II FSK 1049/17 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2779241

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2019 r. II FSK 1049/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (spr.).

Sędziowie: NSA Tomasz Zborzyński, WSA (del.) Małgorzata Bejgerowska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1027/16 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 16 czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od A.

sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1027/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") oddalił skargę A. Sp. z o.o. w B. (dalej: "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 16 czerwca 2016 r. w przedmiocie czynności egzekucyjnych. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.").

Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny do majątku Spółki w dniu 4 kwietnia 2016 r. organ egzekucyjny dokonał pobrania od Spółki gotówki w kwocie 2.650,00 zł. Kwotę tę zaliczono na należności wynikającej z tytułu wykonawczego z dnia 27 lutego 2015 r., nr (...).

Pismem z dnia 21 kwietnia 2016 r. Spółka, działając przez pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, wnioskując o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik stwierdził, że egzekucja jest niedopuszczalna z uwagi na to, iż tytuły wykonawcze obejmują należności, które powstały na podstawie nieobowiązujących przepisów. Wskazał również, że organy celne z jednej strony uznają urządzanie gier za przestępstwo, a z drugiej egzekwują kwoty z tych urządzeń uznając je za legalną działalność. Zwrócił także uwagę na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, którego zastosowanie uniemożliwia prowadzenie Spółce działalności gospodarczej. Wskazał nadto, że automaty do gier stanowią jedyny majątek Spółki, z którego organ egzekucyjny mógłby prowadzić egzekucję.

Organ egzekucyjny oddalił skargę na wyżej wymienioną czynność egzekucyjną.

Po rozpoznaniu zażalenia Spółki, Dyrektor IS postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę Spółki na czynność egzekucyjną pobrania gotówki w kwocie 2.650,00 zł.

W skardze wniesionej do WSA, pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie:

- art. 68 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599, z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."), poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego, organ egzekucyjny wydał Spółce pokwitowanie odbioru pieniędzy;

- art. 67 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego i nie sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnej według wzoru, ustalonego w rozporządzeniu Ministra Finansów;

- art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., przez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji;

- art. 45 § 1 u.p.e.a., poprzez nie wzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Spółki i przedstawionych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji, w wyniku czego organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 13 maja 2016 r. oddalające skargę z dnia 17 czerwca 2016 r. na dokonaną w dniu 7 kwietnia 2016 r. czynność egzekucyjną dokonaną przez egzekutora (poborcę skarbowego Izby Celnej w Katowicach), tj. egzekucję z pieniędzy w kwocie 2.650,00 zł w lokalu w B. Pełnomocnik Spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Chociaż organ egzekucyjny poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych nie podjął, to w treści protokołu przedstawiciel Spółki wskazał na treść wyroku SN z dnia 27 listopada 2014 r. Można więc uznać, że takie działanie poborcy skarbowego (sporządzenie protokołu z czynności egzekucyjnych) uzasadniał fakt, że informacje udzielone przez pełnomocnika Spółki nie mogły zostać umieszczone na prawidłowo sporządzonym pokwitowaniu.

Zdaniem WSA dodatkowe sporządzenie protokołu nie skutkuje wadliwością przeprowadzonej czynności egzekucyjnej. Czynność poborcy skarbowego ma bowiem oparcie w art. 68 § 1 u.p.e.a. Ne można się zgodzić z argumentacją pełnomocnika Spółki, że skoro czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego to uiszczenie kwoty nie było dobrowolne, a w konsekwencji działanie poborcy skarbowego w rozpoznawanej sprawie nosiło znamiona działania przymusowego oraz, że takie działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat, trudno inaczej interpretować niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Wbrew bowiem twierdzeniom autora skargi ani pomieszczenie ani automaty do gry nie zostały przeszukane, a pełnomocnik Spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry, a więc dobrowolnie wydał rzeczy w postaci znajdujących się w tych urządzeniach pieniędzy. Posiłkowo w tym zakresie można się także odwołać do regulacji kodeksu postępowania karnego, który określa, że każde przeszukanie poprzedzone jest wezwaniem do dobrowolnego wydania rzeczy. Jeżeli zaś rzecz zostanie dobrowolnie wydana to przeszukanie nie następuje. W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się więc zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a.

Za chybiony WSA uznał także zarzut naruszenia art. 67 § 1 u.p.e.a. Przepis ten nie ma bowiem zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazuje na to chociażby treść § 1 wskazanego przepisu, który stanowi, że z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach.

Także wbrew twierdzeniom Spółki pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do Spółki. Potwierdza to treść umowy dzierżawy z dnia 10 maja 2016 r. znajdującej się w aktach sprawy. WSA wskazał, że funkcją dzierżawy, niezależnie od jej przedmiotu, jest zapewnienie możliwości czerpania pożytków z cudzej rzeczy. Ponadto jak wynika z § 10 przedmiotowej umowy w sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego. Reasumując przeprowadzona czynność egzekucyjna dotyczyła przedmiotów, będących własnością zobowiązanej Spółki.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a także zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 u.p.e.a., poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał Spółce pokwitowanie odbioru pieniędzy;

- art. 67 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie;

- art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, tj. przyjęcie, iż w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu, w sytuacji w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji;

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw i z tego względu podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej.

Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w skardze kasacyjnej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., o sygn. akt I OPS 10/09 - dostępna na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało (art. 176 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania.

W analogicznych sprawach ze skarg kasacyjnych Spółki zapadły już przed Naczelnym Sądem Administracyjnym rozstrzygnięcia (zob. wyroki z dnia 30 stycznia 2019 r., o sygn. akt: II FSK 193/17, II FSK 728/17-730/17, II FSK 745/17 i II FSK 746/17, dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd i argumentację zaprezentowane w powyższych orzeczeniach, przyjmując je jako własne. W tym stanie rzeczy uzasadnienie niniejszego wyroku, uwzględniając tożsamość zarzutów, oparto w istocie na motywach zawartych w wymienionych orzeczeniach.

W rozpoznanej sprawie Spółka zakwestionowała dokonaną przez organ egzekucyjny czynność zajęcia pieniędzy, które pełnomocnik Spółki przekazał poborcy skarbowemu po wyjęciu ich z automatów do gier. Spółka zarzucała, że do otwarcia automatów doszło na wezwanie poborcy skarbowego w sposób przymusowy, a nawet poprzez przeszukanie. Stąd też do zajęcia pieniędzy miało dojść z naruszeniem art. 67 § 1 oraz art. 47 § 1 i § 3 u.p.e.a. W związku z tym w skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie przez WSA, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności.

Zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a., jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Stosownie do § 2 tego artykułu, do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Te ostatnie przepisy dotyczą obowiązku sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnych i jego treści, przewidując, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych (§ 1), którego odpis należy doręczyć zobowiązanemu (§ 2).

Jak stanowi z kolei przepis art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach. W przepisach kolejnych paragrafów określono treść zawiadomienia o zajęciu (§ 2), protokołu zajęcia (§ 3 i 4) oraz protokołu odebrania dokumentu (§ 5).

Natomiast stosownie do art. 47 u.p.e.a., jeżeli cel egzekucji prowadzonej w sprawie należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny zarządzi otwarcie środków transportu zobowiązanego, lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego oraz schowków w tych środkach, lokalach i pomieszczeniach (§ 1). Zarządzenie doręcza się zobowiązanemu (§ 3). Przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2).

Z przepisu art. 68 § 1 u.p.e.a. wynika, że czynność egzekucyjna zajęcia pieniędzy jest skuteczna wówczas, gdy zobowiązany płaci egzekwowaną kwotę lub jej część na wezwanie poborcy skarbowego. Trafnie podnosiła Spółka, że "okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy (...), a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego" (zob. wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r., o sygn. akt I FSK 1472/09, jak również wyrok NSA z dnia 10 lipca 2016 r., o sygn. akt II FSK 2905/14, dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Istota tkwi w tym, że wbrew zarzutom Spółki, WSA przyjął dobrowolność samej zapłaty, w tym sensie, że pełnomocnik Spółki nie został przymuszony do otwarcia automatów i wyjęcia z nich pieniędzy oraz, że nie doszło do przeszukania. Co istotne z protokołu z czynności egzekucyjnej wynika, że pełnomocnik Spółki nie wyraził żadnych zastrzeżeń wobec czynności poborcy skarbowego. Ustaleń tych i ich oceny nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, nie postawiono w niej bowiem ani zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, ani zarzutów naruszenia przepisów o ocenie dowodów, np. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2011 r., o sygn. akt II FSK 93/10, dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym za niepodważoną i prawidłowo ocenioną należało uznać okoliczność, że pełnomocnik Spółki otworzył urządzenia do gier bez przymusu i w tym znaczeniu dobrowolnie opróżnił je z pieniędzy, które następnie dobrowolnie przekazał poborcy skarbowemu, nawet jeśli wszystko to uczynił w reakcji na wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty.

Powyższe rzutuje bezpośrednio na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Nie ma racji Spółka twierdząc, że użyte w przepisie art. 68 § 1 u.p.e.a. sformułowanie "na wezwanie" można utożsamiać z wezwaniem do podjęcia przez zobowiązanego innych jeszcze czynności niż sama zapłata i upatrywać w nim źródła nakazu otwarcia urządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zwrot "na wezwanie" ustawa łączy z wyrażeniem "płaci", a nie ze sposobem pozyskania, czy lokalizacją gotówki. Innymi słowy fakt, że poborca skarbowy stawił się w lokalu Spółki, gdzie znajdowały się automaty do gier i tam wezwał do zapłaty egzekwowanej należności nie oznacza, że doszło do przeszukania i zastosowania przymusu, naruszając w ten sposób art. 47 § 2 w związku z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia zarządzenia otwarcia urządzenia.

Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 68 § 1 i art. 67 § 1 u.p.e.a. Według tych przepisów podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi zawiadomienie o zajęciu lub protokół zajęcia, co jednak nie dotyczy egzekucji z pieniędzy. Świadczy o tym użyte w art. 67 § 1 tej ustawy sformułowanie "z zastrzeżeniem art. 68 § 1", co sprawia, że w razie zastosowania art. 68 § 1 u.p.e.a. stosowanie art. 67 § 1 tej ustawy jest wyłączone. Oznacza to, że w przypadku ustnego wezwania poborcy skarbowego do zapłaty egzekwowanej należności i przekazania mu środków pieniężnych, dla skuteczności tej czynności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zajęcia. Samo sporządzenie protokołu, jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie, w związku z załączeniem umowy dzierżawy, nie podważa skuteczności egzekucji z pieniędzy. Fakt, że protokół nie został sporządzony na urzędowym formularzu nie przesądza, wbrew temu co twierdziła Spółka, o nieważności czynności zajęcia.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 209 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c i ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.