Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1086355

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 5 października 2011 r.
II AKa 287/11

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 5 października 2011 r. sprawy Dariusza K. i Rafała M., oskarżonych z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt III K 294/10, zaskarżony wyrok wobec oskarżonych Dariusza K. i Rafała M. utrzymał w mocy.

Dariusz K. i Rafał M. zostali oskarżeni o to, że w okresie od 2003 r. do 2006 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu oraz czynem ciągłym oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej będąc członkami zarządu spółki "A." sp. z o.o. w B., upoważnionymi do jej reprezentowania, nie posiadając tytułu prawnego do gruntów, prowadzili eksploatację piasku z działek o nr 971, 972, 973, 960, 962 i 1020/1 objętych jedynie częściową koncesją, w wyniku czego zagarnęli 171.000 ton piasku o wartości 1.796.000 zł na szkodę Ryszarda U., tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt III K 404/08 uniewinnił oskarżonych od zarzuconego im czynu.

Na skutek uwzględnienia apelacji oskarżyciela publicznego, wniesionej na niekorzyść oskarżonych oraz oskarżyciela posiłkowego, Sąd Apelacyjny w W., wyrokiem z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt II AKa 297/10, uchylił powyższy wyrok Sądu Okręgowego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 18 maja 2011 r. uznał oskarżonych Dariusza K. i Rafała M. za winnych tego, że "w okresie od 2003 r. do 2006 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu oraz czynem ciągłym oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej będąc członkami zarządu spółki "A." sp. z o.o. w B., upoważnionymi do jej reprezentowania, nie posiadając tytułu prawnego do gruntów, prowadzili eksploatację piasku z działek o nr 971, 972, 973, 960, 962 i 1020/1 objętych jedynie częściową koncesją, w wyniku czego zagarnęli 171.000 ton piasku o wartości nie mniejszej niż 684.000 złotych czym działali na Ryszarda U., tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k." i za to na podstawie art. 294 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz art. 33 § 2 i 3 k.k. wymierzył im kary po rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz po 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 złotych.

Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonych, zarzucając m.in. obrazę prawa materialnego, w szczególności art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. poprzez przyjęcie, że oskarżeni są winni zarzucanych im czynów, podczas gdy obaj są osobami niewinnymi - nie popełnili czynu przestępnego, nie mieli zamiaru jego popełnienia oraz nikomu nie polecali jego dokonania w szczególności zaboru rzeczy ruchomej - kierowali jedynie jako członkowie zarządu spółki z o.o. "A." działalnością zakładu górniczego na podstawie koncesji dotyczącej wydobycia piasku z nieruchomości objętej koncesją (...).

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonych od zarzuconego im czynu.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Omawianie zarzutów obrazy prawa materialnego rozpocząć należy od zarzutu naruszenia przepisu art. 278 § 1 k.k. Podstawową kwestią, jaką należy poruszyć, a do której apelujący odnosi się jedynie w sposób marginalny, było to, czy oskarżonym można przypisać sprawstwo przestępstwa kradzieży w sytuacji, gdy własnoręcznie nie dokonywali oni wydobycia piasku na działkach będących własnością pokrzywdzonego Ryszarda U. Z uwagi na powyższe wydawać by się mogło, że nie wypełnili oni czynnościowego znamienia przestępstwa kradzieży, które polega na zaborze cudzej rzeczy ruchomej. Znamię to realizuje się bowiem poprzez wyjęcie rzeczy ruchomej przez sprawcę spod władztwa osoby prawowicie nią władającej i objęcie tej rzeczy we własne władanie (por. A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, W-wa 2007, s. 506-507, J. Bafia, K. Miodunki, m. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, W-wa 1987 r., s. 528). Tymczasem oskarżeni, zaboru przedmiotowego piasku dokonali za pośrednictwem pracowników prowadzonej przez nich kopalni.

Powyższe wskazywałoby na potrzebę rozważenia odpowiedzialności karnej oskarżonych za sprawstwo przestępstwa kradzieży w formie sprawstwa kierowniczego lub też polecającego. Istotą wymienionych, niesprawczych form przestępnego działania jest bowiem brak po stronie sprawcy realizacji znamion czynu zabronionego, które pod jego kierownictwem albo na jego polecenie, wykonuje bezpośredni wykonawca czynu. Jednakże przypisanie danej osobie sprawstwa kierowniczego lub polecającego, jest możliwe tylko wówczas, gdy sprawca bezpośredni zrealizuje wszystkie znamiona czynu zabronionego. W przedmiotowej sprawie nie ma dowodów na to, aby pracownicy zarządzanej przez oskarżonych spółki mieli świadomość, że pozyskiwany przez nich piasek stanowi w istocie własność pokrzywdzonego Ryszarda U., a spółka "A." nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, na których prowadzone jest wydobycie. Osoby te nie mogły przewidzieć, że wykonując swoje służbowe obowiązki, dopuszczą się czynu zabronionego. Tym samym nie zrealizowali oni podmiotowego znamienia przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., tj. działania w zamiarze kradzieży. Nie można więc przyjąć, że oskarżeni dopuścili się zarzuconego im przestępstwa w formie sprawstwa kierowniczego lub polecającego, do przyjęcia których konieczne jest dokonanie czynu zabronionego przez sprawcę wykonującego (zob. A. Zoll (w:) K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Kraków 1998, s. 181). Tym samym nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z dnia 25 czerwca 2008 r. (IV KK 39/08, OSNKW 2008, z. 9, poz. 25), zapadłym na tle analogicznego stanu faktycznego, że dla przypisania sprawstwa kierowniczego lub polecającego, bez znaczenia pozostaje fakt, iż sprawca kieruje lub poleca wykonanie czynu zabronionego osobie nie mającej świadomości i woli popełnienia przestępstwa. Sąd Najwyższy w sposób nieuprawniony utożsamił bowiem okoliczności osobiste sprawcy, wyłączające jego odpowiedzialność karną, z podmiotowymi znamionami czynu zabronionego. Nie ma wątpliwości, że okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną bezpośredniego wykonawcy czynu, nie stanowią przeszkody do przyjęcia takiej odpowiedzialności po stronie sprawcy kierowniczego lub polecającego. Stanowi o tym wprost przepis art. 21 § 1 k.k. mówiący, że okoliczności osobiste, wyłączające (...) odpowiedzialność karną, uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą. Zważyć jednak należy, że do okoliczności tych nie należy brak, po stronie sprawcy, zamiaru popełnienia czynu zabronionego. Okoliczności osobiste, o których mowa w art. 21 § 1 k.k., obejmują jedynie okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną, nienależące do znamion typu czynu zabronionego (por. J. Giezek, Kodeks karny. Komentarz. Część ogólna. W-wa 2007, s. 128-129; A. Zoll (w:) K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Komentarz. Część ogólna. Kraków 1998, s. 194). Są to więc te okoliczności, które wyłączają odpowiedzialność karną, mimo realizacji znamion czynu zabronionego, jak np. poczytalność, czy też nieletniość. Bezpośredni wykonawca czynu zabronionego, działający z polecenia innej osoby, który nie ma świadomości i woli popełnienia czynu zabronionego, nie popełnia go z uwagi na niewypełnienie jego podmiotowych znamion, do których niewątpliwie zaliczyć należy zamiar dokonania przestępstwa.

Powyższe nie oznacza jednak, że oskarżeni Dariusz K. i Rafał M. nie dopuścili się przestępstwa kradzieży. Zważyć, bowiem należy, że sposób dokonania zaboru rzeczy będącej przedmiotem przestępstwa kradzieży, jest wyłącznie kwestią techniki, jaką sprawca obierze w celu realizacji zamierzonego czynu zabronionego. Dla bytu przestępstwa kradzieży obojętna jest forma działania przestępczego, jeśli istotą tego działania jest trwałe wyłączenie substancji majątkowej spod władztwa osoby uprawnionej do jej posiadania i gospodarowanie nią jak własną (zob. wyrok SN z dnia 22 grudnia 1977 r., II KR 349/77, Lex nr 21759). Trafnie więc Sąd I instancji przyjął, że choć oskarżeni (co oczywiste) nie wykonywali wydobycia piasku własnoręcznie, to jednak byli bezpośrednimi wykonawcami czynnościowego znamienia przestępstwa kradzieży. To na skutek ich decyzji, realizowanej poprzez ruch przedsiębiorstwa, dokonano bowiem zaboru piasku z nieruchomości stanowiących własność pokrzywdzonego. Wykorzystanie przez oskarżonych maszyn i urządzeń kopalnianych wraz z obsługującą je załogą, było niezbędne dla realizacji ich przestępnego zamiaru. Bez udziału tych elementów, zabór piasku w ilości przekraczającej 170.000 ton, nie byłby możliwy. Ich użycie przez oskarżonych wpisuje się w sposób dokonania czynu zabronionego, który polegał na zaborze, poprzez wydobycie w ramach działalności kopalni, piasku stanowiącego własność pokrzywdzonego Ryszarda U.

Podsumowując stwierdzić należy, że nie jest sprawcą kierowniczym ani polecającym ten, kto będąc członkiem zarządu spółki, popełnia przestępstwo wykorzystując do tego ruch przedsiębiorstwa, którym zarządza, oraz jego pracowników, którzy wykonując swoje codzienne obowiązki, nie są świadomi realizowania znamion czynu zabronionego. Opisane działanie należy traktować jako swoisty sposób wykonania czynu zabronionego w ramach sprawstwa pojedynczego (jednosprawstwa).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.