Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1274204

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 18 stycznia 2013 r.
I SAB/Kr 13/12
Przesłanki złożenia skargi na bezczynność.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.).

Sędziowie WSA: Inga Gołowska, Nina Półtorak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2013 r., sprawy ze skargi M.C., na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego, w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub, pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r.,

I.

zobowiązuje Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. do wydania aktu administracyjnego w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. w terminie 60 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku z aktami administracyjnymi,

II.

stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa,

III.

zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych).

Uzasadnienie faktyczne

M.C., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę na bezczynność organu w postępowaniu w sprawie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. domagając się zobowiązania Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej "US") w W. do wydania aktu kończącego postępowanie i zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi strona podała, że postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. zostało w stosunku do niej wszczęte postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. W dniu 18 listopada 2010 r. organ I instancji wydał decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, która została uchylona przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia 18 lutego 2011 r. Następnie postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r. Naczelnik US zawiesił postępowanie podatkowe. Jak wskazał pełnomocnik skarżącego, od tej daty podatnik nie jest informowany o czynnościach zmierzających do zakończenia prowadzonego postępowania podatkowego. Mimo upływu 18 miesięcy od czasu zawieszenia postępowania M.C. nie został poinformowany przez Naczelnika US o przewidywanym terminie jego zakończenia. W związku z tym zostało wniesione ponaglenie do Dyrektora Izby Skarbowej, które zostało uznane za bezzasadne. Strona nie zgadzając się z uzasadnieniem zawartym w wydanym postanowieniu z dnia 14 września 2012 r. podała, że dopiero w dniu 21 czerwca 2012 r. organ I instancji wystosował do holenderskiej administracji podatkowej monit w sprawie udzielenia przez ww. organy informacji dotyczącej podatnika. Przez ponad 14 miesięcy (od kwietnia 2011 r. do czerwca 2012 r.) trwała bezczynność organu I instancji. Powyższe - w opinii strony - rodzi obawy jakimi celami kieruje się w toku postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego. Bezczynność organu należy rozważać także w kontekście stosowanych wobec podatnika środków zabezpieczenia mienia. Cały czas jest bowiem przedłużane zabezpieczenie dokonane na majątku podatnika. Pismem z dnia 22 lipca 2010 r. Naczelnik US zawiadomił stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie i jednocześnie wyznaczył nowy termin jej załatwienia na dzień 30 września 2010 r. W piśmie tym organ nie podał jakiejkolwiek przyczyny uzasadniającej niedotrzymanie ustawowego terminu załatwienia sprawy, który przypadał na dzień 1 kwietnia 2010 r. W następnym zawiadomieniu (z 29 września 2010 r.) Naczelnik US jako przyczynę niezałatwienia sprawy w terminie podał niedostarczenie przez skarżącego żądanej dokumentacji. W opinii strony nie stanowi to wystarczającego uzasadnienia dla niedotrzymania ustawowego terminu załatwienia sprawy. W żadnym z przepisów ustawodawca nie nałożył na podatnika obowiązku dostarczania dokumentacji, mogącej wpłynąć negatywnie na wynik jego sprawy. To na organie prowadzącym postępowanie podatkowe spoczywa obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego umożliwiającego wydanie decyzji.

Odpowiadając na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego przedstawił przebieg postępowania toczącego się w stosunku do M.C. W szczególności organ zaznaczył, że Dyrektor Izby Skarbowej, uchylając decyzję organu I instancji, wskazał na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w postaci przesłuchania świadków, będących obywatelami innych państw, w zakresie otrzymania przez podatnika środków finansowych na zakup nieruchomości w miejscowości Roczyny oraz budowę budynku mieszkalnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego otrzymał decyzję organu odwoławczego w dniu 25 lutego 2011 r. Postępowanie wyjaśniające wymagało skierowania wniosków do administracji podatkowych Niemiec, Wielkiej Brytanii oraz Holandii o udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, które zostały wysłane przez organ I instancji w dniu 6 kwietnia 2011 r., a postępowanie podatkowe zostało zawieszone w dniu 13 kwietnia 2011 r. zgodnie z art. 201 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm., dalej określanej skrótem "O.p."). Odpowiedź z Wielkiej Brytanii organ otrzymał 29 września 2011 r., a z Niemiec w dniu 9 sierpnia 2011 r. Do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę nie otrzymano natomiast materiałów z Holandii. W dniu 28 lipca 2011 r. wpłynęło do organu pismo Biura Wymiany Informacji Podatkowych w Koninie informujące, że administracja podatkowa Holandii nie zakończyła postępowania. W dniach 21 czerwca 2012 r. i 23 października 2012 r. wysłano monity do administracji holenderskiej. Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika skarżącego, że od czasu zawieszenia postępowania nie jest informowany o czynnościach zmierzających do zakończenia postępowania podatkowego Naczelnik US podał, że nie ma obowiązku informowania strony odrębnym pismem o podejmowanych czynnościach zmierzających do zakończenia postępowania, które jest zawieszone, a więc się nie toczy. Zwrócono także uwagę, że wniosek o przesłuchanie obywateli innych krajów złożył podatnik w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zgodnie z dyspozycją art. 201 § 1 pkt 6 O.p., organ był zobligowany zawiesić postępowanie. Zostanie ono podjęte po uzyskaniu wszystkich odpowiedzi, o które wnioskował organ, o czym strona zostanie powiadomiona przez doręczenie postanowienia. Wtedy też skarżący będzie miał możliwość zapoznania się z treścią otrzymanych informacji, które znajdują się w aktach sprawy. Reasumując Naczelnik US wnosząc o oddalenie skargi stwierdził, że przedstawiona chronologia czynności na pewno nie świadczy o bezczynności organu. Wskazał także na opóźnienia podatnika w dostarczaniu dokumentacji źródłowej.

W piśmie procesowym z dnia 18 grudnia 2012 r., stanowiącym uzupełnienie skargi na bezczynność organu, skarżący powołał się na postanowienie z dnia 3 grudnia 2012 r. o podjęciu postępowania podatkowego oraz wskazał, że w zawiadomieniu z dnia 6 grudnia 2012 r. Naczelnik US poinformował o wyznaczeniu nowego terminu (do dnia 28 lutego 2013 r.) załatwienia sprawy, a jako przyczynę przedłużenia postępowania podał konieczność analizy dokumentów nadesłanych przez zagraniczne organy podatkowe. Strona zauważyła w związku z tym, że dokumenty nadesłane przez niemiecką i brytyjską administrację podatkową organ posiadał już w 2011 r. Odpowiedź holenderskiej administracji została doręczona organowi w dniu 31 listopada 2012 r. Powyższe, zdaniem podatnika, oznacza, że przez ponad rok organ postępowania pozostawał w bezczynności - mając dokumenty od niemieckiej i brytyjskiej administracji zaniechał analizy posiadanego materiału dowodowego, czekając na odpowiedź holenderskiej administracji podatkowej.

Na rozprawie dnia 18 stycznia 2013 r. strony zgodnie oświadczyły, że postępowanie w sprawie nie zostało zakończone. Pełnomocnik organu przedłożył w szczególności odpis postanowienia z dnia 3 grudnia 2012 r. i zawiadomienia z dnia 6 grudnia 2012 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, że w myśl art. 125 § 1 O.p., organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Stosownie natomiast do treści art. 122 O.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zgodnie zaś z art. 139 § 1 tej ustawy załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie (§ 2). Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy (§ 3).

Bezczynność organu należy utożsamiać z brakiem rozpoznania sprawy w terminie określonym w art. 139 O.p. Celem zatem skargi na bezczynności jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań. Sąd zauważa, że powstanie bezczynności nie zależy od zrealizowania czy też niezrealizowania obowiązków sygnalizacyjnych, jakie ciążą na organie prowadzącym postępowanie, zgodnie z art. 140 O.p. ani też jakichkolwiek innych obowiązków procesowych ciążących na organie administracyjnym. Jeżeli organ nie realizuje tych obowiązków, to tym bardziej wykracza poza wyznaczony termin załatwienia sprawy i tym bardziej wykroczenie to następuje z jego winy (wyrok WSA w Warszawie z 25 maja 2007 r. sygn. akt I SAB/Wa 20/07, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznając skargę na bezczynność organu administracji kontroluje, czy w sprawie zaistniał stan bezczynności, tzn. czy organ podjął określone czynności i załatwił sprawę na danym etapie postępowania poprzez np. wydanie decyzji, czy też nie. Postępowanie wywołane skargą na bezczynność organu cechuje pewna specyfika polegająca na tym, że rozpoznając tego rodzaju skargę sąd nie wnika w merytoryczną i procesową poprawność wydanego przez organ aktu, a bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie wydane zostało orzeczenie lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Należy także podkreślić, że w sprawach ze skarg na bezczynność organów administracyjnych sąd orzeka (jest to wyjątek) biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy, istniejący w dacie orzekania, a właściwie w chwili zamknięcia rozprawy (J.P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi, komentarz do art. 133, źródło: LexPolonica Maxima). W rozpoznanej sprawie poza sporem pozostaje, że postępowanie podatkowe w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. zostało w stosunku do M.C. wszczęte postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. W dniu 18 listopada 2010 r. organ I instancji wydał decyzję ustalającą zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych, która została uchylona przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia 18 lutego 2011 r. Na skutek wskazań zawartych w decyzji organu odwoławczego, organ I instancji skierował wnioski o informacje do administracji podatkowej Niemiec, Wielkiej Brytanii i Holandii. Następnie postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r. Naczelnik US w Wadowicach zawiesił postępowanie podatkowe, które to postanowienie zostało doręczone stronie 13 kwietnia 2011 r. Odpowiedź z Niemiec organ otrzymał 9 sierpnia 2011 r., natomiast z Wielkiej Brytanii w dniu 29 września 2011 r. Odpowiedź od administracji holenderskiej nadeszła w dniu 30 listopada 2012 r., a więc już po wniesieniu skargi na bezczynność organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. organ podjął zawieszone postępowanie podatkowe. Sąd zaznacza w związku z tym, że mimo że postanowienie o zawieszeniu postępowania wstrzymało jego tok (w okresie zawieszenia postępowania terminy załatwienia sprawy nie biegną - art. 139 § 4 O.p.), to jednak organ był zobligowany podejmować działania mające na celu jego podjęcie, a więc związane z przyśpieszeniem uzyskania informacji od administracji holenderskiej. Przeszkody w terminowym załatwieniu sprawy nie zwalniają organu od podejmowania czynności procesowych, w szczególności stosowania obligatoryjnych instytucji procesowych przewidzianych w O.p., jak też niedopuszczalne jest w takiej sytuacji pozostawienie strony w niewiedzy, co do przyczyn opóźnienia i terminu zakończenia sprawy. Obowiązkiem organu jest poszukiwanie rozwiązań proceduralnych, usuwających przeszkody w wydaniu decyzji kończącej postępowanie lub stosowanie innych rozwiązań przewidzianych prawem, które pozwolą ująć w odpowiednie ramy prawne okres oczekiwania na wydanie decyzji. Bezwzględnie natomiast organ powinien informować strony o przyczynach opóźnienia. Ocena, czy wystarczającym sposobem reakcji na opóźnienie jest tylko zawiadomienie stron o przeszkodach (art. 140 § 1 O.p.) czy też występuje konieczność podjęcia innych działań procesowych, należy do organu, z tym jednakże zastrzeżeniem, że uchylanie się od nakazanych prawem działań podlega ocenie z punktu widzenia pozostawania w bezczynności. Sąd zobowiązany jest bowiem do stwierdzenia bezczynności nie tylko w przypadku niedotrzymania terminów załatwienia sprawy określonych w O.p., ale i w sytuacji przedłużającego się prowadzenia postępowania, w którym organ nie podejmuje żadnych działań procesowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt II SAB/Łd 18/11, Lex nr 994288). W omawianej sprawie z instytucji takich organ skorzystał, jednakże ze znacznym opóźnieniem. Pierwszy monit wniosków skierowanych do administracji podatkowej Holandii wysłano jednak dopiero w dniu 21 czerwca 2012 r., a więc po przeszło roku od wystąpienia z wnioskiem o wymianę informacji. Sąd zaznacza także, że art. 202 O.p. nakaz niepodejmowania żadnych czynności ogranicza wyłącznie do zawieszenia z przyczyn określonych w art. 201 § 1 pkt 1, 3 i 4 O.p. Zawieszenie postępowania nie zwalniało zatem w tym przypadku organu od obowiązku dążenia do szybkiego załatwienia sprawy, który to obowiązek wynika z art. 125 § 1 O.p. W rozpoznanej sprawie zawieszono postępowanie na podstawie art. 201 § 1 pkt 6 O.p., a zatem po otrzymaniu dokumentacji z Niemiec i Wielkiej Brytanii, organ powinien był dokonać jej analizy, tak aby po wpłynięciu materiałów z Holandii, móc podjąć postępowanie i w możliwie najkrótszym terminie po wydaniu postanowienia o podjęciu postępowania rozstrzygnąć sprawę dotyczącą ustalenia M.C. zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok. Powinien również podjąć działania mające na celu przyspieszenie otrzymania informacji od holenderskich organów podatkowych. Naczelnik US natomiast po podjęciu postępowania zawiadomił podatnika o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczył nowy termin jej załatwienia na dzień 28 lutego 2013 r. Z uwagi na wyżej wskazane okoliczności, Sąd stwierdza, że przyczyna wskazana w zawiadomieniu z dnia 6 grudnia 2012 r., tj. konieczność analizy dokumentów nadesłanych przez zagraniczne organy podatkowe nie uzasadnia naruszenia terminu załatwienia sprawy. W konsekwencji Sąd uznał, że skarga podatnika zasługuje na uwzględnienie, gdyż na dzień wyrokowania Naczelnik Urzędu Skarbowego pozostaje w bezczynności, ponieważ nie zakończył postępowania w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. w terminie określonym w art. 139 § 1 O.p.

Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie Sąd, uznając bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego, stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, Lex nr 1218894, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela, "rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań możemy powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty". Okoliczności rozpoznanej sprawy prowadzące do stwierdzenia bezczynności nie pozwalały na to, aby mówić o naruszeniu prawa w sposób oczywisty.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do wydania aktu administracyjnego w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. w terminie 60 dni od otrzymania przez organ akt administracyjnych z odpisem prawomocnego wyroku. Zakreślony termin, zdaniem Sądu, jest wystarczający dla wydania decyzji kończącej postępowanie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (240 zł) ustalone na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153) oraz opłatę od pełnomocnictwa (17 zł).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.