Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1790618

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 14 sierpnia 2015 r.
I SO/Gd 3/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" z siedzibą (...) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na czynność Prezydenta Miasta (...) w przedmiocie wystawienia faktury postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2015 r., złożonym na formularzu PPPr, strona skarżąca "A" zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączono statut.

W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżące stowarzyszenie podało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, posiada środki trwałe o wartości 467.122,95 zł, ostatni rok obrotowy zakończyło stratą o wartości 30.556,42 zł, na koniec maja br. posiadało na rachunku bankowym środki w kwocie 1.505,22 zł. Ponadto Stowarzyszenie wskazało, że dochód, jaki osiąga z wynajmu powierzchni użytkowej w kwocie 2.000 zł miesięcznie w całości przeznacza na działalność statutową - prowadzenie bezpłatnych zajęć dla dzieci i młodzieży. Mimo że potrzeby szkolenia sportowego i koszty utrzymania obiektu zostały ograniczone do minimum, stowarzyszenie nie posiada wystarczających środków na ich pokrycie. Z tych przyczyn nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.).

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W konsekwencji każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 2033/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie ugruntował się pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).

Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona - co należy podkreślić - nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku referendarz sądowy uznał, że żądanie strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i nie mogło zostać uwzględnione.

Strona skarżąca zgromadziła bowiem na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe, które mogą powstać w niniejszej sprawie, a które - wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia o odrzuceniu skargi - kształtuje ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie) oraz ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia).

Oceny tej nie zmienia fakt, że środki te w całości są przeznaczane na działalność statutową prowadzoną przez stronę skarżącą. Zauważyć należy, że strona skarżąca jest stowarzyszeniem rejestrowym, utworzonym w myśl rozdziału 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.). Zgodnie z przepisami ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, majątek takiego stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 1 tej ustawy). Ponadto stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą (art. 34 tej ustawy).

Ustawodawca określił zatem szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmiot może czerpać dochody i nie budzi wątpliwości, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości celem zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej, do której niewątpliwie należy również ochrona propagowanych wartości poprzez udział w postępowaniach przed sądem (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 162/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Regulacje te znalazły również odzwierciedlenie w zapisach statutu strony skarżącej. Zgodnie z § 34 i § 35 statutu jej majątek stanowią nieruchomości, ruchomości oraz fundusze, które składają się z wpisowego i składek członkowskich, wpływów uzyskanych z działalności statutowej, dotacji, subwencji, darowizn, zapisów i innych oraz wpływów z działalności gospodarczej.

Strona skarżąca w oświadczeniu zawartym w formularzu PPPr wskazała, że utrzymuje się wyłącznie wynajmu powierzchni użytkowej w kwocie 2.000 zł miesięcznie. Należało zatem przyjąć, że strona skarżąca w zasadzie dobrowolnie zrezygnowała z innych form finansowania swojej działalności - nie podjęła dotychczas przewidzianych prawem instrumentów umożliwiających zgromadzenie środków finansowych na swoje funkcjonowanie. I tak, w sytuacji, gdy wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia stronie skarżącej funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których została powołana, powinna ona podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel, np. podwyższyć wysokość składek członkowskich do kwoty gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, zwiększyć liczbę jego członków, którzy takie składki będą uiszczać, czy też - w miarę możliwości - podjąć działalność gospodarczą.

Podkreślić należy, że stowarzyszenie jest dobrowolnym zrzeszeniem osób. Istota stowarzyszenia pozwala zatem osiągnąć cele, które dla pojedynczych osób są niedostępne. Dlatego właśnie - jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powoływanym już postanowieniu w sprawie IV SAB/162/14 - członkowie stowarzyszenia winni wykazywać się determinacją w dążeniu do osiągnięcia założonego celu, a zatem również w gromadzeniu swojego majątku, który w całości będzie mógł być przeznaczony na prowadzoną działalność społeczną. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru pozyskania środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością stowarzyszenia, idea zawiązania stowarzyszenia upada, a jego dalszy byt pozostaje pod znakiem zapytania.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że stowarzyszenie ma obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt I OZ 1011/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ.: LEX nr 629040) wyraził pogląd, w świetle którego wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich reguł finansowania działalności, które nie zapewniają dostatecznych środków na ten cel powodując w konsekwencji, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych (a zwolnienie od kosztów sądowych jest przecież formą takiego współfinansowania) stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Warto również zwrócić uwagę, że jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Dlatego też strona skarżąca, w ramach normalnego funkcjonowania, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność zdobycia i posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. II OZ 1056/09, publ.: LEX nr 582885).

Skoro strona skarżąca nie wykorzystała przewidzianych w prawie i odzwierciedlonych w statucie możliwości na zgromadzenie środków finansowych, to brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Działanie takie oznaczałoby bowiem przerzucenie ciężaru funkcjonowania strony skarżącej na państwo, a tym samym stanowiło zaprzeczenie zasady działania stowarzyszeń na bazie własnego majątku, a nie majątku publicznego.

Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.