II AKz 791/10 - Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie - OpenLEX

II AKz 791/10 - Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 785512

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2010 r. II AKz 791/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Marek Motuk (spr.)

Sędziowie SA: Jan Krośnicki, Zbigniew Kapiński

przy udziale Prokuratora Bogumiły Knap

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny po rozpoznaniu w sprawie przeciwko A. K. (nazwisko rodowe Z.) ściganemu przez Federację Rosyjską za popełnienie przestępstw: z cz. 1 i 3 art. 209 i art. 205 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 258 § 2 k.k., z art. 317 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 k.k., z cz. 3 art. 206 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 252 § 1 k.k., z cz. 2 art. 105 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 i 3 k.k., z cz. 3 art. 30 i cz. 2 art. 105 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 i 3 k.k., z cz. 3 art. 126 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 189 § 2 k.k., z cz. 2 art. 112 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 157 § 1 k.k. oraz z cz. 4 art. 33 i 295 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej odpowiadającemu art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 148 § 1 i 3 k.k. zażalenia wniesionego przez prokuratora na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 września 2010 r., sygn. akt VIII k.p. 714/10 w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania przed złożeniem wniosku o wydanie ściganego na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 16 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ekstradycji sporządzonej w Paryżu dnia 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. z dnia 21 czerwca 1994 r. Nr 70, poz. 307)

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Okręgowy w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 września 2010 r., na podstawie art. 605 § 1 k.p.k. (a contrario) w zw. z art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k. oraz art. 64 ust. 1 pkt 5 Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzonej w Warszawie dnia 16 września 1996 r. (Dz. U. Nr 83 z 2002 r., poz. 750) - zwanej w dalszej części uzasadnienia Umową, nie uwzględnił wniosku Prokuratora Okręgowego w Warszawie o zastosowanie tymczasowego aresztowania wobec ściganego A. K. (nazwisko rodowe Z.) w postępowaniu o jego ekstradycję do Federacji Rosyjskiej oraz nakazał niezwłoczne zwolnienie zatrzymanego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy argumentował, iż powołane przepisy oraz art. 67 cyt. wyżej Umowy jednoznacznie wykluczają możliwość zastosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu ekstradycyjnym w sytuacji, gdy zachodzi niedopuszczalność wydania ściganego.

W ocenie Sądu I instancji, niedopuszczalność prawna wydania A. K. (nazwisko rodowe Z.) Federacji Rosyjskiej, a w konsekwencji tymczasowego aresztowania, wynika z faktu przyznania mu w 2003 r. przez właściwy organ Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej statusu uchodźcy, czego potwierdzeniem jest dokument podróży nr (...).

Rzeczpospolita Polska, zdaniem Sądu Okręgowego, jest zobowiązana respektować "rozstrzygnięcie władz Wielkiej Brytanii" w powyższym przedmiocie, co wynika z art. 73k ust. 1 Traktatu z Amsterdamu zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej, Traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty (Dz. U. z 30 kwietnia 2004 r., Nr 90, poz. 864/31), przepisów Rozporządzenia Rady (WE) Nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania Państwa Członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z Państw Członkowskich przez obywatela państwa trzeciego (Dz. U. UE L z dnia 25 lutego 2003 r. Nr 50.1 ze zm.) oraz z treści art. 40 ust. 2 pkt 1 (w uzasadnieniu błędnie wskazano art. 15 pkt 3) ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 189, poz. 1472 ze zm.).

W oparciu o powołane wyżej akty prawne Sąd I instancji doszedł do wniosku, iż "niepodważalnym jest więc, że decyzja władz jednego z Państw Członkowskich skutkuje w tej mierze odpowiedzialnością całej Unii Europejskiej", zaś " wolą polskiego ustawodawcy jest honorowanie ochrony uchodźców, która wynika dla nich z decyzji innego państwa".

W związku z tym, iż powyższe akty prawa międzynarodowego w świetle art. 87 ust. 1 i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowią część krajowego porządku prawnego, wydanie A. K. (nazwisko rodowe Z.) Państwu wzywającemu i jego tymczasowe aresztowanie byłoby sprzeczne z prawem polskim (art. 605 § 1 k.p.k. w zw. z art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k.).

Postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie zaskarżył Prokurator Okręgowy w Warszawie zarzucając mu:

1.

"błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż uzyskanie przez A. K. (nazwisko rodowe Z.) statusu uchodźcy w Wielkiej Brytanii skutkuje bezwzględną niedopuszczalnością jego wydania do Rosji, stosownie do uregulowań art. 64 ust. 1 pkt 5 Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzonej w Warszawie dnia 16 września 1996 r. (Dz. U. Nr 83 z 2002 r., poz. 750) oraz art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k., co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania wobec A. K. (Z.) tymczasowego aresztowania, ani żadnego innego prawem przewidzianego środka zapobiegawczego, który mógłby zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania ekstradycyjnego;

2.

obrazę przepisów prawa materialnego to jest art. 28 ust. 1 i 2 Europejskiej Konwencji o ekstradycji sporządzonej w Paryżu dnia 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. Nr 70 z 1994 r., poz. 307), polegającą na zastosowaniu w niniejszej sprawie uregulowań zawartych w Rozdziale drugim Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych sporządzonej w Warszawie dnia 16 września 1996 r. (Dz. U. Nr 83 z 2002 r., poz. 750), w sytuacji, gdy artykuły 63-78 Umowy, dotyczące wydania w celu przeprowadzenia postępowania i wykonania wyroku utraciły moc obowiązującą w związku z ww.ym. przepisem powołanej Konwencji, której Rzeczpospolita Polska i Federacja Rosyjska są Stronami".

Opierając się na przytoczonych wyżej zarzutach prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zastosowanie wobec A. K. (nazwisko rodowe Z.) tymczasowego aresztowania na 40 dni.

Obrońca ściganego w pisemnej odpowiedzi na zażalenie uznał zarzut prokuratora dotyczący błędnego przywołania przez Sąd I instancji przepisów cyt. wcześniej Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską za zasadny, jednakże w jego ocenie powyższa okoliczność nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Przepisy cyt. wyżej Umowy dotyczące ekstradycji zostały wprawdzie uchylone przez art. 28 ust. 1 Europejskiej konwencji o ekstradycji sporządzonej w Paryżu dnia 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. z dnia 21 czerwca 1994 r. Nr 70, poz. 307 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia EKE, z dniem 9 marca 2000 r. (data wejścia w życie EKE w stosunku do Federacji Rosyjskiej), jednakże nie przewidują one odmiennej regulacji prawnej od przywołanej przez Sąd I instancji w oparciu o cyt. Umowę.

Zarówno art. 16 ust. 1 EKE, jak i art. 22 EKE stanowią, iż w przedmiocie tymczasowego aresztowania właściwe organy Strony wezwanej podejmują decyzje w oparciu o prawo wewnętrzne, a zatem Sąd Okręgowy słusznie rozstrzygnął w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie A. K. (nazwisko rodowe Z.) w oparciu o art. 605 § 1 k.p.k. i art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k.

Obrońca podzielił w całości stanowisko Sądu I instancji i zawartą w uzasadnieniu postanowienia argumentację w przedmiocie niedopuszczalności tymczasowego aresztowania ściganego, wynikającej z faktu korzystania przez niego ze statusu uchodźcy przyznanego przez właściwy organ Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz istnienia przesłanki prawnej niedopuszczalności jego wydania, określonej w art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k.

Dodatkowo obrońca podniósł argument, iż istnienie przesłanki niedopuszczalności prawnej wydania ściganego wynika z art. 33 ust. 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z dnia 20 grudnia 1991 r. Nr 119, poz. 515), zwanej dalej KU.

Zgodnie z treścią powołanego przepisu, "żadne Umawiające się Państwo nie wydali lub nie zawróci w żaden sposób uchodźcy do granicy terytoriów, gdzie jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo ze względu ma jego rasę, religię, obywatelstwo, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne". Przepis powyższy stanowi część krajowego porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, ma bezpośrednie zastosowanie także do instytucji ekstradycji i wyraża zakaz jej stosowania dla Państw Stron KU. Zarówno art. 1 KU, jak i Protokół dodatkowy dotyczący statusu uchodźców sporządzony w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 (Dz. U. z dnia 20 grudnia 1991 r. Nr 119, poz. 517), określając podstawy faktyczne przyznania statusu prawnego uchodźcy, uzależniają pozytywną decyzję w tej mierze od ustalenia tych samych zagrożeń, o jakich mowa w art. 33 ust. 1 KU. Prawomocność decyzji o przyznaniu statusu uchodźcy i fakt, że nie została ona cofnięta przez uprawniony organ, oznacza aktualność wszystkich przesłanek wyrażających zakaz ekstradycji wyrażony w art. 33 ust. 1 KU.

W związku z tym, w ocenie obrońcy, przyznanie obywatelowi innego Państwa statusu prawnego uchodźcy przez jakikolwiek kraj - sygnatariusza KU (w tym wypadku Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) stanowi według prawa polskiego przeszkodę ekstradycyjną.

Obrońca podzielił też stanowisko Sądu Okręgowego, iż decyzja uprawnionego organu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o nadaniu A. K. (nazwisko rodowe Z.) statusu uchodźcy ma moc obowiązującą na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z treści przepisów i aktów prawnych powołanych w uzasadnieniu postanowienia, a także z art. 31 ust. 1 pkt c Traktatu o Unii Europejskiej, art. 63 pkt 1 lit. c Traktatu Rzymskiego oraz preambuły i przepisów Dyrektywy Rady Unii Europejskiej 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz. U. UE. L z dnia 30 września 2004 r. Nr 304, poz. 12) zwanej dalej Dyrektywą Rady 2004/83/WE.

Opierając się na powyższej argumentacji obrońca wniósł o nieuwzględnienie zażalenia i utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Zażalenie prokuratora, co do zasady, zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie w takim zakresie, w jakim domaga się skarżący.

Analiza akt sprawy, a w szczególności treści zarzutów odwoławczych podniesionych przez prokuratora w zażaleniu oraz argumentacji zawartej w jego uzasadnieniu prowadzi do wniosku, iż są one dotknięte uchybieniami o charakterze formalnym.

Odnośnie zarzutu pierwszego Sąd Apelacyjny zauważa, że prokurator nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez Sąd I instancji, zgodnie z którymi A. K. (nazwisko rodowe Z.) w chwili wydania zaskarżonego postanowienia był cudzoziemcem przebywającym czasowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie dokumentu podróży Nr (....), wystawionego w oparciu o art. 28 ust. 1 KU oraz wizy jednokrotnej, a także korzystającym ze statusu uchodźcy nadanego mu przez właściwy organ Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Skarżący nie zgadza się natomiast z oceną prawną Sądu Okręgowego dokonaną w oparciu o prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne, iż przyznanie ściganemu statusu uchodźcy przez Państwo jego stałego zamieszkiwania skutkuje prawną niedopuszczalnością wydania i tymczasowego aresztowania w myśl art. 64 ust. 1 pkt 5 cyt. wyżej Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską oraz art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k.

W związku z powyższym uznać należy, iż przedmiotem pierwszego z zarzutów zawartych w zażaleniu jest w istocie obraza przepisów prawa procesowego, a nie błąd w ustaleniach faktycznych.

Taki sam charakter ma również uchybienie zarzucane Sądowi Okręgowemu w punkcie drugim zażalenia, polegające na niezastosowaniu art. 28 ust. 1 i 2 EKE uchylającego, według skarżącego, art. 63-78 cyt. Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską. Powołany przepis określa bowiem przepisy, które winny być podstawą procedowania w przedmiocie wydania i tymczasowego aresztowania osoby ściganej, a więc ma charakter procesowy. W konsekwencji jego niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie stanowi obrazę prawa procesowego, a nie materialnego, jak przyjęto w zażaleniu.

Opisane wyżej nieprawidłowości w zakresie sporządzenia zarzutów odwoławczych nie uniemożliwiają jednak merytorycznej oceny ich zasadności.

Sąd Apelacyjny uznał za konieczne ustosunkowanie się w pierwszej kolejności do drugiego z zarzutów podniesionych przez prokuratora, zgodnie z którym Sąd I instancji procedując w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie błędnie oparł się na przepisach cyt. wcześniej Umowy, które w jego ocenie zostały uchylone z mocy art. 28 ust. 1 EKE.

Przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionego zarzutu przypomnieć należy, iż podstawą procedowania we wszystkich sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych, są przepisy zawarte w Dziale XIII Kodeksu postępowania karnego. Natomiast postępowanie w przedmiocie wniosków państw obcych o wydanie (ekstradycję) i tymczasowe aresztowanie osoby ściganej regulują przepisy umiejscowione w Rozdziale 65 tegoż Działu.

Z treści art. 615 § 1 k.p.k. wynika jednak, że przepisy Działu XIII Kodeksu postępowania karnego nie mają zastosowania jeżeli umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.

W takich przypadkach stosuje się przede wszystkim umowę międzynarodową, zaś przepisy Kodeksu postępowania karnego tylko wówczas i w takim zakresie, w jakim uzgodniły to Umawiające się Strony.

Postępowanie o wydanie osoby ściganej w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego lub wykonania orzeczonej co do niej kary, zwane dalej postępowaniem ekstradycyjnym, reguluje EKE, która zgodnie z Oświadczeniem Rządowym z dnia 31 marca 1994 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Europejskiej konwencji o ekstradycji, sporządzonej w Paryżu dnia 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. z dnia 21 czerwca 1994 r. Nr 70, poz. 308) weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 13 września 1993 r.

Do EKE przystąpiła także Federacja Rosyjska, wobec której jej postanowienia weszły w życie w dniu 9 marca 2000 r., a zatem dopiero z tą datą oba Państwa w stosunkach wzajemnych stały się jej Stronami, co skutkowało uchyleniem z mocy art. 28 ust. 1 EKE wszelkich uprzednio zawartych między nimi traktatów, umów lub porozumień dwustronnych regulujących zagadnienia ekstradycji.

W świetle art. 28 ust. 2 EKE Rzeczpospolita Polska i Federacja Rosyjska od 9 marca 2000 r. uprawnione były do zawierania umów regulujących w stosunkach między nimi zagadnienia ekstradycji, lecz jedynie mających na celu uzupełnienie postanowień EKE lub ułatwienie stosowania zawartych w niej zasad.

Kwestionowana przez prokuratora Umowa, regulująca w Rozdziale drugim zagadnienia ekstradycji w stosunkach wzajemnych między Umawiającymi się Stronami sporządzona została w dniu 16 września 1996 r., a więc przed datą przystąpienia Federacji Rosyjskiej do EKE. Jednakże z treści Oświadczenia Rządowego z dnia 23 stycznia 2002 r. w sprawie mocy obowiązującej Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, sporządzonej w Warszawie dnia 16 września 1996 r. (Dz. U. z dnia 24 czerwca 2002 r. Nr 83, poz. 751) wynika, iż Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikował ją dnia 30 stycznia 1997 r., zaś w życie weszła ona dopiero w dniu 18 stycznia 2002 r. Natomiast ogłoszenie Umowy w Dzienniku Ustaw nastąpiło w dniu 24 czerwca 2002 r.

W świetle powyższego Oświadczenia Umowa, pomimo sporządzenia jej w dniu 16 września 1996 r., regulowała zagadnienia ekstradycji w stosunkach między Umawiającymi się Stronami od 18 stycznia 2002 r., albowiem dopiero z tą datą skutecznie funkcjonowała w międzynarodowym obrocie prawnym, w stosunkach wzajemnych między Umawiającymi się Państwami.

Nie jest zatem zasadny zarzut prokuratora, iż postanowienia cyt. Umowy zawarte w Rozdziale drugim podlegają uchyleniu z mocy art. 28 ust. 1 EKE, albowiem przepis ten nie ma do niej zastosowania.

Natomiast zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego, iż na podstawie daty sporządzenia Umowy (przed przystąpieniem Federacji Rosyjskiej do EKE) należy wnioskować, iż jej celem nie mogło być uzupełnienie postanowień EKE lub ułatwienie jej stosowania.

Umowa powyższa w Rozdziale drugim dotyczącym zagadnień ekstradycji zastępowała postanowienia EKE w stosunkach wzajemnych między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską, a zatem została zawarta z naruszeniem art. 28 ust. 2 EKE.

Nie oznacza to jednak, jak wnioskuje to skarżący, iż podlega ona w powyższym zakresie uchyleniu z mocy prawa, albowiem takiej sankcji powołany wyżej art. 28 ust. 2 nie przewiduje.

Z drugiej zaś strony oczywistym jest wniosek, iż regulacje dotyczące zagadnień ekstradycji zawarte w Umowie nie mogą pozostawać w sprzeczności z postanowieniami EKE, której oba Umawiające się Państwa są Stronami.

Wniosek taki znajduje oparcie nie tylko w ogólnych podstawowych zasadach obowiązujących przy zawieraniu i wykonaniu umów (m.in. zasada pacta sunt servanda, zasada dobrej wiary stron), lecz także w treści art. 102 cyt. wyżej Umowy, zgodnie z którym postanowienia jej nie mogą naruszać praw i obowiązków Umawiających się Stron wynikających z innych zawartych przez nie umów międzynarodowych, a więc także z EKE.

Opierając się na przytoczonej argumentacji Sąd Apelacyjny stwierdza, iż postanowienia cyt. Umowy regulujące zagadnienia ekstradycji obowiązują i mają moc wiążącą we wzajemnych stosunkach między tymi Państwami jedynie w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w sprzeczności z postanowieniami EKE, której są one Stronami.

Sąd zatem obowiązany jest pod tym kątem analizować każdy przepis cyt. Umowy mający zastosowanie w konkretnej sprawie.

Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy zauważyć należy, iż Federacja Rosyjska jeszcze przed złożeniem wniosku o ekstradycję, wystąpiła o zastosowanie tymczasowego aresztowania w stosunku do A. K. (nazwisko rodowe Z.) w celu przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego, powołując się na wydane wobec ściganego postanowienie o tymczasowym aresztowaniu oraz zapewniając, iż wniosek taki zostanie złożony w najbliższym czasie.

Tego rodzaju sytuacja procesowa znajduje uregulowanie w art. 68 ust. 1-3 cyt. Umowy, jednakże treść tegoż przepisu jest odmienna w zasadniczych kwestiach od regulacji zawartej w art. 16 ust. 1-5 EKE, także dotyczącej tymczasowego aresztowania osoby ściganej w nagłych wypadkach.

Powołany wyżej art. 16 ust. 4 EKE stanowi bowiem, iż tymczasowe aresztowanie osoby ściganej w nagłym wypadku nie może przekroczyć 40 dni licząc od daty aresztowania i może być zakończone, jeżeli w ciągu 18 dni od chwili aresztowania Strona wezwana nie otrzyma wniosku o wydanie (ekstradycję) oraz dokumentów określonych w art. 12 EKE. Nadto przepis ten przewiduje możliwość tymczasowego zwolnienia ściganego w każdym czasie, jeżeli Strona wezwana podejmie wszelkie niezbędne, jej zdaniem, środki dla zapobieżenia ucieczce osoby ściganej, co nie stoi na przeszkodzie ponownemu jej aresztowaniu i wydaniu, jeżeli wniosek o wydanie (ekstradycję) wpłynie w późniejszym czasie (ust. 5).

Tego rodzaju zapisów, mających gwarancyjny charakter, nie zawiera art. 68 cyt. Umowy, a zatem uznać należy, iż w niniejszej sprawie podstawą prawną procedowania w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie winien być art. 16 EKE.

Przepis ten wyłącza zaś zastosowanie pozostającego z nim w sprzeczności art. 604 § 2 k.p.k., który stosuje się jedynie wówczas, gdy podstawą złożenia wniosku o tymczasowe aresztowanie w wypadkach niecierpiących zwłoki jest umowa zawarta między Rzecząpospolitą Polską a innym Państwem nie będącym Stroną EKE, odsyłająca do jego stosowania lub nie zawierająca żadnych uregulowań w tym przedmiocie.

Na podstawie protokołu posiedzenia oraz treści zaskarżonego postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdza, iż Sąd I instancji dokonał zbyt pobieżnej analizy treści przepisów cyt. wcześniej Umowy oraz zaniechał ich oceny pod kątem zgodności z treścią postanowień EKE.

W konsekwencji procedował i wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie A. K. (nazwisko rodowe Z.) błędnie opierając się na art. 605 § 1 k.p.k. w zw. z art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k. oraz art. 64 ust. 1 pkt 5 i art. 67 cyt. Umowy, które to przepisy w niniejszej sprawie w ogóle nie mają zastosowania. Dotyczą one bowiem procedowania w przedmiocie tymczasowego aresztowania osoby ściganej po złożeniu wniosku o wydanie (ekstradycję), co w niniejszej sprawie w chwili orzekania nie miało miejsca.

W związku z tym, iż podstawą rozpoznania wniosku o tymczasowe aresztowanie w niniejszej sprawie winien być art. 16 EKE, Sąd Okręgowy ignorując tenże przepis dopuścił się jego obrazy, a nie art. 28 ust. 1 i 2 EKE, jak to zarzuca prokurator.

W kontekście przytoczonej argumentacji nie sposób uznać za trafne także stanowiska obrońcy, prezentowanego w tym przedmiocie w pisemnej odpowiedzi na zażalenie.

Stwierdzenie uchybienia, którego dopuścił się Sąd I instancji jest w istocie wystarczające do uznania zasadności zarzutu podniesionego przez prokuratora w punkcie pierwszym zażalenia.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika bowiem, iż Sąd Okręgowy wywiódł wniosek o niedopuszczalności stosowania tymczasowego aresztowania wobec A. K. (nazwisko rodowe Z.) w oparciu o art. 605 § 1 k.p.k. oraz art. 64 ust. 1 pkt 5 i art. 67 cyt. wcześniej Umowy, które jak wykazano wyżej, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

W konsekwencji prezentowane przez Sąd I instancji stanowisko nie może być uznane za słuszne chociażby z tego względu, iż zostało ono pozbawione dotychczasowej argumentacji prawnej.

Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie znajduje także uzasadnienia prawnego pogląd Sądu Okręgowego, zgodnie z którym decyzja właściwego organu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o nadaniu A. K. (nazwisko rodowe Z.) statusu uchodźcy wywołuje skutek w postaci niedopuszczalności prawnej jego wydania i tymczasowego aresztowania w postępowaniu ekstradycyjnym wszczętym na wniosek Federacji Rosyjskiej.

Interpretacja taka pozostaje przede wszystkim w rażącej sprzeczności z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą "Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom". Natomiast Sąd I instancji nie powołał żadnego konkretnego przepisu ustawy jednoznacznie stanowiącego, iż decyzja administracyjna pozasądowego organu Państwa członkowskiego Unii Europejskiej ma moc wiążącą dla sądów powszechnych sprawujących wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej i wywołuje bezpośrednie skutki na jej terytorium.

Wnioskowanie Sądu Okręgowego, o odpowiedzialności wszystkich Państw członkowskich Unii Europejskiej za indywidualne decyzje o nadaniu statusu uchodźcy wydane przez jedno z nich, jedynie w oparciu o powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Traktaty oraz Dyrektywy i Rozporządzenia Rady Unii Europejskiej, nosi znamiona dowolności.

Powołane akty prawa międzynarodowego, aczkolwiek dotyczą problematyki uchodźców, to żaden z zawartych w nich przepisów nie stwierdza zbiorowej odpowiedzialności Państw obszaru Unii Europejskiej za prowadzone na ich terytoriach postępowania i wydane w tym przedmiocie decyzje.

Przyjęcie interpretacji prezentowanej przez Sąd Okręgowy prowadziłoby także do nieuzasadnionego wniosku, iż każdy cudzoziemiec posiadający status uchodźcy, nadany mu przez którekolwiek z Państw członkowskich Unii Europejskiej, mógłby korzystać na całym jej obszarze m.in. z takich uprawnień związanych z przyznanym statusem, jak: prawo do świadczeń pomocy społecznej, zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego i wychowawczego, prawo do ubezpieczenia zdrowotnego, prawo do pracy bez zezwolenia, czy też prawo pobytu.

Odwołując się do aktów prawa międzynarodowego wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji nie dostrzegł, iż problematyka dotycząca uchodźców i ich ochrony została w sposób wyczerpujący uregulowana w prawie krajowym, którego przepisy w sposób pełny implementowały ich postanowienia do wewnętrznego porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności postanowienia KU oraz stanowiące jej wykonanie postanowienia cyt. Dyrektywy Rady 2004/83/WE i Dyrektywy Rady Unii Europejskiej 2005/85/WE z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących nadawania i cofania statusu uchodźcy w Państwach Członkowskich (Dz. U. UE. L z dnia 13 grudnia 2005 r. Nr 326, poz. 13).

Wdrożenie powołanych wyżej dyrektyw nastąpiło z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. Nr. 70, poz. 416, przypis 1).

Mając powyższe na względzie oraz brak sprzeczności w omawianym zakresie pomiędzy przepisami krajowymi, a powołanymi przepisami prawa międzynarodowego przyjąć należy, iż do zagadnień dotyczących m.in. problematyki statusu uchodźców i ich ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy stosować przepisy ustaw krajowych.

Problematyka ta uregulowana została zarówno w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zwanej dalej Konstytucją RP, jak i cyt. wcześniej ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Treść art. 37 ust. 1 i 2, art. 56 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w powiązaniu z przepisami cyt. ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności z art. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 40 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz z przepisami Rozdziału 7, upoważnia do stwierdzenia, iż cudzoziemiec może korzystać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z praw wynikających z przyznania statusu uchodźcy jedynie wówczas, jeżeli status ten został mu nadany decyzją określonego w tejże ustawie organu i nie uzyskał takiego statusu w innym Państwie członkowskim Unii Europejskiej. Natomiast korzystanie przez cudzoziemca z ochrony międzynarodowej na podstawie decyzji o nadaniu mu statusu uchodźcy wydanej przez inne Państwo członkowskie, nie tylko nie ma mocy wiążącej w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz skutkuje pozbawieniem go możliwości skorzystania z takiej ochrony na jej terytorium.

A. K. (nazwisko rodowe Z.) w trakcie pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej nie ubiegał się o udzielenie mu ochrony międzynarodowej i nie był objęty taką ochroną na podstawie cyt. ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem zastosowanie wobec niego mają przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr. 234, poz. 1694 ze zm.), które określają zasady i warunki wjazdu, przejazdu, wyjazdu i pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepisy powołanych wyżej aktów prawa krajowego nie zawierają uregulowań wyłączających dopuszczalność prawną ekstradycji w stosunku do cudzoziemców, którym został nadany status uchodźcy na podstawie decyzji wydanej przez właściwy organ innego Państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Okoliczność ta nie stanowi więc samoistnej przeszkody ekstradycyjnej określonej w art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k., jak to niezasadnie przyjął Sąd I instancji.

Potwierdzeniem prawidłowości takiego rozumowania jest fakt, iż art. 604 § 1 pkt 1 k.p.k. uznaje za prawnie dopuszczalne wydanie cudzoziemca stale zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i korzystającego z jakiejkolwiek formy ochrony przyznanej mu decyzją jej właściwego organu, przewidzianej w art. 3 ust. 1 cyt. ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (status uchodźcy, ochrona uzupełniająca, zgoda na pobyt tolerowany, ochrona czasowa), z wyłączeniem prawa azylu.

Mając powyższe na względzie oraz kierując się zasadą interpretacyjną "argumentum a maiori ad minus" należy przyjąć, iż skoro nie stanowi przeszkody ekstradycyjnej fakt nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy przez polski organ ds. uchodźców, to tym bardziej przeszkodą taką nie może być posiadanie przez cudzoziemca statusu uchodźcy nadanego mu przez właściwy organ innego Państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Dalsze rozważania w powyższym przedmiocie zarówno przekraczają ramy niniejszego postępowania, jak i są przedwczesne w postępowaniu w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie osoby ściganej.

Kwestia prawnej dopuszczalności wydania osoby ściganej stanowi bowiem przedmiot rozpoznania w postępowaniu ekstradycyjnym toczącym się przed sądem w następstwie złożenia wniosku o ekstradycję.

O powyższej okoliczności zapomniał Sąd Okręgowy, ograniczając się przy rozpoznaniu wniosku o tymczasowe aresztowanie w istocie do przedwczesnej i nieuzasadnionej oceny kwestii prawnej dopuszczalności wydania A. K. (nazwisko rodowe Z.), wyciągając przy tym błędne wnioski.

Natomiast poza rozważaniami Sądu I instancji pozostała zasadnicza dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestia, a mianowicie oceny istnienia, bądź braku przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania w stosunku do A. K. (nazwisko rodowe Z.) w świetle zgromadzonego materiału dowodowego.

Wprawdzie mająca zastosowanie w niniejszej sprawie EKE nie zawiera postanowień określających przesłanki, którymi winien kierować się Sąd przy rozstrzyganiu wniosku o tymczasowe aresztowanie osoby ściganej. Jednakże art. 16 ust. 1 EKE stanowi, iż właściwe organy Strony wezwanej podejmą decyzję w sprawie wniosku zgodnie ze swym prawem wewnętrznym. Sąd Okręgowy przy rozpoznaniu wniosku o tymczasowe aresztowanie zobowiązany jest zatem stosować odpowiednio przepisy prawa krajowego, a mianowicie art. 249 § 1 k.p.k. określający cel stosowania środków zapobiegawczych i przesłankę ogólną (podstawową) niezbędną do ich stosowania oraz art. 258 k.p.k. określający przesłanki szczególne stosowania tymczasowego aresztowania.

W świetle powołanych przepisów (stosowanych odpowiednio z uwzględnieniem specyfiki postępowania ekstradycyjnego), tymczasowe aresztowanie osoby ściganej może być stosowane jedynie w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania ekstradycyjnego oraz wydania osoby ściganej. Można je stosować jedynie wówczas, gdy zachodzi duże prawdopodobieństwo, że osoba ścigana popełniła przestępstwo (przestępstwa) ekstradycyjne zarzucane przez Stronę wzywającą (przesłanka ogólna z art. 249 § 1 k.p.k.) i zachodzi co najmniej jedna z przesłanek szczególnych określonych w art. 258 k.p.k., a mianowicie uzasadniona obawa: ucieczki lub ukrywania się osoby ściganej, bezprawnego utrudniania przez nią postępowania ekstradycyjnego, bądź popełnienia nowego poważnego przestępstwa.

Powyższe stanowisko co do przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu ekstradycyjnym znajduje oparcie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i poglądach doktryny (por. m.in.: uzasadnienie Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2004 r., sygn. akt I KZP 16/04, OSNKW 2004/7-8, Biul. SN 2004/8/11, Lex Nr 119756; uzasadnienie Postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r., sygn. akt II KO 289/99, OSNKW 2000/3-4/38, Biul. SN 2000/4/19, Lex Nr 39863; P. Hofmański (red.), E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks..., 2007, T. III s. 601; J. Grajewski, L.K. Paprzycki, S. Steiborn, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Tom II (art. 425 -737), LEX 2010, wyd. II, Komentarz do art. 605 k.p.k., teza 8 i publikacje w niej wskazane).

Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy nie poddał analizie przestępstw zarzucanych A. K. (nazwisko rodowe Z.) i nie dokonał oceny, czy mają one ekstradycyjny charakter.

Poza oceną Sądu I instancji pozostała kwestia stopnia prawdopodobieństwa ich popełnienia w świetle okoliczności sprawy, a w szczególności w kontekście decyzji właściwego organu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o nadaniu A. K. (nazwisko rodowe Z.) statusu uchodźcy, mimo ciążących na nim zarzutów popełnienia takich samych przestępstw (określonych w art. 1 F pkt b i c KU), jak w niniejszym postępowaniu.

Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 lit. b, ust. 3 oraz art. 14 ust. 3 lit. a cyt. wcześniej Dyrektywy Rady 2004/83/WE, przyjętej i stosowanej przez Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, uprawdopodobnienie popełnienia, podżegania albo brania udziału w inny sposób w popełnieniu tego rodzaju przestępstw skutkuje obligatoryjnym wyłączeniem z możliwości bycia uchodźcą, cofnięciem lub uchyleniem przyznanego statusu uchodźcy. Z okoliczności sprawy wynika zaś, iż do dnia wydania postanowienia przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie, nadany A. K. (nazwisko rodowe Z.) status uchodźcy nie został uchylony lub cofnięty.

Sąd Okręgowy nie rozważył też, czy w sprawie zachodzą przesłanki o charakterze szczególnym mające wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie tymczasowego aresztowania, a w szczególności, czy w stosunku do A. K. (nazwisko rodowe Z.) zachodzi obawa ukrywania się, ucieczki lub matactwa, szczególnie w kontekście jego dobrowolnego oddania się do dyspozycji organów ścigania, wyjazdu z kraju z powodu utraty ważności wizy, wskazania adresu dla doręczeń w kraju, wskazania miejsca stałego zamieszkiwania w kraju uchodźctwa oraz podjęcia działań w konsulacie Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie mających na celu ponowne uzyskanie wizy wjazdowej na jej terytorium.

Z drugiej strony nie odniósł się do okoliczności podnoszonych przez prokuratora takich, jak brak stałego miejsca pobytu A. K. (nazwisko rodowe Z.) na terytorium Rzeczypospolitej Polski oraz fakt poszukiwania go międzynarodowym listem gończym. W szczególności Sąd I instancji nie rozważył, czy tego rodzaju okoliczności należą do kategorii przesłanek szczególnych stosowania tymczasowego aresztowania w specyficznym i odrębnym postępowaniu ekstradycyjnym, dotyczącym z reguły osób ściganych międzynarodowym listem gończym wydanym przez Państwo wzywające i nie mających stałego miejsca pobytu w Państwie wezwanym (por. cyt. wcześniej uzasadnienie Postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r., sygn. akt II KO 289/99, OSNKW 2000/3-4/38, Biul. SN 2000/4/19, Lex Nr 39863).

Na podstawie powołanej argumentacji Sąd Apelacyjny stwierdza, iż Sąd Okręgowy nie rozpoznał wniosku o tymczasowe aresztowania we właściwym trybie przewidzianym w art. 16 EKE oraz nie dokonał merytorycznej oceny jego zasadności w oparciu o art. 249 § 1 k.p.k. i art. 258 k.p.k. oraz materiał dowodowy zebrany w sprawie.

Stwierdzone uchybienia procesowe nie tylko mogły mieć wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, lecz także uniemożliwiają kontrolę instancyjną prawidłowości tegoż rozstrzygnięcia, a zatem muszą skutkować jego uchyleniem. Sąd Apelacyjny nie jest bowiem właściwy rzeczowo do rozpoznania wniosku o tymczasowe aresztowanie, lecz do oceny merytorycznej orzeczenia w tym przedmiocie. Jednakże przekazanie sprawy Sądowi I instancji w celu ponownego rozpoznania wniosku o tymczasowe aresztowanie jest bezprzedmiotowe z uwagi na złożenie w dniu 21 września 2010 r. przez właściwy organ Federacji Rosyjskiej wniosku o ekstradycję A. K. (nazwisko rodowe Z.). Okoliczność ta wyłącza zaś procedowanie w przedmiocie wniosku w trybie art. 16 EKE.

Mając powyższe na względzie oraz treść art. 437 § 2 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Sąd Apelacyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu postępowania w przedmiocie wniosku o tymczasowe aresztowanie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.