Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1097895

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 12 września 2011 r.
I SA/Wr 636/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Barbara Koźlik (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 12 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" s.c. I. S., B. O. z/s w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie podatku akcyzowego za wrzesień 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca Spółka cywilna, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że została wezwana do uiszczenia wpisów w sprawach I SA/Wr 635-637/10 w łącznej wysokości 414 zł. Dodatkowo zobligowana została do opłaty kancelaryjnej po 100 zł w każdej sprawie. Wyliczyła przy tym, że razem z opłatami kancelaryjnymi oraz wpisami od skarg kasacyjnych sprawach I SA/Wr 630-634/10 jej zobowiązania wobec Sądu wynoszą 2.659 zł W związku z tym złożone zostały wnioski jej wspólników na urzędowych formularzach PPf.

W uzasadnieniach obu wniosków podano, że sytuacja majątkowa i finansowa Spółki nie pozwala na poniesienie takiego wydatku ze względu na brak dostatecznych środków. W ocenie strony, zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy jej wspólnikom w zakresie częściowym na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Wnioskodawcy podnieśli, że w 2009 r. dochód z działalności Spółki wyniósł jedynie 26.827,20 zł, przy czym na każdego ze wspólników przypada połowa tej kwoty. W 2010 r. natomiast została odnotowana strata w wysokości 49.919,48 zł. Wcześniej, to jest w 2006 r. Spółka osiągnęła dochód w kwocie 10.191,31 zł, a w 2007 r. wyniósł on 14.341,93 zł.

Dalej uzasadniano, że działalność przynosząca od dłuższego czasu, to jest od 2004 r., straty albo niewielki dochód, nie pozwoliła na zgromadzenie środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów niezbędnych dla zapewnienia sobie ochrony sądowej. Osiągane przed tym okresem niewielkie przychody przeznaczane były w całości na koszty bieżącej i niezbędnej działalności, mającej na celu zachowanie bytu prawnego, w szczególności na pokrycie świadczeń pracowniczych. Obecnie również Spółka z trudem ponosi niezbędne koszty związane ze świadczeniami pracowniczymi oraz zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Wnioskująca podkreśliła, że zdaje sobie sprawę, iż koszty sądowe nie są zobowiązaniami ostatniej kategorii w szeregu obciążeń finansowych profesjonalnych podmiotów gospodarczych. Niemniej w sytuacji, w jakiej się znalazła, zaoszczędzenie jakichkolwiek środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego było niemożliwe. Zwróciła uwagę, że sytuacja ta utrzymuje się od dłuższego czasu, co wpływa negatywnie na ocenę jej zdolności kredytowej, która pozwoliłaby na uzyskanie pożyczki lub kredytu. Nie może też zbyć środków trwałych ze względu na brak popytu na tego rodzaju zużyte przedmioty.

Ponadto wspólnicy Spółki ponoszą wydatki na utrzymanie swoich rodzin - na stałym utrzymaniu I. S. pozostaje jego 25-letni syn, poza tym opłaca alimenty na rzecz 20-letniej córki. B. O. natomiast utrzymuje żonę i dwóch synów w wieku szkolnym (17 i 18 lat).

Podkreślono, że korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie przesądza o możliwościach finansowych wnioskującej. Pełnomocnik bowiem czasowo odstąpił od poboru przysługującego mu wynagrodzenia.

Z oświadczenia na urzędowym formularzu PPf, złożonym przez B. O. wynika, że pozostaje on w gospodarstwie domowym wraz żoną i dwójką synów, a jedynym jego majątkiem jest dom (140 m2). Jego rodzina osiąga dochody z zasiłku rehabilitacyjnego B. O. w kwocie 1.000 zł brutto i ze stosunku pracy E. O. 2.100 zł brutto. Do wniosku załączone zostało zeznanie podatkowe za 2010 r. B. O., z którego wynika, że przychód z tytułu działalności gospodarczej oraz z innych źródeł, wyniósł łącznie 1.164.810,47 zł, zaś strata z działalności - 10.440,26 zł. Przychód z działalności pochodzi z udziału w dwóch spółkach cywilnych, w tym będącej stroną skarżącą w niniejszej sprawie.

Poza tym wskazano, że pomiędzy małżonkami w 2005 r. ustanowiona została rozdzielność majątkowa, w związku z tym dochody E. O. również należą do jej majątku odrębnego i nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej i finansowej jej męża. W kwietniu 2010 r. B. O. przeszedł skomplikowaną operację wszczepienia by-passów i nadal nie prowadzi aktywności zawodowej, a jedynym jego źródłem dochodu jest świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1.070 zł netto.

Jako znane z urzędu, mianowicie z akt spraw I SA/Wr 630-634/10, w których strona skarżąca również wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych na etapie wniesienia skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, iż oświadczono, że rodzina B. O. miesięcznie wydatkuje 5.550 zł, w tym na utrzymanie domu 950 zł, podatek od nieruchomości 100 zł, telefon stacjonarny 100 zł, na wyżywienie 4-osobowej rodziny 1.200 zł, środki higieny i odzież 300 zł, na edukację dzieci 300 zł, spłatę kredytu budowlanego 300 zł, spłatę innych kredytów gotówkowych łącznie 2.000 zł oraz na spłatę pożyczki zakładowej E. O. 200 zł. Jako źródła finansowania powyższych wydatków wskazane zostało świadczenie rehabilitacyjne i wynagrodzenie ze stosunku pracy.

Odnośnie drugiego ze wspólników Spółki, I. S., to zgodnie ze złożonym oświadczeniem na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z synem, posiada mieszkanie o powierzchni 28 m2, a dochód uzyskuje z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Znane z urzędu (jak wyżej) jest, że ww. wspólnik z żoną ustanowił rozdzielność majątkową w 2004 r., mieszkają osobno i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wskutek udaru mózgu w grudniu 2008 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielniej egzystencji, a jego jedynym źródłem jest renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 1.200 zł brutto. Stan zdrowia istniejący od 2008 r. uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową, w tym angażowanie się w prowadzenie działalności gospodarczej w ramach Spółki "A". Miesięczne jego wydatki wynoszą łącznie około 1.800 zł, w tym na utrzymanie mieszkania 200 zł, na wyżywienie 900 zł, na alimenty (płacone nieregularnie) średnio około 200 zł, na środki higieny i odzież - 300 zł oraz na leki i rehabilitację 200 zł Źródłem finansowania wymienionych wydatków jest renta.

Z wydruku z księgi podatkowej Spółki, przedłożonego do spraw I SA/Wr 630-634/10 wynika, że za pierwsze 4 miesiące 2011 r. uzyskała przychód w wysokości.4.538,15 zł i poniosła wydatki w kwocie 7.221,05 zł.

Odnosząc się do wniosków wspólników skarżącej Spółki, to w pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie stroną skarżącą spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca podatnikiem podatku akcyzowego, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Niemniej, mając na uwadze okoliczności, jakie należy zbadać w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotnym jest, jak jest uregulowana odpowiedzialność za zobowiązania tego rodzaju spółki. Zgodnie z art. 864 Kodeksu cywilnego, za zobowiązania spółki cywilnej odpowiedzialni są jej wspólnicy solidarnie. Przy czym ta odpowiedzialność obejmuje cały ich majątek. W rezultacie takich ustaleń, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie winno zostać dokonane - tak, jak wnosił pełnomocnik strony skarżącej - w oparciu o przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W niniejszej sprawie wnioskodawcy, będący wspólnikami skarżącej Spółki, nie wykazali, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nie zmienia też tego twierdzenia okoliczność, że jednocześnie zobligowana jest do ponoszenia takich samych kosztów łącznie w ośmiu sprawach o sygn. akt I SA/Wr 630-637/10.

Po pierwsze zwrócić należy uwagę, że we wszystkich wymienionych wyżej sprawach rozpoznawane były wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych, w których były powołane tożsame okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na postanowienia, którymi odmówiono przyznania prawa pomocy.

Uzasadnione jest w tym stanie rzeczy powtórzyć argumentację już dotychczas przedstawioną na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

Mianowicie wspólnicy Spółki, w związku z prowadzoną w jej ramach działalnością gospodarczą, uzyskują od 2005 r. przychody rzędu około 1.000.000 zł Również w 2010 r. przychód wyniósł dla każdego ze wspólników 1.164.810,47 zł. Fakt uzyskiwania jednocześnie niskiego dochodu lub straty jest jedynie efektem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodu, na których wielkość znaczny wpływ ma sam przedsiębiorca. Świadczy to też o dysponowaniu środkami na ich ponoszenie.

Co do aktualnej sytuacji finansowej samej Spółki, to nie było możliwe podjęcie jakiejkolwiek oceny na podstawie danych znanych z urzędu. Wydruk z księgi podatkowej obejmuje jedynie dane z pierwszych czterech miesięcy 2011 r., które nie są w stanie w pełni odzwierciedlić kondycji Spółki w bieżącym roku do dnia wniesienia skargi kasacyjnej.

W istocie w niniejszej sprawie strona nie została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, na podstawie art. 255 p.p.s.a., w celu usunięcia wątpliwości. Wskazać jednak należy, że Spółka jest stroną skarżącą przed tutejszym Sądem w dziewięciu sprawach. W ośmiu z nich, to jest o sygn. I SA/Wr 630-637/10, niemalże jednocześnie wniosła skargi kasacyjne, a po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawach I SA/Wr 630-634/10 skierowane zostało wezwanie do pełnomocnika Spółki, datowane na 18 lipca 2011 r., do przedłożenia konkretnie wymienionych dokumentów i oświadczeń. Siedmiodniowy termin został przedłużony na wniosek do 25 sierpnia 2011 r. W niniejszej sprawie wniosek został złożony (zgodnie z pieczęcią na kopercie) 5 września 2011 r. Z powyższego wynika zatem, że w dniu złożenia wniosków wspólników Spółki, strona - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - wiedziała, jakie dodatkowe dokumenty i oświadczenia należy przedłożyć w celu usunięcia wątpliwości co do stanu finansowego i majątkowego samej Spółki, jak i jej wspólników. Dodać też wypada, co zostało już wyżej zauważone, że w sprawie jest to już drugi wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku pierwszego wniosku, kierowane było stosowne wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. Przepis ten daje podstawy do wskazania przez rozpoznającego wniosek, jakie dokumenty, czy dodatkowe informacje pozwolą na pełną ocenę możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Nie można w tej regulacji jednak upatrywać bezwzględnego obowiązku każdorazowego wzywania przy okazji kolejnego takiego wniosku, bo ciężar dowodu, wykazania okoliczności uzasadniających określone żądanie, zgodnie z brzmieniem art. 246 p.p.s.a., zawsze leży po stronie wnioskodawcy.

Odnosząc się do sytuacji finansowej samych wspólników, to z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można wywieść, aby stan zdrowia obu wspólników uniemożliwiał jakąkolwiek aktywność zawodową i miał znaczny wpływ na uzyskiwane przez nich przychody. Jak wynika z oświadczenia dotyczącego I. S., udar mózgu, który stał się przyczyną orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, miał miejsce w grudniu 2008 r. Stan zdrowia nie był jednak przeszkodą do uzyskania znacznego przychodu w 2009 r., który wyniósł 887.003,26 zł ani w 2010 r. (ponad 1.000.000 zł). Taka sama sytuacja występuje po stronie B. O., który przeszedł operację by-passów w kwietniu 2010 r.

Wątpliwości też budzą oświadczenia obu wspólników o ponoszonych miesięcznie wydatkach w ich gospodarstwach domowych, które są prawie dwukrotnie wyższe od zdeklarowanych dochodów, z których te wydatki są finansowane. Przy czym żadne ze wskazanych źródeł nie stanowi działalności gospodarczej, gdyż - zgodnie z oświadczeniami wspólników - działalność Spółki przynosi straty.

Wobec powyższego, nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistych zdolności płatniczych wspólników skarżącej Spółki. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.