Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 852540

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 7 lipca 2010 r.
II CSK 179/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiesława P. przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych w W. Oddział Terenowy w S. Filia w K. przy udziale po stronie powoda Stowarzyszenia "W." w W. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lipca 2010 r., na skutek skargi kasacyjnej Stowarzyszenia "W." z siedzibą w W. działającego na rzecz powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 24 września 2009 r.;

odrzuca skargę kasacyjną i oddala wniosek pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie faktyczne

Powód Wiesław P. wytoczył powództwo przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy w S. wnosząc o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na powoda własności nieruchomości rolnej szczegółowo opisanej w pozwie. W uzasadnieniu wskazał, że jest dzierżawcą spornej nieruchomości rolnej, która należy do zasobu nieruchomości rolnych Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie pozwanego oraz, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 19 października 1991 r. O gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa przysługuje mu prawo pierwszeństwa nabycia tej nieruchomości, w wypadku przeznaczenia jej do sprzedaży. Wyjaśnił, że został zawiadomiony przez pozwanego o zamiarze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości za cenę 123.000 zł, w odpowiedzi na co złożył pozwanemu oświadczenie, w którym wyraził zamiar skorzystania ze swego prawa pierwszeństwa i nabycia nieruchomości za wskazaną cenę. Strony podpisały porozumienie nr (...), w którym uzgodniły szczegóły przeniesienia własności. Powód zapłacił cenę nabycia natomiast ostatecznie nie doszło do przeniesienia na jego rzecz prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Z uwagi na powyższe powód uznał za konieczne skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego celem uzyskania orzeczenia sądu, które zastąpi oświadczenie woli pozwanego w przedmiocie przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 64 k.c.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 listopada 2007 r. oddalił powództwo, z kolei Sąd Apelacyjny w S. po rozpoznaniu apelacji powoda od powyższego orzeczenia wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r. uchyli zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sadowi Okręgowemu w K.

Do toczącego się postępowania przed Sądem drugiej instancji po stronie powodowej przystąpiło Stowarzyszenie "W." z siedzibą w W., wskazując w adresowanym do Sądu Apelacyjnego w S. piśmie procesowym, że w oparciu o art. 61 § 4 k.p.c., jako organizacja, do której statutowych zadań należy ochrona równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli wstępuje do toczącego się postępowania w sprawie z powództwa Wiesława P. przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa ze względu na dyskryminację tego rolnika przez instytucję państwową, działającą w oparciu o przepisy, które na użytek tego rolnika interpretuje sprzecznie z art. 23 Konstytucji RP i pomija obowiązujące prawo, a Sąd pierwszej instancji, afirmując to stanowisko narusza art. 14 w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Stowarzyszenie przystępując do postępowania złożyło do akt sprawy uchwałę Zarządu Stowarzyszenia 1/04/2008 z dnia 25 kwietnia 2008 r. o wstąpieniu do postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w sprawie z powództwa Wiesława P. przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych oraz "wyciąg ze statutu", z którego wynika, że celami działania Stowarzyszenia są między innymi: przyczynianie się do budowania państwa praworządnego, w którym przestrzegane są należne jego obywatelom prawa; dokumentowanie i upublicznianie błędów polskiego wymiaru sprawiedliwości, w wyniku których łamane są prawa obywatelskie; stawanie w obronie i wspieranie ludzi pokrzywdzonych, przez udzielanie im wsparcia prawnego; popularyzowanie informacji na temat praw i obowiązków zapisanych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w międzynarodowych dokumentach praw człowieka; wspieranie działań obywateli RP służących praktycznemu wykorzystywaniu należnych im praw; urzeczywistnienie konstytucyjnej zasady, że gospodarstwo rodzinne jest podstawą ustroju rolnego w Polsce i ochrona rolników przed nadużyciami władzy; ochrona interesów konsumentów; udzielanie pomocy prawnej członkom Stowarzyszenia i innym obywatelom RP.

Powód w piśmie procesowym z dnia 23 września 2008 r., na wezwanie Sądu Okręgowego w K., złożył oświadczenie o wyrażeniu zgody na wstąpienie do toczącego się postępowania Stowarzyszenia "W." z siedzibą w W.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r. oddalił powództwo, zaś Sąd Apelacyjny w S. wyrokiem z dnia 24 września 2009 r. oddalił apelację wniesioną od powyższego orzeczenia przez Stowarzyszenie "W.".

Stowarzyszenie "W." od wyroku Sądu Apelacyjnego w S. wniosło skargę kasacyjną zaskarżając go w całości. Formułując szereg zarzutów pod adresem Sądu drugiej instancji Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 61 § 4 k.p.c. organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli, mogą w sprawach o roszczenia z tego zakresu wytaczać za zgodą obywateli powództwa na ich rzecz oraz, za zgodą powoda, wstępować do postępowania w każdym jego stadium.

Organizacja społeczna, która bierze udział w postępowaniu może składać stosowne oświadczenia, zgłaszać wnioski oraz przytaczać fakty i dowody na ich poparcie. Ustawodawca wyposażył organizacje społeczne również w legitymację do zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej lub drugiej instancji (art. 60 § 2 w zw. z art. 62 k.p.c.), w tym do wniesienia skargi kasacyjnej.

Legitymacja konkretnego podmiotu do wniesienia skargi kasacyjnej stanowi przesłankę dopuszczalności tego środka prawnego i zawsze podlega ocenie, kolejno przez sąd drugiej instancji, do którego wnosi się skargę oraz Sąd Najwyższy (art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.). Brak legitymacji przesądza o niedopuszczalności skargi kasacyjnej i skutkuje jej odrzuceniem.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została wniesiona przez Stowarzyszenie "W.", które niewątpliwie stanowi organizację społeczną, do której zadań statutowych należy ochrona równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli. Nie mniej jednak, sprawa z powództwa Wiesława P., która zakończyła się wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S., od którego to wyroku Stowarzyszenie wniosło skargę kasacyjną, nie jest sprawą o roszczenia z zakresu, który został określony w § 4 art. 61 k.p.c. Należy zważyć, że powództwo przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy w S. o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na powoda własności nieruchomości rolnej nie zmierza do ochrony równości lub niedyskryminacji, ale do realizacji przysługującego powodowi prawa pierwokupu. W konsekwencji należy przyjąć, że brak było podstaw do dopuszczenia na podstawie art. 61 § 4 k.p.c. do udziału w niniejszej sprawie Stowarzyszenia "W.", zaś skarga kasacyjna wniesiona przez podmiot do tego nie uprawniony podlega odrzuceniu. Sąd Najwyższy oddalił wniosek pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na fakt, że odpowiedź na skargę kasacyjną została wniesiona po terminie. Odpowiedź wniesiona po terminie jest zgodnie z art. 167 k.p.c. bezskuteczna, nie może wywrzeć przewidzianych prawem skutków. W konsekwencji za bezskuteczny należało również uznać zawarty w odpowiedzi na skargę wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.