Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721228

Postanowienie
Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 17 kwietnia 2019 r.
II Ca 1811/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Joanna Ćwik-Bielińska.

Sędziowie: SO Anna Koźlińska, SR del. Paweł Styrna (spr.).

Sentencja

Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2019 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z wniosku S. M. (1) przy uczestnictwie M. M., E. M. oraz P. M. (2) o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji uczestnika P. M. (2) od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygnatura akt VI Ns 616/17/S

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie znosząc w całości postępowanie przed Sądem I instancji i sprawę przekazać Sądowi Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie stwierdził, że spadek po P. M. (1), ostatnio stale zamieszkałym w K., zmarłym w dniu 12 czerwca 2017 r. w K., nabyły na podstawie testamentu z dnia 18 maja 2010 r. żona S. M. (1) i córka M. M. po 1/2 części (pkt I) oraz stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (pkt II).

Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynikało, że P. M. (1) zmarł w dniu 12 czerwca 2017 r. w K. Był żonaty w dacie śmierci z S. M. (1). Jego ostatnim stałym miejscem zamieszkania był K.

Spadkodawca miał troje dzieci - jedno pozamałżeńskie - P. M. (2) z nieformalnego związku z E. B. i dwoje ze związku małżeńskiego z S. M. (1) - M. M. i E. M. Spadkodawca pozostawił po sobie testament notarialny sporządzony w dniu 18 maja 2010 r. przed notariuszem K. I., w którym powołał do spadku żonę S. M. (1) i córkę M. M.po 1/2 części każda. Testament nie został odwołany, a spadkodawca nie pozostawił żadnych innych testamentów. W dacie sporządzenia testamentu spadkodawca nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji oraz oświadczenie woli. Nie toczyło się inne postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po P. M. (1), ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia. Żaden ze spadkobierców nie składał oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu spadku po P. M. (1). Przez ostatnie siedem lat spadkodawca mieszkał w kraju, ale ze względu na pracę podróżował między P. a E. A. P. M. (1) zwierzył się swojemu bratu A. M., że sporządził testament notarialny z dnia 18 maja 2010 r. Nigdy ani przed A. M., ani przed swoją matką B. M. oraz przed drugim bratem P. M. (3) nie sporządzał testamentu ustnego, nie wyrażał swojej ostatniej woli, ani nie oświadczał, że zmienia testament notarialny. Nie mówił im też, że sporządził testament ustny.

W rozmowie z E. B. spadkodawca jedynie wspominał o zabezpieczeniu przyszłości swojego niepełnosprawnego 13 -letniego syna P. M. (2). Przed śmiercią P. M. (1) mieszkał z żoną S. M. (1) w D.

Matka małoletniego uczestnika P. M. (2)- E. B. zwróciła się do notariusza A. K. o dokonanie czynności poszukiwania informacji o wpisie do notarialnego rejestru testamentów NORT, który twierdził, że w systemie nie odnalazł informacji o wpisie do tego rejestru testamentu sporządzonego przez P. M. (1). Celem kontynuowania poszukiwań E. B. złożyła w dniu 28 września 2017 r. pismo do Prezesa Rady Izby Notarialnej w K. z wnioskiem o opublikowanie na wewnętrznych stronach Rady Notarialnej w K. informacji o poszukiwaniu testamentu zmarłego P. M. (1). Pismem z dnia 8 lutego 2018 r. Rada Izby Notarialnej w K. udzieliła informacji, że nie publikuje na swoje stronie internetowej informacji o poszukiwanych testamentach.

Sąd stwierdził testamentowy porządek dziedziczenia, wskazując że spadkodawca pozostawił testament notarialny z dnia 18 maja 2010 r., sporządzony przed notariuszem K. I., Repertorium A nr (...), mocą którego powołał do dziedziczenia S. M. (1), oraz M. M. każdą po 1/2 części. Sąd podkreślał, że nie przedstawiono dowodów wskazujących na to, że doszło do odwołania tego testamentu, lub rozrządzono spadkiem na rzecz innych osób niż wymienione w testamencie notarialnym z dnia 18 maja 2010 r. O kosztach orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

W apelacji od postanowienia małoletni uczestnik P. M. (2) zastępowany przez przedstawiciela ustawowego zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie sprzecznej z regułami logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego przez przyjęcie, że działania matki małoletniego P. M. (2)w zakresie poszukiwania testamentu nie są dowodem na sporządzenie przez spadkodawcę testamentu zgodnie z zapewnieniami składanymi E. B., naruszenie art. 670 k.p.c. przez jego pominięcie i nie zbadanie z urzędu kto jest spadkobiercą, pominięcie wezwania do złożenia testamentu osoby, u której taki testament mógł zostać złożony na terenie P. lub Z. A., do którego to badania Sąd był obowiązany z urzędu. Wskazując na powyższe apelujący domagał się uchylenia postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o kosztach sądowych i kosztach zastępstwa procesowego za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni domagała się jej oddalenia i zasądzenia od skarżącego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja skutkowała uchyleniem postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2018 r., chociaż z innych przyczyn niż wskazane w zarzutach apelacyjnych.

Stronami w niniejszej sprawie byli: S. M. (1), dwoje jej małoletnich dzieci tj. M. M. i E. M. oraz małoletni P. M. (2) reprezentowany przez swoją matkę E. B. Zgodnie z artykułem 98 § 1 i § 2 pkt 2 k.r.o. rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, jednak żadne z rodziców nie może reprzentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem, a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo dotyczy należnych dziecku środków utrzymania i wychowania. Ograniczenia te, zgodnie z § 3 powołanego przepisu stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2018 r. IV CSK 426/17 wskazał, że zgodnie z art. 98 k.r.o. rodzice w zasadzie zawsze mogą przed sądem reprezentować dziecko, ile nie jest to sprawa dotycząca czynności prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską albo między dzieckiem, a jednym z rodziców lub jego małżonkiem. Żaden z rodziców nie może, więc reprezentować dziecka w sprawie, w której występują, jako strony lub uczestnicy postępowania łącznie rodzice i dzieci, w sprawach, w których może dojść do sprzeczności interesów między nimi. W takiej sytuacji sąd rozpoznający sprawę ma obwiązek zwrócić się na podstawie art. 70 § 1 i art. 572 k.p.c. do Sądu opiekuńczego o ustanowienie kuratora dla dziecka. W postanowieniu z dnia 9 kwietnia 1993 r. II CRN 29/93, Sąd Najwyższy wskazał, że w sytuacji, gdy w testamencie pominięto małoletnie dziecko zaś powołanym do spadku jest jego matka, nie może ona reprezentować pominiętego dziecka w sprawie o stwierdzenia nabycia spadku. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu Najwyższego nie ustanowienie kuratora dla małoletniego, pozbawia go możliwości obrony swoich praw. Tak, więc w sytuacji tak zwanego konfliktu interesów pomiędzy rodzicem, a małoletnim dzieckiem, w przypadku nie ustanowienia kuratora do reprezentowania interesów małoletniego, zrealizowana zostaje przyczyna nieważności postępowania przewidziana w artykule 379 pkt 5 k.p.c., a polegająca na pozbawieniu możności obrony praw małoletniego.

W niniejszym postępowaniu jak wyżej wskazano, małoletnia E. M. córka spadkodawcy P. M. (1) zmarłego 12 czerwca 2017 r., którą pominięto w testamencie notarialnym z 18 maja 2010 r. w toku postępowania sądowego była reprezentowana przez matkę S. M. (1), która jest beneficjentem tego testamentu. Z okoliczności tych wynika jednoznacznie, że pomiędzy S. M. (1), a jej małoletnią córką E. M. zachodzi oczywista sprzeczność interesów, która w myśl art. 98 § 2 pkt 2 oraz § 3 k.r.o. wyklucza możliwość reprezentowania małoletniej E. M. przez matkę S. M. (1). W tym stanie rzeczy doszło do nieważności całego postępowania toczącego się przed sądem I instancji, gdyż zgodnie z treścią art. 379 pkt 5 k.p.c. małoletnia E. M. została pozbawiona możliwości obrony swoich interesów, wskutek niewłaściwej reprezentacji. Sąd Okręgowy rozpoznający apelację uwzględnił z urzędu, wskazaną nieważność postępowania i zgodnie z artykułem 386 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone orzeczenie, zniósł postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę zapewni małoletniej E. M. prawidłową reprezentację stosując art. 98 § 2 i § 3 k.r.o. oraz art. 99 k.r.o. w związku z art. 572 § 1 i § 2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji postanowienia z dnia 17 kwietnia 2019 r.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.