Orzeczenia sądów
Opublikowano: KSAG 2016/3/205-208

Postanowienie
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 17 listopada 2015 r.
II AKz 768/15
Przesłanki zwolnienia oskarżonych z obowiązku zwrotu oskarżycielowi posiłkowemu wydatków z tytułu ustanowienia pełnomocnika.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Sędzia SA Jerzy Sałata Teza:

Uzasadnienie faktyczne

[...]

W ocenie Sądu Apelacyjnego w zaskarżonym postanowieniu dokonano błędnej wykładni art. 626 § 2 i art. 627 k.p.k. w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy uznał, że nie jest możliwe na obecnym etapie postępowania uzupełnienie wyroku o rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu w postaci wydatków z tytułu ustanowienia zastępstwa procesowego przez pełnomocnika procesowego. Sąd Okręgowy wadliwie przyjął ponadto, że zawarcie porozumienia umożliwiającego wydanie wyroku w trybie konsensualnym sprzeciwia się rozstrzygnięciu w przedmiocie wydatków na rzecz oskarżyciela posiłkowego.

Trafnie skarżąca powołuje się na zachowujące aktualność w obecnym stanie prawnym stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach, który w sprawie II AKz [...] przyjął, że zwolnienie oskarżonego przez sąd od ponoszenia kosztów sądowych nie uwalnia go jednocześnie od konieczności wyrównania oskarżycielowi posiłkowemu poniesionych przez niego uzasadnionych wydatków w sprawie. W istocie jest bowiem tak, że art. 627 k.p.k. przewiduje, iż od skazanego w sprawach z oskarżenia publicznego sąd zasądza koszty sądowe na rzecz Skarbu Państwa oraz wydatki na rzecz oskarżyciela posiłkowego. Nie ulega również najmniejszej wątpliwości, że art. 624 § 1 k.p.k. pozwala na zwolnienie oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, jeżeli istnieją podstawy do uznania, że ich uiszczenie byłoby dla oskarżonego zbyt uciążliwe, jak również wówczas gdy przemawiają za tym względy słuszności. Istotne pozostaje jednak, że zwolnienie, o którym mowa w cytowanym przepisie, dotyczy tylko i wyłącznie kosztów sądowych. Do tej kategorii nie zalicza się uzasadnionych wydatków oskarżyciela posiłkowego, w szczególności z tytułu ustanowienia w sprawie pełnomocnika z wyboru.

Wniosek taki płynie nie tylko z literalnej treści art. 627 k.p.k., który rozgranicza kwestię rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów sądowych i wydatków oskarżyciela posiłkowego. Wynika również wprost z art. 616 k.p.k., który rozgranicza wśród kosztów procesu koszty sądowe (pkt 1) i wydatki, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika (pkt 2). Podkreślić jednocześnie należy, że wydatki stron nie są ponoszone na rzecz organów prowadzących postępowanie karne, a są ich własnymi kosztami, koniecznymi do realizacji przypadających im funkcji procesowych. Prawidłowa konkluzja powinna być więc taka, że zwolnienie oskarżonego przez sąd od ponoszenia kosztów sądowych nie uwalnia go jednocześnie od konieczności wyrównania oskarżycielowi posiłkowemu poniesionych przez niego uzasadnionych wydatków w sprawie (tak też SA w Katowicach w postanowieniu z dnia 30 września 2009 r., II AKz 646/09, LEX nr 553825).

Dla ostatecznego rozstrzygnięcia problemu jawiącego się na kanwie niniejszej sprawy konieczne jest ustalenie, czy omówiona wyżej zasada ma zastosowanie również wtedy, gdy wyrok został wydany w trybie przewidzianym w art. 387 § 1 k.p.k., w sytuacji gdy oskarżyciel posiłkowy nie sprzeciwił się zwolnieniu oskarżonych od poniesienia kosztów sądowych. Sąd Apelacyjny nie podziela w tej kwestii stanowiska Sądu I instancji, że gwarancyjny charakter skazania w trybie konsensualnym powinien skutkować uznaniem, iż pomimo braku uzgodnień co do wydatków stron i objęcia porozumieniem wyłącznie kwestii ponoszenia kosztów sądowych wyłączona jest możliwość podjęcia dalszych rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów procesu w trybie art. 626 § 2 k.p.k.

Faktem jest, że na skutek nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, która weszła w życie z dniem 1 lipca 2015 r. w art. 387 § 1 wprowadzono zapis, iż wniosek o wydanie wyroku skazującego może dotyczyć również wydania określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie poniesienia kosztów procesu. Wniosek ten może zatem dotyczyć nie tylko kwestii ponoszenia przez oskarżonych kosztów sądowych, lecz również uzasadnionych wydatków stron. Nie zmienia to jednak tego, że zwolnienie może dotyczyć jedynie kosztów sądowych (arg. ex art. 624 § 1 k.p.k.), o co zresztą wnosili oskarżeni, nie zmienia jednak zasady, że od osób skazanych zasądza się wydatki na rzecz oskarżyciela posiłkowego (art. 627 k.p.k.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego dla zwolnienia oskarżonych z obowiązku zwrotu oskarżycielowi posiłkowemu wydatków z tytułu ustanowienia pełnomocnika potrzeba by porozumienia stron postępowania w tym zakresie. Innymi słowy, nie można domniemywać, że oskarżyciel posiłkowy zrzekł się dochodzenia zwrotu uzasadnionych wydatków od oskarżonych tylko dlatego, że nie sprzeciwił się wnioskowi złożonemu w trybie art. 387 § 1 k.p.k., który zawierał propozycję zwolnienia oskarżonych od zapłaty kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa.

W konsekwencji należało uznać, że nie ma przeszkód, by w oparciu o art. 626 § 2 k.p.k. uzupełnić rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu i zasądzić od skazanych na rzecz oskarżyciela posiłkowego zwrot wydatków z tytułu ustanowienia pełnomocnika. Nie chodzi bowiem o korygowanie błędnego wyliczenia kosztów ani tym bardziej o modyfikację zasad ich poniesienia, bo to w trybie art. 626 § 2 k.p.k. jest niedopuszczalne, ale o cząstkowe, choć dodatkowe, rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Zatem nie w drodze kontroli instancyjnej, co sugeruje Sąd Okręgowy, lecz przez wniosek złożony do sądu właściwego strona może ubiegać się o wydanie takiego uzupełniającego rozstrzygnięcia. Nie ma przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia, że w dacie wydania wyroku pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego nie uprzedził oskarżonych o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot wydatków. Jeszcze raz podkreślić należy, iż obowiązek zwrotu wydatków na rzecz oskarżyciela posiłkowego wynika wprost z art. 627 k.p.k., a zatem z tego chociażby względu oskarżeni winni mieć świadomość konsekwencji płynących z tej regulacji.

Uwzględniając zatem, że sądem właściwym do wydania orzeczenia uzupełniającego w trybie art. 626 § 2 k.p.k. jest Sąd I instancji, który wydał orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, a także kierując się gwarancją zapewnienia kontroli instancyjnej postanowienia w przedmiocie kosztów procesu, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania. Poddając ponownej analizie wniosek pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, Sąd Okręgowy winien kierować się powyższymi wskazaniami, a nadto ocenić zasadność wysokości wynagrodzenia, którego zwrotu domaga się skarżąca, oraz uwzględnić zasady zasądzania kosztów procesu od kilku skazanych wynikające z art. 633 k.p.k.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.