Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54494

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 5 kwietnia 2002 r.
II CZ 25/02

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SSN Marek Sychowicz.

Sędziowie SN: Bronisław Czech, Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca).

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2000 r. Sąd Rejonowy w W. dokonał działu spadku po Serafinie W., na który składają się:

1) zabudowana nieruchomość wartości 124.120 zł,

2) nieruchomość w postaci roli i łąki wartości 110.000 zł oraz

3) nieruchomości wartości 22.000 zł.

W wyniku tego działu obie nieruchomości przypadły wnioskodawcy Tadeuszowi W., zaś uczestniczce Mirosławie K. ruchomości. Tytułem opłat i dopłat Sąd Rejonowy zasądził od wnioskodawcy na rzecz:

1) Genowefy S. kwotę 51.254,73 zł,

2) Mirosławy K. kwotę 3.750,29 zł,

3) Ewy K. kwotę 25.627,37 zł,

4) Bogdana W. kwotę 51.254.73 zł,

5) Stanisława S. kwotę 17.084,91 zł,

6) Bogdana S. kwotę 17.084.91 zł.

Postanowienie Sądu Rejonowego zaskarżyła uczestniczka postępowania Mirosława K. w części orzekającej o nieruchomości zabudowanej wnosząc o przyznanie jej na własność tej nieruchomości, a nadto w części orzekającej o podziale samochodu i innych ruchomościach, z wyjątkiem mebli kuchennych i pokojowych, które, jak twierdziła, powinny przypaść wnioskodawcy.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że z przyznanych jej na własność rzeczy ruchomych wyłączył samochód i ten przyznał na własność Genowefie S., obniżając jednocześnie wysokość zasądzonej na jej rzecz sumy do kwoty 39.254.73 zł oraz podwyższając wysokość zasądzonej na rzecz uczestniczki Mirosławy K. dopłaty do kwoty 15.750,29 zł.

W kasacji uczestniczka Mirosława K. zakwestionowała postanowienie Sądu Okręgowego "w całości" wnosząc o uchylenie go i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach. Wartość przedmiotu zaskarżenia skarżąca oznaczyła kwotą 25.612 zł.

Sąd Okręgowy kasację tę odrzucił, przyjmując, iż jest ona niedopuszczalna ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.

W zażaleniu uczestniczka zarzuca, iż zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości, a to oznacza, iż wartość przedmiotu zaskarżenia przenosi 50.000 zł. Wniosła w związku z tym o uchylenie postanowienia o odrzuceniu kasacji.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Znowelizowany ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego... (Dz. U. Nr 48, poz. 554) art. 519 k.p.c. w § 2 pkt 4 ogranicza dostępność kasacji w sprawach o zniesienie współwłasności i dział spadku. Stosownie do treści tego przepisu w wymienionych rodzajach spraw kasacja nie przysługuje, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. O ile w sprawach procesowych oznaczenie wartości przedmiotu sprawy, a tym samym i wartość przedmiotu zaskarżenia nie nastręcza większych trudności ze względu na kryteria określone w art. 19 i n. k.p.c., o tyle w sprawach o zniesienie współwłasności, a zwłaszcza o dział spadku, stosowanie wskazanych kryteriów jest ograniczone ze względu na specyfikę tych spraw.

W myśl art. 684 k.p.c. skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd. Oznacza to, iż określenie wartości przedmiotu działu winno nastąpić według cen z czasu działu. Ta z reguły jest inna niż wskazana we wniosku o dział i ona stanowi podstawę wyliczenia wartości udziału w spadku osób zainteresowanych. Nie można także nie zauważyć konieczności uwzględnienia zmiany wartości przedmiotu działu w toku samego postępowania działowego, np. warunkach znacznego dystansu czasowego dzielącego orzekanie przed sądem pierwszej i drugiej instancji (por. uchw. 155 z dnia 5 maja 1978 r., III CZP 26/78, OSNCP 1979/1/3). Wszystko to prowadzi do wniosku, iż oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach działowych pozostaje w ścisłej zależności od wyników postępowania w tych sprawach i podlega kontroli sądu w ramach badania, czy zachowane zostały wymagania formalne środka odwoławczego, a kasacji w szczególności. O wartości przedmiotu zaskarżenia nie przesądza bowiem ani wartość przedmiotu działu, ani wartość udziału wnoszącego środek odwoławczy. Wartość tę określa natomiast zakres kwestionowanego rozstrzygnięcia. Może zatem sprowadzać się do różnicy wysokości oczekiwanej i zasądzonej opłaty (dopłaty), może dotyczyć konkretnych składników majątku spadkowego, o ile ich podział miałby być inny niż przyjęty, wyrażać wartość zaliczenia (nie zaliczenia) darowizny na schedę spadkową itp.

W sprawach o dział spadku krzyżują się na ogół sprzeczne interesy spadkobierców, stąd też zróżnicowany może się okazać zakres zaskarżenia orzeczenia działowego. Każdy wobec tego taki przypadek podlega indywidualnej ocenie, co sprzyja eliminowaniu zbędnych czynności, ale pozwala też zweryfikować błędy, których następstwem mogłoby być odrzucenie środka odwoławczego (kasacji). Rozpoznawana sprawa jest tego ewidentnym przykładem. Skarżąca konsekwentnie dąży do przyznania jej w dziale zabudowanej nieruchomości, której niekwestionowana wartość wynosi 124.120 zł. Już tylko przez wzgląd na tę okoliczność wartość przedmiotu zaskarżenia osiąga próg pięćdziesięciu tysięcy zł.

W tych warunkach zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać i na zasadzie art. 39318 § 2, 39319, 397 i 386 § 4 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.