Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2755246

Postanowienie
Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 31 października 2019 r.
II Cz 1910/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Zbigniew Zgud (sprawozdawca).

Sędziowie SO: Agnieszka Cholewa - Kuchta, Jarosław Tyrpa.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy po rozpoznaniu w dniu 31 października 2019 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku (...) w K. przy uczestnictwie Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Ś. Zachód, Prokuratora (...) w K. i M. T. - kuratora spadku nieobjętego o ustanowienie kuratora spadku na skutek zażalenia (...) w K. na postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie z dnia 8 czerwca 2019 r., sygn. akt I Ns 301/11/S

postanawia:

1. oddalić zażalenie;

2. stwierdzić, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty swojego udziału w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie w punkcie I zwolnił od udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze wnioskodawcy (...) w K., zaś w punkcie II postanowił prowadzić dalej postępowanie w sprawie z urzędu.

W uzasadnieniu Sąd przytoczył treść art. 510 § 1 k.p.c., wskazując, iż (...) w K. nie jest zainteresowaną w niniejszej sprawie w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c., gdyż wynik postępowania nie dotyczy jej praw. Podniesiono, iż interes prawny dający legitymację do przystąpienia w charakterze uczestnika do sprawy nie może być rozumiany zbyt szeroko i dla istnienia tego interesu konieczne jest, aby rozstrzygnięcie sprawy dotyczyło konkretnych praw zgłaszającego się. Zainteresowany, o którym mowa w tym przepisie, powinien wykazać, jakich konkretnych jego praw dotyczyć ma wynik postępowania. Nadto wskazano, iż interes prawny w postępowaniu nieprocesowym wynika z pewnych zdarzeń prawnych, które rodzą obiektywną potrzebę wzięcia udziału w postępowaniu. Podniesiono także, że Sąd obowiązany jest z urzędu czuwać z jednej strony nad tym, aby w sprawie brali udział wszyscy zainteresowani, z drugiej zaś - aby uczestnikami nie stały się osoby przypadkowe. Mając na względzie powyższą argumentację Sąd uznał wniosek M. T. - kuratora spadku z dnia 13 lutego 2017 r. za zasadny, podnosząc, iż niewątpliwie w przedmiotowej sprawie zainteresowanymi są przede wszystkim spadkobiercy G. A. recte F., natomiast brak uzasadnionych podstaw do przyjęcia, iż takim zainteresowanym jest współwłaściciel nieruchomości wchodzącej w skład masy spadkowej. Zdaniem Sądu udział (...) w K. w sprawie nie jest konieczny ani też nie następuje z mocy prawa, nie dotyczy jej interesów osobiście i jest wyłącznie faktycznym interesem. Wskazano, iż uczestnictwo innych podmiotów w postępowaniu na etapie sprawowania przez Sąd nadzoru nad kuratorem spadku nie jest uzasadnione, a co więcej - może prowadzić do sprzeczności z istotą tego postępowania. Na poparcie stanowiska przedstawiono protokół z lustracji spraw o ustanowienie kuratora spadku nieobjętego Wiz.SO.4200-1/18 z lutego 2019 r., w którym poparto wąską interpretację tego, kto należy do kręgu zainteresowanych w fazie postępowania o nadzór nad kuratorem spadku, podzielaną przez aktualne orzecznictwo Sądu Okręgowego w Krakowie. Sąd Rejonowy na zasadzie art. 510 § 1 k.p.c. zwolnił (...) w K. od udziału w sprawie, uznając, że po jej stronie nie występuje wskazany w art. 510 § 1 k.p.c. interes.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła (...) w K., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i prowadzenie sprawy jak dotychczas z udziałem wnioskodawcy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 510 § 1 k.p.c., wskazując, iż (...) w K. jest nadal zainteresowana w sprawie w rozumieniu tego przepisu.

W uzasadnieniu (...) w K. podniosła, że postępowanie od lat toczy się z jej wniosku, także z jej inicjatywy został ustanowiony kurator spadku. Taki stan rzeczy trwa od lat i nie wiadomo dlaczego akurat teraz nagle miałaby ona stracić interes prawny do bycia stroną tego postępowania. Wskazano, iż kurator spadku wnioski o zwolnienie z udziału w sprawie wnioskodawcy motywował składaniem potencjalnych zarzutów do jego sprawozdań przez (...), co nie zasługuje na uwzględnienie. Podniesiono, iż nie da się rozdzielić tej sprawy na dwie, czyli pierwszą o ustanowienie kuratora spadku, w której wnioskodawca ma interes prawny i może być uczestnikiem postępowania oraz drugiej sprawy o nadzór nad kuratorem, gdzie rzekomo te uprawnienia wnioskodawcy już nie przysługują. W ocenie skarżącej, skoro występuje ciągłość sprawy o ustanowienia kuratora spadku aż do czasu uchylenia kurateli, to tylko jakaś zmiana po stronie (...) w K. mogłaby spowodować utratę przez nią statusu zainteresowanego i w konsekwencji statusu strony tego postępowania. Wskazano także, iż zaskarżone postanowienie nie zawiera uzasadnienia faktycznego w zakresie rzekomej utraty przez wnioskodawcę interesu prawnego do udziału w niniejszym postępowaniu, a jedynie ogólne sformułowania, które nie odnoszą się do działań, ani sytuacji (...) w K. Po pierwsze nie wiadomo dlaczego Sąd I instancji uważa, że wnioskodawca w tej sprawie realizuje uprawnienia współwłaściciela, nie podano w tym zakresie żadnych konkretnych przykładów. Wnioskodawca wyraził także zaskoczenie stwierdzeniami, jakoby niniejsza sprawa miała być zamieniona "w arenę sporów" z kuratorem, o składaniu licznych wniosków procesowych, czy środków zaskarżenia. Podniesiono, iż kurator nie jest współwłaścicielem, a jedynie realizuje (powinien) domniemaną wolę współwłaścicieli nieruchomości. Jednocześnie podniesiono, iż interesy współwłaścicieli są co do zasady zbieżne, a nie sprzeczne - jak to wskazał Sąd I instancji. Przypomniano, że wspólna nieruchomość została podzielona quo ad usum, jednakże nadal są części wspólne, którymi współwłaściciele powinni wspólnie zarządzać. Tym samym w sposób oczywisty (...) w K. posiada interes prawny w niniejszej sprawie i powinna być jej uczestnikiem.

W odpowiedzi na zażalenie uczestnik kurator spadku nieobjętego M. T. wniósł o oddalenie zażalenia wnioskodawcy w całości oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Krąg potencjalnych uczestników postępowania nieprocesowego wyznacza art. 510 § 1 k.p.c., zgodnie z którym zainteresowanym w sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania. O uprawnieniu do wzięcia udziału w postępowaniu nieprocesowym decyduje zawsze w każdym przypadku interes prawny (T. Rowiński, Interes prawny w procesie i w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 1971, s. 141). W związku z powyższym, aby uznać określoną osobę za zainteresowanego, musi ona wykazać interes prawny we wzięciu udziału w sprawie. Szerokie rozumienie interesu prawnego jako przesłanki uznania określonej osoby za zainteresowanego w ujęciu art. 510 § 1 k.p.c., nie zwalnia sądu od powinności dokonania oceny, na tle okoliczności każdej konkretnej sprawy, kto jest (powinien być) uczestnikiem postępowania. Podkreślenia wymaga, że w szczególności, nie jest zainteresowanym ten, kto nie ma interesu wypływającego z prawa podmiotowego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1991 r., III CZP 79/91, OSNC 1992, Nr 5, poz. 69, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CZ 96/13, LEX nr 1413598). O uprawnieniu do wzięcia udziału w postępowaniu nieprocesowym będzie więc decydował w każdym przypadku interes prawny istniejący na danym etapie postęowania.

Wobec podniesionego przez skarżącą zarzutu, iż jest ona nadal zainteresowana w sprawie w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. konieczne jest wyjaśnienie struktury postępowania dotyczącego zarządu spadku nieobjętego, w którym należy wyróżnić trzy stadia:

1) ustanowienie zarządu,

2) sprawowanie zarządu oraz

3) uchylenie zarządu.

Poszczególne fazy komentowanego postępowania posiadają bowiem swoją specyfikę uzasadnioną realizowaną funkcją danego etapu zarządu spadku nieobjętego. Różny też jest, ujmowany pod kątem uczestników postępowania, zakres podmiotowy poszczególnych stadiów analizowanego postępowania. Zatem na każdym etapie postępowania dotyczącego zarządu spadku nieobjętego może występować inny krąg uczestników postępowania. (K. Osajda (red.), Tom IVB. Prawo i postępowanie spadkowe. Komentarz, Warszawa 2018). W dalszej fazie postępowania uczestnicy, którzy w stadium ustanowienia zarządu mieli interes prawny w powołaniu kuratora spadku, nie będą posiadali tego interesu później (M. Margoński, Kurator spadku, s. 47). Interes ten bowiem zostaje zaspokojony z chwilą ustanowienia zarządu spadku nieobjętego. W dalszym toku postępowania uczestnicy ci powinni być zatem zwolnieni z udziału w sprawie. Taki pogląd został wyrażony między innymi w postanowieniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 1 października 1999 r., II CKN 606/99 (OSNC 2000, Nr 4, poz. 68), w którym stwierdzono, że sąd może odmówić dalszego udziału w postępowaniu nieprocesowym osobie, która nie jest zainteresowana jego wynikiem. W uzasadnieniu wskazano, iż "odmiennie niż w procesie, zarówno - pierwotnie - w postępowaniu niespornym (art. 13, 17 i 24 k.p.n.), jak i w postępowaniu nieprocesowym (poza wnioskodawcą), sąd ma obowiązek z urzędu oceniać, czy biorą udział w postępowaniu osoby zainteresowane. Jeżeli okaże się, że tak nie jest, sąd wzywa je do udziału w sprawie (art. 510 § 2 zd. pierwsze k.p.c.). Również sam zainteresowany może zgłosić swój udział w sprawie, twierdząc że wynik toczącego się w niej postępowania dotyczy jego praw (art. 510 § 1 zd. pierwsze k.p.c.). Wprawdzie z powoływanych przepisów wynika, że przez wzięcie udziału lub wezwanie zainteresowany staje się uczestnikiem, jednak podzielić należy stanowisko wyrażane już przez Sąd Najwyższy w sposób pośredni, że nie może to oznaczać zakazu możliwości ponownej, odmiennej oceny w toku postępowania. W art. 510 § 1 zd. trzecie k.p.c. przewidziano wyraźnie jedynie możliwość odmowy dopuszczenia do udziału w sprawie osoby, która deklaruje swoje zainteresowanie w sprawie, jednak nie można wyprowadzić stąd wniosku, że dlatego tylko nie jest możliwe kontrolowanie także w toku postępowania, czy biorą w nim udział istotnie osoby zainteresowane. (...) (j]eśli do przepisów kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono nawet możliwość zwolnienia z udziału w procesie osoby, która pierwotnie była w sprawie pozwaną lub powodem, jednak okazało się, że nie powinna nią być (art. 194 § 2 zd. pierwsze i art. 196 § 2 zd. pierwsze k.p.c.), to tym bardziej w postępowaniu nieprocesowym zbędne byłoby pozostawienie aż do uprawomocnienia się orzeczenia osób, których udział okazał się lub był od początku nieuzasadniony. Przemawia za tym nie tylko rola tego sądu w kształtowaniu podmiotowej strony postępowania niezależnie od woli wnioskodawcy, ale i wzgląd na ekonomię postępowania, jak i nieobciążanie udziałem w postępowaniu sądowym osób, które same deklarują brak zainteresowania w sprawie albo okazuje się on w toku postępowania."

Powyższy pogląd Sąd Okręgowy podziela w całości i w konsekwencji stwierdza, że (...) w K. posiadała interes prawny wyłącznie w początkowym stadium postępowania, dotyczącym ustanowienia zarządu spadku nieobjętego. Współwłaściciel nieruchomości ma bowiem niewątpliwie interes prawny we wszczęciu postępowania o ustanowienie kuratora spadku, który wynika z potrzeby bieżącego rozwiązywania kwestii związanych ze współwłasnością. Interes taki nie występuje już jednak w postępowaniu obejmującym nadzór nad ustanowionym kuratorem spadku. Zgodnie z art. 667 § 2 k.p.c., kurator spadku zarządza majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku, przy czym do sprawowania zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości. Jest on zatem obowiązany wykonywać czynności potrzebne do prowadzenia prawidłowej gospodarki; ma prawo pobierać wszelkie pożytki z nieruchomości, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy wykonywaniu takiego zarządu okażą się potrzebne; w sprawach wynikających z zarządu nieruchomością może pozywać i być pozywany (art. 935 § 1 k.p.c.). Zarząd sprawowany przez kuratora dotyczy majątku spadkowego, co w przypadku, gdy w skład spadku wchodzi udział we współwłasności nieruchomości dotyczy wyłącznie tego udziału, a nie całej nieruchomości. Na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie trzeba uznać, że nie dotyczy ono bezpośrednio interesów (...) w K. Owszem, sposób sprawowania kurateli oddziałuje na pozycję prawną współwłaścicieli, ale interes tych ostatnich związany jest wyłącznie z istniejącym prawem własności, a nie z przynależnością do kręgu spadkobierców. Innymi słowy współwłaściciel nieruchomości nie ma uprawnień do udziału w zarządzie spadkiem, ani interesu prawnego w takim zarządzie, albowiem nie ma uprawnień do samego spadku. Jego uprawnienia i interesy ograniczają się zatem jedynie do sfery współwłasności, a nie spadku, do którego nie rości żadnych praw. Problemy zarządu nieruchomością jako rzeczą wspólną podlegają rozpoznaniu nie w ramach nadzoru nad kuratorem spadku, ale na innej drodze, w szczególności wyrażenia zgody na dokonanie określonej czynności lub ustanowienie zarządu (art. 201, art. 203 k.c., art. 611 i nast.k.p.c.), zaś kwestie finansowe powinny być rozpoznawane na drodze procesu na zasadach ogólnych. Niewątpliwie w postępowaniach tych może uczestniczyć kurator spadku zamiast nieznanych spadkobierców. Pośrednio stanowisko co do braku interesu prawnego wnioskodawcy wynika także z postanowienia tutejszego Sądu wydanego 5 października 2018 r. do sygn. akt II Ca 225/18, gdzie odrzucono apelację wnioskodawcy od postanowienia odmawiającego zatwierdzenia sprawozdania kuratora spadku właśnie ze względu na brak interesu prawnego w zaskarżeniu tego orzeczenia (vide uzasadnienie, k. 2366-2372 niniejszych akt) Reasumując, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, iż (...) w K. nie ma interesu prawnego na obecnym etapie postępowania w myśl art. 510 § 1 k.p.c. Oceny tej nie zmienia to, że uznanie braku interesu prawnego wnioskodawcy następuje dopiero teraz. To, że Sąd Rejonowy nie stwierdził wcześniej utraty interesu prawnego wnioskodawcy nie powoduje nabycia przez wnioskodawcę takiego interesu z mocy samego udziału w postępowaniu.

W tym stanie rzeczy, orzeczenie Sądu Rejonowego uznać należało za prawidłowe, co z kolei przesądzało o oddaleniu zażalenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na zasadzie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.

O kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Wobec dokonywania przez Sąd Rejonowy oceny istnienia interesu prawnego wnioskodawcy z urzędu nie ma podstaw do rozliczania między uczestnikami kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.