Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2008010

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 25 listopada 2015 r.
I SO/Bd 11/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku podała, że w związku z dużą ilością decyzji Dyrektora Izby Celnej w T. pozbawionych podstaw prawnych, które muszą być zaskarżane i uchylane przez Sąd jak np. sygn. akt I SA/Bd 716/15, I SA/Bd 273/15, I SA/Bd 419/15. Nie ma już środków na utrzymanie oraz na dalsze prowadzenie tych spraw przed sądem. Złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Zamknęła swoją indywidualną działalność gospodarczą. Dyrektor Izby Celnej zajął cały jej majątek na poczet bezprawnie naliczanych wierzytelności co doprowadziło ją do tak trudnej sytuacji finansowej, że nie jest w stanie uiszczać opłat od kolejnych wnoszonych skarg.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką oraz mężem. Oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W rubryce dochody skarżąca wskazała, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie (...) zł netto miesięcznie. Jej mąż z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie (...) zł netto miesięcznie. Córka skarżącej prowadzi indywidualną działalność gospodarczą która przynosi stratę. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: opłaty za prąd - (...) zł, lekarstwa od (...) - (...) zł, wizyty lekarskie 1 wizyta (...) zł, woda ok. (...) zł, dojazdy do pracy (nie wskazano kwoty). W rubryce stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała A. K. - indywidualna działalność gospodarcza. W. K. - umowa o pracę minimalne wynagrodzenie.

W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza Sądowego skarżąca oświadczyła, że uzupełnia druk PPF w pkt 3.2 winno być (...), w pkt 3.3 winno być 430000(...)., pkt 7.1 dom (...) m2, mieszkanie (...) m2, pkt 7.2.1. (...) udziałów każdy o wartości (...) zł w (...).

Ponadto przedłożono: zeznania podatkowe skarżącej, męża skarżącej ora córki skarżącej za 2014 r.; zeznania podatkowe skarżącej oraz jej męża za 2013 r.; wniosek skarżącej o zamknięcie rachunku bankowego; wypowiedzenie umowy kredytu skarżącej; wniosek męża skarżącej o zamknięcie rachunku bankowego; wypowiedzenie umowy kredytu mężowi skarżącej; historię rachunków bankowych córki skarżącej; pismo Biura Rzecznika Klienta banku (...) skierowanego do córki skarżącej; postanowienie o umorzeniu śledztwa; fakturę za leki; paragon fiskalny za wizytę lekarską - (...) zł; fakturę za wodę; fakturę za gaz; fakturę za energię; rachunek od (...) wystawiony na nazwisko skarżącej na kwotę (...) zł; kserokopię umowy o pracę skarżącej; zwolnienie lekarskie skarżącej; listę płac za miesiąc (...) 2015 r. w sp. z o.o. (...); wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z którego wynika, że skarżąca z dniem (...) 2015 r. zaprzestała wykonywanie działalności gospodarczej; protokół zajęcia i odbioru ruchomości; deklaracje VAT-7 składane przez córkę skarżącej za okres od (...) do (...) 2015 r.; zestawienie obrotów (...) z miesiąca września (narastająco od początku tego roku); księgę przychodów i rozchodów (...) za okres od (...) do (...) 2015 r.; umowę pożyczki; aneks do umowy; kserokopię aktu notarialnego w sprawie ustanowienia hipoteki na nieruchomości córki skarżącej; wydruk z księgi wieczystej - Dział IV hipoteka; kserokopię tytułów wykonawczych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej.

W piśmie z dnia (...)2015 r. skarżąca oświadczyła, że: nie posiada rachunków bankowych; od (...) 2015 r. otrzymuje stałe minimalne wynagrodzenie za pracę; zamieszkuje w lokalu wyłącznie z tytułu przysługującej jej służebności osobistej; miesięczne wydatki to kwota (...) zł (lekarstwa, wizyty lekarskie, woda, gaz, prąd, TV); nie posiada oszczędności; w razie potrzeby korzysta z pomocy doraźnej najbliższej rodziny na niespodziewane wydatki; zamieszkuje z mężem oraz córką; nie uzyskiwała w ciągu ostatnich 3 miesięcy i nie uzyskuje obecnie żadnych świadczeń z pomocy społecznej; córka skarżącej jest właścicielem: samochodu (...) rok produkcji (...) (kontener) o wartości (...) zł - samochód firmowy; samochodu (...) rok produkcji (...) r. rok produkcji (...) o wartości (...) zł - samochód firmowy; samochodu (...) rok produkcji (...) o wartości (...) zł - samochód firmowy. Ponadto córka skarżącej jest współwłaścicielem samochodu (...) rok produkcji (...) o wartości (...) zł w (...)% - samochód prywatny. Pozostałe (...)% współwłasności męża skarżącej w powyższym samochodzie jest zajęte przez Dyrektora Izby Celnej w T. Mąż skarżącej jest właścicielem samochodu (...) rok produkcji (...) o wartości (...) zł (ale przewłaszczony w 100% na (...)), samochód zajęty przez Dyrektora Izby Celnej w T.

Uzasadnienie prawne

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony.

W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.

Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca wniosła (...) skarg do tut. Sądu na decyzje Dyrektora Izby Celnej w T. Wszystkie sprawy po uprzednim opłaceniu stosownego wpisu od skargi zostały rozpoznane przez Sąd. Ponadto mąż skarżącej wniósł do tut. Sądu (...) skarg również na decyzje wydane przez Dyrektora Izby Celnej w T. Wszystkie skargi również zostały opłacone. Powyższe ustalenia potwierdzają, że zarówno skarżąca oraz jej mąż bez wątpienia ponieśli już znaczne nakłady finansowe na opłacenie wniesionych skarg. Jednakże ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że skarżąca spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącej za lata 2013-2014 wynika, że z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazała dochód w kwotach (...) zł (przychód (...) zł) oraz (...) zł (przychód (...) zł). W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu - środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika.

Powyższe uwagi są aktualne również w kontekście dochodów uzyskiwanych zarówno przez męża skarżącej oraz jej córkę. Jak wynika z zeznań podatkowych męża skarżącej za lata 2013-2014 z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazał dochód w kwotach (...) zł (przychód (...) zł) oraz (...) zł (przychód (...) zł). Natomiast córka skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 r. wykazała stratę w kwocie (...) zł (przychód (...) zł). Zatem tylko za ostatnie dwa lata kalendarzowe skarżąca wraz z mężem uzyskiwali łączny przychód w kwocie ponad (...) zł rocznie.

Podkreślenia również wymaga, że skarżąca będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związkuz prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności, że prawdopodobnie będzie zmuszona wnosić kolejne skargi i nie jest w stanie uiszczać opłat od kolejnych skarg wyjaśnić należy, że wielość spraw sądowych jest wyrazem szerokiego zakresu prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącą. Orzekający nie znajduje podstaw, aby na tym etapie postępowania zapewniać ze środków publicznych byłemu przedsiębiorcy możliwość obrony jego stanowiska w każdej z kolejnych spraw (skarżąca nie podała ile ma zamiar wnieść skarg do Sądu) albowiem tak szeroki był zakres prowadzonej działalności gospodarczej.

Ustosunkowując się do okoliczności, że skarżąca obecnie wraz z mężem nie prowadzą już działalności gospodarczej i otrzymują minimalne wynagrodzenie za pracę wskazać należy, że córka skarżącej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiada znaczny majątek. Otóż jest właścicielką mieszkania o pow. (...) m2, domu o pow. (...) m2, (...) udziałów każdy o wartości (...) zł w sp. z o.o. (...), samochodu (...) rok produkcji (...) (kontener) o wartości (...) zł - samochód firmowy; samochodu (...) rok produkcji (...). rok produkcji (...) o wartości (...) zł - samochód firmowy; samochodu (...) rok produkcji (...) o wartości (...) zł - samochód firmowy. Ponadto córka skarżącej jest współwłaścicielem samochodu (...) rok produkcji (...) o wartości (...) zł w (...)% - samochód prywatny.

Wskazać również należy, że córka skarżącej nadal prowadzi działalność gospodarczą. Na uwagę zasługuje fakt, że pomimo, iż córka skarżącej za 2014 r. oraz za okres od (...) do (...) 2015 r. wykazuje stratę w prowadzonej działalności gospodarczej to przychody uzyskane w roku bieżącym za dziewięć miesięcy ponad sześciokrotnie przewyższają przychód osiągnięty za cały rok 2013. Jak wynika bowiem z PIT-36 córka skarżącej za 2013 r. uzyskała przychód w kwocie (...) natomiast na koniec września przychód ten wynosił (...) zł (księga przychodów i rozchodów raport za 2015 r.). Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., I GZ 92/11 oraz z dnia 11 maja 2011 r., II GZ 228/11). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, o czym była już mowa powyżej miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. O możliwościach płatniczych skarżącej świadczą przedłożone deklaracje VAT-7 z których wynika, że w okresie od (...) do (...) 2015 r. dokonała nabycia towarów i usług za kwotę (...) zł. Zatem rozmiar obrotów wskazuje, że część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, można wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Potwierdzeniem powyższych stwierdzeń jest również analiza historii rachunków bankowej córki skarżącej na których dokonywane są praktycznie każdego dnia operacje finansowe od kilkudziesięciu złotych do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Salda na rachunkach bankowych córki skarżącej na koniec października 2015 r. wynosiły: (...) Bank (...) nr rachunku (...),(...) Bank (...),(...) zł. Bank (...) nr rachunku (...).

Ponadto jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego córka skarżącej jest większościowym udziałowcem sp. z o.o. (...). Obecnie spółka oferuje do sprzedaży (...) samochody każdy o wartości powyżej (...) zł. Zatem córka skarżącej prowadzi zarówno indywidualną działalność gospodarczą jak również jest większościowym udziałowcem ww. spółki która generuje określony obrót.

Odnosząc się do okoliczności spłaty przez córkę skarżącej rat kredytu i pożyczki wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13).

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny.

W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.