowe przepisie, tj. § 1 ust. 5 uchwały Rady Miejskiej w sprawie zwolnień od podatku od nieruchomości.

W swojej argumentacji Spółka wielokrotnie podkreślała, że definicja powołana przez Sąd jest wadliwa i błędna oraz wskazywała na inny fragment treści opisu hasła "kultura", zamieszczonego w wymienionym w wyroku słowniku języka polskiego, który to fragment stanowił, w ocenie Spółki, prawidłową definicję słowa "kultura".

Jak więc wynika z powyższego, w istocie rzeczy Spółka nie domagała się wykładni, tj. wyjaśnienia znaczenia określonego fragmentu uzasadnienia wyroku, w celu wyeliminowania powstałych w tym zakresie wątpliwości, lecz fragment ten w sposób wyraźny kwestionowała i nie zgadzając się z nim postulowała o jego zastąpienie inną treścią, która w uzasadnieniu tym nie była zawarta.

Mając na uwadze przedstawione wcześniej uwagi ogólne odnoszące się do opartego na art. 158 p.p.s.a. wniosku o dokonanie wykładni wyroku, tak ujęte żądanie Spółki jest w ramach tej instytucji prawnej niedopuszczalne i nie może zostać zrealizowane.

Spółka w swojej argumentacji uzasadniającej konieczność wyjaśnienia przez Sąd wątpliwości co do treści uzasadnienia wyroku powoływała się na art. 190 p.p.s.a., który to przepis w zdaniu pierwszym stanowi, iż sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Dla ścisłości należy więc zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowym wyroku nie dokonał wiążącej Sąd pierwszej instancji wykładni zwrotu "zajęte na cele kultury", co przesądzałoby kwestię zastosowania, bądź nie, zwolnienia od podatku na podstawie § 1 ust. 5 uchwały Rady Miejskiej w sprawie zwolnień od podatku, lecz nakazując Sądowi pierwszej instancji ewentualne przesądzenie tej kwestii (po rozstrzygnięciu problemu dotyczącego prowadzenia, bądź nie, przez Spółkę działalności kulturalnej), zawarł w tej mierze w uzasadnieniu tego wyroku (w jego końcowej części), jedynie ogólne wskazania, którymi Sąd pierwszej instancji w procesie wykładni tego zwrotu winien się kierować. Jeden z elementów tych ogólnych wskazań stanowiło również nawiązanie do słownikowego ujęcia znaczenia wyrazów składających się na mający podlegać wykładni zwrot "zajęte na cele kultury". Naczelny Sąd Administracyjny uznał przy tym, iż w kontekście innych jego uwag odnoszących się do wyjaśnienia znaczenie tego konkretnie zwrotu, istotne znaczenie będzie mógł mieć ten fragment szeroko rozumianej definicji, zamieszczonej we wskazanym słowniku pod hasłem "kultura", w którym mowa jest o krzewieniu, szerzeniu i upowszechnieniu kultury.

W związku z powyższym, a więc okolicznością, że w analizowanym wyroku nie dokonano wiążącej, przesądzającej wykładni zwrotu "zajęte na cele kultury", należy też stwierdzić, iż ewidentnie poza zakresem instytucji wykładni wyroku pozostają te wszystkie wywody zawarte we wniosku Spółki, w których Spółka przyjmując za punkt wyjścia określoną treść, która w wyroku nie była zawarta, lecz która według Spółki winna być zawarta (jako prawidłowa definicja słownikowa pojęcia "kultura"), dokonuje na tej podstawie takiej wykładni zwrotu "zajęte na cele kultury", która w sposób oczywisty jest korzystna dla Spółki i zgodna z jej stanowiskiem prezentowanym w sprawie w zakresie zwolnienia od opodatkowania podatkiem od nieruchomości.

Nawiązując natomiast do tej części uzasadnienia wniosku o dokonanie wykładni wyroku, w której Spółka wskazuje na swoje wątpliwości, czy Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę związany jest, błędną jak się wydaje, definicją słowa "kultura", zawartą w uzasadnieniu wyroku, czy też Sąd ten jest związany jedynie dyrektywą wykładni określoną przez Naczelny Sąd Administracyjny, nakazującą stosować znaczenie słownikowe dla każdego ze słów składających się na wyrażenie "zajęte na cele kultury", należy zwrócić uwagę na zasadniczą różnicę między korzystaniem w procesie stosowania prawa - a zwłaszcza na tym jego etapie, które określane jest mianem subsumcji, a więc przyporządkowania określonej normy prawnej do danego stanu faktycznego - z definicji ustawowej danego pojęcia występującej na gruncie danego aktu prawnego, a posługiwaniem się definicją słownikową. W tym pierwszym przypadku zwłaszcza, gdy definicja jest stosunkowo precyzyjna i nie używa niedookreślonych zwrotów, a wyjaśnienie znaczenia określonego pojęcia występującego w danym akcie prawnym następuje poprzez podanie poszczególnych elementów składających się na to pojęcie, czy też warunków, których zaistnienie jest niezbędne z punktu widzenia możliwości przyporządkowania do tego pojęcia określonego stanu, zjawiska, czy zdarzenia - wówczas rzeczywiście można uznać, iż w przy braku zaistnienia jakiegokolwiek elementu, czy też spełnienia warunku zawartego w definicji ustawowej, nie jest możliwe przyporządkowanie danego stanu faktycznego do normy prawnej, w której pojęcie to występuje. Inaczej jest jednak w przypadku definicji słownikowej i rozumienia danego terminu w języku potocznym. Słownikowe wyjaśnienie znaczenia danego wyrazu w języku potocznym siłą rzeczy musi być syntetycznym, kierunkowym jedynie opisem danej rzeczy, zdarzenia, czy też zjawiska, ujmującym zwykle ich najczęściej spotykaną, typową formę. Poza tym, w słownikach w celu przybliżenia i zobrazowania znaczenia danego terminu podaje się zazwyczaj najczęściej spotykane związki frazeologiczne odnoszące się do wyjaśnianego pojęcia, z których wynika zwykle różnorodność form i odmian danej rzeczy, zjawiska lub zdarzenia. Należy również podkreślić, iż w przeciwieństwie do definicji ustawowej zawartej w danym akcie prawnym, nie ma jednej i powszechnie obowiązującej definicji słownikowej określonego pojęcia, a pomiędzy poszczególnymi z nich mogą zachodzić różnice w sposobie opisu wyjaśnianego terminu oraz niezbędnych cechach i elementach, które składają się na opis wyjaśniający znaczenia danego pojęcia.

W świetle powyższego oczywistym jest i nie wymaga to uruchamiania trybu rozstrzygania wątpliwości co do treści wyroku, że Naczelny Sąd Administracyjny w analizowanym orzeczeniu nawiązując w ramach ogólnych, kierunkowych wskazań co do wykładni określonego wyrażenia stanowiącego element normy prawnej, do słownikowego znaczenia określonego słowa, nie mógł związać w tym zakresie Sądu pierwszej określoną definicją słownikową, bądź jej fragmentem, pochodzącymi z konkretnie określonego słownika języka polskiego.

Z tych powodów na podstawie art. 158 w związku z art. 193 p.p.s.a. należało odmówić dokonania wykładni wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2009/12.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.