Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 29 marca 2006 r.
I SAB/Wr 12/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca).

Sędziowie: NSA Lidia Błystak, WSA Ludmiła Jajkiewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. - S. M. w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od spadków i darowizn 1.zobowiązuje Naczelnika Urzędu Skarbowego W. - S. M. do zwrotu - nie później niż w terminie miesiąca od dnia doręczenia wyroku - nadpłaty w podatku od spadków i darowizn w pełnej wysokości wraz z odsetkami za zwłokę. 2.zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego W. - S. M. na rzecz Mirosława Wożniaka kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 1 lipca 2004 r. nr (...), Naczelnik Urzędu Skarbowego W.-S. M. ustalił M. W. zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości 1.808,10 zł. Od decyzji tej podatnik wniósł odwołanie. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Dyrektor Izby Skarbowej we W., datowaną na dzień 27 września 2004 r. decyzją nr (...), uchylił zaskarżoną decyzję w części i ustalił zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w kwocie 1.708,10 zł, tj. w wysokości o 100,00 zł niższej od ustalonego pierwotnie przez organ pierwszej instancji. Naczelnik Urzędu Skarbowego, wykonując decyzję organu odwoławczego, dokonał zwrotu - w terminie 30 dni od dnia wydania tej decyzji - nadpłaty przekazem pocztowym w dniu 27 października 2004 r. Przedmiotowa nadpłata nie została jednak podjęta przez podatnika.

W dniu 2 listopada 2004 r., tj. w dniu doręczenia mu decyzji organu drugiej instancji, M. W. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. z wnioskiem o zwrot nadpłaty w kwocie 100,00 zł wraz z należnymi odsetkami oraz o zwrot opłaty skarbowej od wniesionego odwołania na rachunek bankowy (podatnik wskazał numer rachunku, na jaki należało dokonać zwrotu).

Dnia 23 listopada 2004 r. organ podatkowy przekazał na rachunek bankowy podatnika oprocentowanie nadpłaty w kwocie 5,90 zł. Ponadto organ ten przesłał podatnikowi kserokopię pisma przewodniego przekazującego jego wniosek do Prezydenta W., jako organu podatkowego właściwego w zakresie opłaty skarbowej.

W dniu 9 grudnia 2004 r. M. W. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z pismem o wyjaśnienie braku zwrotu nadpłaty wynikającej z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. W odpowiedzi na powyższe - dnia 17 grudnia 2004 r. - na rachunek bankowy podatnika zwrócona została kwota nadpłaty w wysokości 94,36 zł, pomniejszona o koszty zwrotu przekazem pocztowym.

Pismem z dnia 20 grudnia 2004 r. M. W. ponownie wystąpił do organu podatkowego o zwrot nadpłaty w kwocie 100,00 zł wraz z należnymi odsetkami oraz zwrot opłaty skarbowej (5,00 zł) od odwołania. Zarzucił, iż nadpłata w podatku od spadków i darowizn nie została mu zwrócona w pełnej wysokości. Wniósł o niezwłoczne wykonanie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej bądź wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nadpłaty w wysokości 100,00 zł jak również o zmianę treści pisma skierowanego do Prezydenta W.

W odpowiedzi na powyższe, Naczelnik Urzędu Skarbowego, w piśmie z dnia 29 grudnia 2004 r., wyjaśnił sposób dokonania zwrotu nadpłaty oraz sposób ustalenia jej wysokości i należnego oprocentowania. Ponadto wskazał przesłanki, którymi się kierował przekazując pismo podatnika do Prezydenta W., zgodnie z właściwością, w części dotyczącej zwrotu opłaty skarbowej od odwołania.

W dniu 7 stycznia 2005 r. M. W. skierował do Dyrektora Izby Skarbowej we W. skargę na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. Pismem z dnia 11 marca 2005 r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej uznał skargę za zasadną w zakresie nieprawidłowego wskazania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w piśmie do Prezydenta W. informacji o nie uwzględnieniu odwołania w całości oraz powołania w tym piśmie niewłaściwej podstawy prawnej jak również odnośnie naliczenia oprocentowania od nadpłaty poprzez jego zawyżenie. Nie uznał natomiast za zasadne zarzutów dotyczących przewlekłości postępowania podatkowego, potrącenia z nadpłaty kosztów przekazu pocztowego oraz nie wydania aktu administracyjnego w sprawie wniosku z dnia 2 listopada 2004 r.

Dnia 24 marca 2005 r. M. W. zawnioskował o wszczęcie postępowania podatkowego w sprawie zwrotu nadpłaty w kwocie 100,00 zł wraz z prawidłowo wyliczonymi odsetkami. Będący właściwym w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego W.-S. M., postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. nr (...), odmówił wszczęcia postępowania podatkowego z powodu braku podstaw prawnych. Na postanowienie to podatnik wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 165a, art. 77b § 1 pkt 2, art. 121 § 1, art. 125 Ordynacji podatkowej, poprzez przyjęcie, iż nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie oraz twierdzenie, że zwrotu nadpłaty dokonano przekazem pocztowym. W zażaleniu strona wskazała także na prowadzenie postępowania w sposób przewlekły i niezgodny z zasadą zaufania. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2005 r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W dniu 23 sierpnia 2005 r. M. W. wezwał Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. do usunięcia naruszenia prawa. Naruszenie prawa polegało, według podatnika, na bezczynności tego organu w zakresie zwrotu nadpłaty w podatku od spadków i darowizn (100,00 zł wraz z należnymi odsetkami). Zdaniem podatnika nadpłata została zwrócona w kwocie 93,37 zł, zatem do zwrotu pozostaje kwota 6,23 zł wraz z należnymi odsetkami. W jego opinii, wobec braku zwrotu kwoty 6,23 zł, pomimo wielokrotnie składanych ponagleń, Naczelnik Urzędu Skarbowego pozostaje w bezczynności.

W odpowiedzi na powyższe, Naczelnik Urzędu Skarbowego, pismem z dnia 20 września 2005 r. nr (...), poinformował podatnika, iż brak jest podstaw faktycznych i prawnych dla dokonania zwrotu kwoty 6,23 zł wraz z odsetkami. Zdaniem organu podatkowego nadpłata wynikająca z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we W. została zwrócona w całości wraz z należnym oprocentowaniem, po potrąceniu kosztów przekazu pocztowego w kwocie 5,64 zł.

W dniu 14 października 2005 r. M. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. w zakresie braku zwrotu nadpłaty powstałej w wyniku decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we W. Uzasadniał, że wysokość nie zwróconej nadpłaty wynosi 6,23 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Skarżący zakwestionował w skardze stanowisko organu podatkowego, jakoby w sprawie zwrotu nadpłaty dokonano w prawidłowej wysokości przekazem pocztowym. Podniósł, iż powstała w wyniku decyzji Dyrektora Izby Skarbowej nadpłata winna być mu zwrócona na rachunek bankowy. Wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, pomimo posiadania informacji o numerze jego konta bankowego (numer konta bankowego był organowi podatkowemu znany gdyż zapłata podatku od spadków i darowizn nastąpiła z tego właśnie konta), dokonał zwrotu nadpłaty przekazem pocztowym. Skarżący argumentował, iż poinformował organ podatkowy o numerze konta bankowego w dniu 2 listopada 2004 r. tj. w dniu doręczenia decyzji organu II instancji, w następstwie której powstała nadpłata. Jego zdaniem przed doręczeniem decyzji organu odwoławczego nadpłata, jakkolwiek istniała (powstała z dniem zapłaty podatku), to jednakże została ujawniona w dniu doręczenia decyzji organu odwoławczego (w tym dniu decyzja weszła do obrotu prawnego i stała się wiążąca dla podatnika i organu podatkowego).

Niezależnie od powyższego skarżący zwrócił się z prośbą o skorzystanie przez Sąd z regulacji art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wyeliminowanie z obrotu prawnego wszystkich aktów prawnych i czynności wydanych i podjętych w innych postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia niniejszej sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W.-S. M. po zapoznaniu się z zarzutami zawartymi w skardze stwierdził, iż żądanie nadpłaty w kwocie 6,23 zł wraz z oprocentowaniem nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym i prawnym sprawy i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), właściwość sądów administracyjnych obejmuje m.in. sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej w oparciu o kryterium jej zgodności z prawem. W ramach tej kontroli Sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej u.p.s.a., w tym także dąży do eliminowania, jako niezgodnych z prawem, stanów bezczynności administracyjnej. W myśl regulacji zawartej w art. 149 u.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.

Przystępując do rozważań, co do zasadności skargi, należy w pierwszym rzędzie przypomnieć, że istotą i zasadniczym celem każdego postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy administracyjnej. Prawidłowe postępowanie administracyjne powinno być przy tym prowadzone przez właściwy organ zgodnie z przepisami proceduralnymi i kończyć się wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o prawidłowo ustaloną podstawę materialno-prawną bądź podjęciem innej czynności przewidzianej przepisami prawa administracyjnego.

Przepis art. 3 u.p.s.a. pozwala wyodrębnić dwa rodzaje skarg służących stronie w związku z jej indywidualną sprawą administracyjną: skargi dotyczące nieprawidłowego załatwienia sprawy, tj. skargi na akty wydane w postępowaniu oraz czynności (art. 3 § 2 pkt od l do 4) oraz skargi na zaniechanie załatwienia sprawy w ogóle - określone jako skargi na bezczynność organów (w przypadkach, w których powinny wydać określone akty lub podjąć określone czynności). Wyróżnione dwa typy skarg do sądu administracyjnego pełnią diametralnie odmienne funkcje, a mianowicie, skarga na nieprawidłowe załatwienie sprawy służy ochronie strony przed negatywnymi skutkami wadliwych rozstrzygnięć oraz czynności organów administracji natomiast skarga na bezczynność organów administracyjnych ma na celu zdyscyplinowanie tych organów do podjęcia działań zmierzających do załatwienia sprawy.

Istotą skargi na bezczynność organów administracyjnych jest walka z biernością tych organów. Bierność ta może przy tym przyjmować różne formy: po pierwsze, gdy organ w ogóle nie podejmuje czynności niezbędnych do wszczęcia postępowania, po drugie - gdy po wszczęciu postępowania organ zwleka z załatwieniem sprawy w wymaganym terminie (z przeprowadzeniem kolejnych czynności procesowych, z wydaniem rozstrzygnięcia), wreszcie po trzecie - w razie wyraźnej odmowy załatwienia sprawy, w sytuacji, gdy organ jest właściwy do jej załatwienia. Niezależnie od tego, z którym z wymienionych rodzajów bezczynności ma się do czynienia, ich cechą wspólną jest to, że organ nie wywiązuje się z obowiązku podejmowania czynności w celu załatwienia sprawy należącej do jego właściwości.

Skarga okazała się uzasadniona.

Na wstępie Sąd zauważa, iż strona skarżąca - przed wniesieniem skargi - wezwała na piśmie będący właściwym w prawie organ, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M., do usunięcia naruszenia prawa, wykonując dyspozycję art. 53 § 4 u.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do przedmiotu powstałego między stronami sporu Sąd stwierdza, że w sprawie oceny wymaga kwestia prawidłowości zwrotu stronie skarżącej nadpłaty w podatku od spadków i darowizn, będącej następstwem częściowego uchylenia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. przez organ odwoławczy. Powyższe będzie miało decydujący wpływ na rozstrzygnięcie, czy organ podatkowy pozostaje w stosunku do strony skarżącej w stanie bezczynności. Przy czym w sprawie sporny nie jest sam fakt występowania nadpłaty jak i jej wysokość wynosząca 100,00 zł.

Przepis art. 77 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926, ze zm.), dalej w skrócie O.p., stanowi, że nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania (podkreślenie Sądu) decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Stosowanie natomiast do brzmienia art. 77b § 1 O.p. zwrot nadpłaty następuje:

1)

na wskazany rachunek bankowy podatnika, płatnika lub inkasenta obowiązanego do posiadania rachunku bankowego,

2)

w gotówce, jeżeli podatnik, płatnik lub inkasent nie są obowiązani do posiadania rachunku bankowego, chyba że zażądają zwrotu nadpłaty na rachunek bankowy.

Przepis § 2 ww. artykułu O.p. stanowi, iż za dzień zwrotu nadpłaty uważa się dzień:

1)

obciążenia rachunku bankowego organu podatkowego na podstawie polecenia przelewu,

2)

złożenia przekazu pocztowego,

3)

wypłacenia kwoty nadpłaty przez organ podatkowy lub postawienia nadpłaty do dyspozycji podatnika w kasie.

Paragraf 4 art. 77b O.p. normuje, że nadpłata zwracana przekazem pocztowym jest pomniejszana o koszty jej zwrotu.

Zgodnie z art. 78 § 1 O.p. nadpłaty podlegają oprocentowaniu w wysokości równej wysokości odsetek za zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych. Oprocentowanie przysługuje w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 lit. a)-d), z zastrzeżeniem pkt 2, oraz w przypadku, o którym mowa w art. 77 § 1 pkt 3 - od dnia powstania nadpłaty (art. 78 § 3 pkt 1 O.p.).

Z literalnego brzmienia art. 77 § 1 pkt 1 lit. a/ O.p. wynika, że organ podatkowy jest zobligowany do zwrotu nadpłaty w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji. Przepis art. 77b § 1 O.p. stanowi natomiast, że zwrot nadpłaty następuje: 1) na wskazany rachunek bankowy podatnika, płatnika lub inkasenta obowiązanego do posiadania rachunku bankowego, 2) w gotówce, jeżeli podatnik, płatnik lub inkasent nie są obowiązani do posiadania rachunku bankowego, chyba, że żądają zwrotu nadpłaty na rachunek bankowy. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie zachodzi pierwsza z wymienionych sytuacji bowiem skarżący nie był zobowiązany do posiadania rachunku bankowego, zwrot nadpłaty mógł zatem nastąpić, tak jak to przewidziano w pkt 2 w gotówce, co jest zasadą przy zwrocie nadpłaty dla podatników nie posiadających rachunków bankowych, chyba ze zażądają zwrotu nadpłaty na rachunek bankowy. Podkreślić należy, że dokonanie zwrotu na rachunek bankowy jest korzystne, bowiem przy tej formie zwrotu kwota nadpłaty nie jest pomniejszana o koszty związane z przekazem pocztowym.

W sytuacji gdy postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty wszczynane jest na wniosek podatnika, żądanie takie, z podaniem konta bankowego, może być zawarte już we wniosku wszczynającym postępowanie.

Gdy nadpłata wynika z decyzji uchylającej decyzję ustalającą podatek, podatnik dopiero w momencie doręczenia decyzji uzyskuje wiadomość o definitywnym załatwieniu sprawy i powstałej nadpłacie. Po otrzymaniu takiej decyzji podatnik powinien mieć więc możliwość skorzystania z przewidzianego w art. 77b § 1pkt 2 O.p. uprawnienia i ewentualnego wystąpienia z żądaniem przekazania nadpłaty na rachunek bankowy. Podkreślić przy tym należy, że skarżący otrzymał decyzję uchylającą w dniu 2 listopada 2004 r. i w tym samym dniu zwrócił się do organu podatkowego o zwrot nadpłaty na rachunek bankowy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że dokonując zwrotu nadpłaty, powstałej w wyniku wydanej w dniu 27 września 2004 r. decyzji organu odwoławczego, przekazem pocztowym Naczelnik Urzędu Skarbowego W.-S. M. postąpił nieprawidłowo.

Po pierwsze, w związku z tym, iż wpłaty podatku od spadków i darowizn, którego nadpłata jest konsekwencją, dokonano za pośrednictwem rachunku bankowego, można było domniemywać, że podatnik wyraził chęć rozliczania się w sprawie za pomocą tego rachunku, pośrednio formułując także żądanie zwrotu ewentualnej nadpłaty na ten rachunek, co stanowiłoby realizację uprawnienia wskazanego w art. 77b § 1 pkt 2 O.p. Po drugie, decydując, w jakiej formie dokonać zwrotu nadpłaty, organ podatkowy winien - mając na uwadze zaistniałe w tej konkretnej sprawie wątpliwości i określoną w art. 121 O.p. zasadę zaufania do organów podatkowych - zwrócić się do podatnika z zapytaniem co do formy zwrotu nadpłaty, czego jednak w sprawie nie uczynił.

W rozpoznawanej sprawie prawidłowe postępowanie organu podatkowego winno polegać na zwróceniu nadpłaty w pełnej wysokości wraz z odsetkami za zwłokę na rachunek bankowy podatnika (bez pomniejszania o koszty zwrotu) bądź na wezwaniu skarżącego celem wskazania formy zwrotu nadpłaty i dopiero w przypadku nie wskazania przez podatnika,że żąda zwrotu nadpłaty na rachunek bankowy, zwrotu przekazem pocztowym. Ponieważ termin zwrotu nadpłaty wynosi 30 dnia od dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji ustalającej, działania te powinny być podjęte niezwłocznie po wydaniu decyzji, tak aby zwrot nadpłaty nastąpił w powyższym terminie.

W konsekwencji powyższych ustaleń stwierdzić należy, że działania Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. polegające na nie zwróceniu podatnikowi całej kwoty nadpłaty wraz z odsetkami za zwłokę należy uznać za nieprawidłowe, naruszające obowiązujące przepisy jak i zasadę zaufania do organów podatkowych. Brak zwrotu nadpłaty, pomimo wezwania do usunięcia naruszenia prawa, powoduje też, że organ podatkowy pozostaje w stosunku do podatnika w stanie bezczynności.

Reasumując Sąd zobowiązuje Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. M. do zwrotu skarżącemu nadpłaty w podatku od spadków i darowizn w pełnej wysokości wraz z odsetkami za zwłokę - nie później niż w terminie miesiąca od dnia doręczenia wyroku.

Odnosząc się do wniosku strony skarżącej odnośnie skorzystania z możliwości określonej w art. 135 u.p.s.a. Sąd stwierdza, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania regulacji zawartej w tym przepisie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a.

Z powyższych względów, działając w oparciu o przepis art. 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.