Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2509005

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 21 czerwca 2018 r.
I SO/Sz 10/18

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w związku ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) marca 2018 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2013-2016 oraz I raty za 2017 rok postanawia: odmówić Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

K. B., w związku z zamiarem wniesienia skargi na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożył do WSA w Szczecinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że w związku z problemami finansowymi oraz prowadzonym postępowaniem restrukturyzacyjnym przedsiębiorstwa, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie, sprowadzających się, zdaniem Wnioskodawcy, do wpisu od skargi ok. (...) zł; takiej kwoty nie jest w stanie uiścić. Wyjaśnił dalej, ze posiadane przez niego nieruchomości są w przeważającej części związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i tym samym są objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym. Wnioskodawca wskazał również na szereg ciążących na nim zobowiązań oraz na wymagalne kredyty i pożyczki, wypowiedziane przez podmioty je udzielające.

Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, źródłem utrzymania rodziny są emerytury rodziców w wysokościach netto: (...) i (...) zł. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej, wyjaśnił, że za I kwartał odnotował stratę w wysokości (...) tys. zł.

Odnosząc się jeszcze do stanu majątkowego, wskazał na lokal mieszkalny o powierzchni (...) m˛ o wartości ok. (...) zł, dwie działki o pow. (...) ha o wartości odpowiednio: (...) zł, (...) zł; środki pieniężne w wysokości (...) zł i (...) euro; (...) udziałów w spółce z o.o. o łącznej wartości (...) zł. Wyjaśnił, że majątek ruchomy jest wykorzystany w prowadzonej działalności gospodarczej i objęty jest w całości zastawem na rzecz banku. Rodzice Wnioskodawcy posiadają dom jednorodzinny o wartości ok. (...) tys. zł obciążony hipoteką i kredytem.

Wnioskodawca podał nadto, że wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. (...) zł, miesięczna rata kredytowa wynosi (...) CHF.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów Wnioskodawca przedłożył:

- swoje zeznanie podatkowe (...) za 2016 rok (przychody (...) zł, koszty (...) zł, strata (...) zł) i 2017 rok (przychody (...) zł, koszty (...) zł),

- zeznania podatkowe (...) ojca wnioskodawcy za 2016 rok (przychód z emerytury (...) zł) i 2017 (przychód (...) zł) rok,

- zeznania podatkowe (...) matki wnioskodawcy za 2016 rok (przychód z emerytury (...) zł) i 2017 rok (przychód (...) zł),

- postanowienie Sądu (...) z dnia (...) r. o otwarciu postępowania układowego z wniosku restrukturyzacyjnego K. B.,

- wydruk z Centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej RP dotyczący działalności Wnioskodawcy,

- wyciągi z rachunków bankowych Wnioskodawcy związanych z działalnością gospodarczą za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2018 r. potwierdzający zadłużenie na kwotę (...) zł (kredyt w rachunku bieżącym, brak operacji bankowych w ww. okresie),

- wyciąg z trzech rachunków bankowych matki Wnioskodawcy za okres od marca do maja 2018 r. z saldem środków: (...) euro (na dzień 30 kwietnia 2018 r.); (...) zł (na dzień 23 maja 2018 r.); (...) zł (na dzień 7 maja 2018 r.),

- kopię decyzji ZUS z dnia 1 marca 2018 r. o waloryzacji emerytury matki Wnioskodawcy (kwota do wypłaty (...) zł),

- kopię decyzji ZUS z dnia 14 marca 2018 r. o waloryzacji emerytury ojca Wnioskodawcy (kwota do wypłaty (...) zł),

- rachunek zysków i strat prowadzonej działalności wnioskodawcy pod firmą (...) K. B. za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2018 r.,

- faktury za gaz, energię, wodę dostarczane do nieruchomości ((...), S.),

- harmonogram spłaty kredytu rodziców Wnioskodawcy,

- kopię decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 2 stycznia 2018 r. ustalającej rodzicom Wnioskodawcy zobowiązanie w podatku od nieruchomości na rok 2018 w kwocie (...) zł w odniesieniu do nieruchomości ((...) nr (...), S. - dom o powierzchni (...) m˛ na działce o powierzchni (...) m˛),

- kopię decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 2 stycznia 2018 r. ustalającej Wnioskodawcy zobowiązanie w podatku od nieruchomości na rok 2018 w kwocie (...) zł w odniesieniu do nieruchomości gruntowej ((...) S.) o powierzchni (...) m˛,

- swoje oświadczenie z dnia 29 maja 2018 r. o tym, że nie pozostaje w związku małżeńskim.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

W związku z zamiarem wniesienia skargi do Sądu na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości, Wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnić należy, że w sytuacji gdy przedmiotem skargi jest decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, strona skarżąca jest zobowiązana uiścić wpis stały w wysokości (...) zł (§ 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), a nie jak omyłkowo założył Wnioskodawca, ok. (...) zł.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - o co się ubiega Wnioskodawca - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy zaś traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

W ocenie referendarza, wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, dołączonych dokumentów, wyjaśnień oraz danych powszechnie dostępnych wynika, że Skarżący (ur. 1979 r.) utrzymuje się z działalności gospodarczej, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z rodzicami. Nie pozostaje w związku małżeńskim, nie wykazał, iżby na jego utrzymaniu pozostawały osoby trzecie. Wnioskodawca jest 2009 r. przedsiębiorcą, prowadzącym w S. (oraz (...)) działalność gospodarczą pod firmą: (...) K. B. w zakresie produkcji wyrobów tartacznych, w stosunku do którego postanowieniem Sądu Rejonowego S. - (...) w S. z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt (...) (...) otwarto postępowanie restrukturyzacyjne. Z kolei rodzice są emerytami uzyskującymi świadczenia w łącznej wysokości (...) zł. Matka Wnioskodawcy na (jednym z trzech) rachunków bankowych prowadzonych przez (...)) obraca znacznymi środkami. Dane dotyczące poszczególnych transakcji na tym rachunku nie zostały przedstawione (kopia części wydruku), jednak z przedłożonych kopii części wyciągów bankowych z tego rachunku (k.29 verte, k.30 verte, k.31 verte) wynika, że w okresie od 8 lutego do 7 maja 2018 r. miesięczne obciążenia na tym rachunku wynosiły: (...) zł, (...) zł (...) zł, natomiast miesięczne uznania: (...) zł, (...) zł, (...) zł. Powyższe wskazuje na dysponowanie przez matkę Wnioskodawcy znacznymi środkami, jednak wobec braku danych odnośnie poszczególnych transakcji (kopia jedynie fragmentów wyciągów bankowych), nie sposób stwierdzić jakie były ich wartości tytuły czy strony.

Istotne dla oceny wniosku jest to, że Wnioskodawca jest aktywnym przedsiębiorcą, uzyskującym przychody w znacznych kwotach. Wprawdzie dane z 2017 r. w porównaniu z rokiem 2016 wskazują, że uległy one zmniejszeniu (z kwoty (...) zł do (...) zł), jednak w 2018 r. skarżący zaewidencjonował w okresie od stycznia do kwietnia niemałe przychody w wysokości (...) zł. Z przedstawionych dokumentów wynika, że Wnioskodawca ewidencjonuje duże koszty prowadzonej działalności, co skutkuje deklarowaniem wysokich strat za poszczególne lata, tj.: za 2016 r. w wysokości: (...) jednak stwierdzić należy, że zdolność finansową w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą obrazują uzyskiwane przychody, nie zaś dochód podatkowy wyliczony na użytek podatku dochodowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, nawet sytuacja wykazania przez podatnika straty w prowadzonej działalności, nie jest okolicznością przesądzającą, gdyż jest ona nadwyżką kosztów nad przychodami w danym roku podatkowym i nie skutkuje utratą płynności finansowej, ani też nie oznacza braku środków finansowych (por. np. postanowienie z dnia 15 grudnia 2014 r., II FZ 1741/14, postanowienie z dnia 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, dostępne w bazie orzeczeń NSA www.nsa.gov.pl).

Analiza przedłożonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów wskazujących na to jakimi środkami dysponuje. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych przedłożył jedynie rachunek związany działalnością gospodarczą (kredyt w rachunku bieżącym

Referendarz sądowy zwraca uwagę, że Wnioskodawca wbrew wezwaniu nie przedłożył aktualnych dokumentów potwierdzających prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne, tj. jakie czynności podjęto w sprawie, zatem nie sposób ocenić, jaki wpływ na możliwości płatnicze Wnioskodawcy, ma wszczęte w 2016 r. postępowanie restrukturyzacyjne.

Wskazać należy również, że z akt sprawy wynika, iż rodzice Wnioskodawcy są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni (...) m˛ ((...) S. - k. 47), Wnioskodawca deklaruje do opodatkowania grunty pozostałe dzierżawione o powierzchni (...), S. - k. 48). Skarżący nie przedstawił jednak, wbrew wezwaniu, decyzji organu podatkowego właściwego dla miejscowości R. M. ustalającej Wnioskodawcy zobowiązanie podatkowe, zatem nie sposób ustalić dokładnie jaki jest jego stan majątkowy. Z akt sprawy wynikają bowiem jedynie ogólnikowe dane co do tego, że w (...) jest zajmowane przez Wnioskodawcę mieszkanie i tartak oraz ogólnikowe dane we wniosku o przyznanie prawa pomocy co do powierzchni lokalu mieszkalnego i działek Wnioskodawcy, bez wskazania miejsca położenia tych nieruchomości. Dane dotyczące stanu majątkowego Wnioskodawcy i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe są konieczne do oceny wniosku, a Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedłożył ww. decyzji, która wyjaśniłaby ww. wątpliwości.

Biorąc zatem pod uwagę wyżej wskazane okoliczności, w tym w szczególności posiadanie przez Wnioskodawcę statusu przedsiębiorcy uzyskującego przychody we wskazanych wyżej wielkościach, posiadanie oszczędności w wysokości ok. (...) tys. zł, wielkość obrotów na rachunku bankowym matki Wnioskodawcy, stwierdzić należało, że Wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć również, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wówczas, gdyby referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.