II FSK 1101/21 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego - OpenLEX

II FSK 1101/21 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3240747

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2021 r. II FSK 1101/21

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Olejnik.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 12 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt III SAB/Wa 73/19 odrzucającego skargę w sprawie ze skargi J.M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie zwrotu uiszczonej kwoty tytułem nieistniejącego zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

UZASADIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 17 lutego 2021 r., sygn. akt III SAB/Wa 73/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J.M. (dalej: skarżący) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. w przedmiocie zwrotu uiszczonej kwoty tytułem nieistniejącego zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji przedmiot skargi nie mieści się w katalogu spraw podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."). Nie stanowi też czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 8 tej ustawy, jak wywodzi skarżący.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący. Orzeczenie zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie:

1) art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że żądanie zgłoszone przez skarżącego w skardze z 21 października 2019 r. nie mieści się w ramach kognicji sądów administracyjnych;

2) art. 11 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny;

3) art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że wniesiona przez Skarżącego skarga z 21 października 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie mieści się we właściwości rzeczowej sądów administracyjnych, a tym samym jest niedopuszczalna i podlega odrzucenia, w sytuacji gdy w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzą przesłanki z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. co oznacza, ze skarga powinna być merytorycznie rozpoznana przez Sąd, a nie odrzucona;

4) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że wniesiona przez Skarżącego skarga z 21 października 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest niedopuszczalna z innych przyczyn, a tym samym miała miejsce niezasadna odmowa merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy;

5) art. 58 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i odrzucenie skargi, w sytuacji gdy sąd powszechny nie jest właściwy w przedmiotowej sprawie.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie skargi, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Formy działań administracji publicznej określa art. 3 § 2 p.p.s.a. Powołane przepisy wyznaczają granice właściwości sądów administracyjnych i zakres ich kompetencji judykacyjnej. Zakres kompetencji judykacyjnej, a zatem zakres stosowania środków określonych w ww. ustawie, jest dopuszczalny tylko w sprawach skarg objętych właściwością sądów administracyjnych. Sądy administracyjne mogą rozważać zastosowanie lub odmowę zastosowania wobec działalności administracji publicznej określonych ustawą środków tylko w zakresie objętym właściwością sądów. Zastosowanie bowiem danego rodzaju środka następuje po rozpoznaniu sprawy zgodności z prawem zaskarżonego działania wykonującego administrację publiczną. Brak właściwości sądu administracyjnego wyłącza zastosowanie lub odmowę zastosowania środków przewidzianych omawianą ustawą. Wynika to expressis verbis z art. 58 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W sprawach nieobjętych właściwością sądów administracyjnych wyłącznie dopuszczalnym sposobem rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej jest postanowienie o odrzuceniu skargi (por. glosa B. Adamiak do wyroku NSA z dnia 6 lipca 2004 r. sygn. OSK 547/04, publ. OSP nr 5 z 2006 r. oz. 62).

Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. natomiast kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1- 4a, czyli w sprawach skarg na: decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił charakter prawny przedmiotowej sprawy uznając, że nie mieści się on w żadnej z wymienionych wyżej kategorii bezczynności podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych.

Powyższej oceny nie zmienia również prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. jest podmiotem wykonującym działalność administracji publicznej w znaczeniu art. 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz, że organ był zobowiązany udzielić skarżącemu, bez uzasadnionej zwłoki, odpowiedzi na wezwanie do zapłaty z dnia 14 listopada 2018 r.

Wskazać w tym miejscu należy, że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji nie kwestionuje, że skarżący wnioskiem z dnia 23 grudnia 2013 r. wystąpił do Sądu Rejonowego dla W. o zawezwanie do próby ugodowej w sprawie zapłaty powyższej kwoty, a następnie, powołując się na treść art. 405 i następne kodeksu cywilnego, wezwał solidarnie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. oraz B.C. do zapłaty na jego rzecz kwoty 992.621,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi, liczonymi od dnia 30 kwietnia 2008 r. do dnia zapłaty, w nieprzekraczalnym terminie 14 dni. Zgodzić należy się jednak z Sądem pierwszej instancji, że skarżący w swoich pismach kierowanych do organu powołuje się na przepisy prawa cywilnego, wskazując, iż świadczenie spełnione przez innego podatnika, podlega zwrotowi jako nienależne, zgodnie z art. 410 § 2 k.c. ze skutkiem od dnia spełnienia nienależnego świadczenia.

Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że w rozumieniu wskazanych w uzasadnieniu przepisów bezczynność organu zachodzi, gdy w ustawowo przewidzianym terminie nie podjął on żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub innego aktu bądź czynności, z tym zastrzeżeniem, że na organie ciążył wynikający z przepisów prawa obowiązek takiego działania, tj. wszczęcia postępowania i podjęcia w nim stosownego rozstrzygnięcia - wydania aktu lub podjęcia czynności nakazanych prawem. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi bowiem wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (T. Woś (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie..., 2010, s. 70). Z kolei przewlekłość wystąpi wówczas, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby można było uznać, że doszło do bezczynności lub przewlekłości prowadzonego przez organ podatkowy postępowania obowiązek działania musiałby wynikać z przepisów prawa administracyjnego i podatkowego. W przedmiotowej sprawie natomiast skarżący nie występował do organu z wnioskiem o zwrot podatku czy z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty (wówczas organ mógłby zastosować przepisy Ordynacji Podatkowej) lecz, jak wynika z akt sprawy, z żądaniem zapłaty nienależnego świadczenia opartym na przepisach kodeksu cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że ww. uregulowania prawne wskazują, że organ nie ma określonego prawem obowiązku rozstrzygnięcia sprawy z zakresu prawa cywilnego opartego na przepisach dotyczących nienależnego świadczenia, w formie określonej w pkt 1-4 art. 3 § 2 p.p.s.a. Brak jest przepisu prawa na gruncie Ordynacji podatkowej, który stanowiłby o takim obowiązku, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, że brak jest drogi postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie. Nie każda bowiem działalność organu podlega kontroli sądów administracyjnych. Sprawy z zakresu spraw cywilnych rozpoznają sądy powszechne. Sąd administracyjny jest właściwy jedynie w sytuacji, w której sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby zastosowanie w sprawie miał art. 58 § 4. p.p.s.a. bowiem skarżący nie zwrócił się z pozwem do sądu powszechnego.

Wobec powyższego za nieuzasadnione uznać należało zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 pkt 1, art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 4, art. 11 oraz art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Nie mógł zostać uznany za zasadny również zarzut naruszenia art. 11 p.p.s.a. Z treści powołanego przepisu wynika, że związanie sądu administracyjnego skazującym i prawomocnym wyrokiem karnym odnosi się tylko do faktu popełnienia przestępstwa, a więc sfery ustaleń faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej. W niniejszej sprawie przepis ten nie mógł zostać naruszony, albowiem w sytuacji, gdy przedmiotowa sprawa nie została merytorycznie rozpoznana, a odrzucona z uwagi na brak kognicji sądów administracyjnych, nie jest w ogólne możliwe zestawienie ze sobą okoliczności sprawy ustalonych w wyroku z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt XVIII K 342/09, na które powołuje się skarżący, ze stanem faktycznym przedmiotowej sprawy.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 i 3 tej ustawy orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.