I SA/Wr 522/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2567073

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 października 2018 r. I SA/Wr 522/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2018 r. (I SA/Wr 522/18). w sprawie ze skargi A. K. i D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. wraz z odsetkami za miesiące marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 522/18.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący, wezwani do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 178 zł, wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że D. K. jest jedynym żywicielem rodziny, a prowadzona działalność gospodarcza nie pozwala na uiszczenie wpisu.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podano, że małżonkowie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem (ur. w (...) r.). Rubryki dotyczące stanu majątkowego zostały zakreślone. Dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej wynoszą około 2.500-3.000 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymieniony został kredyt 600 zł, czynsz 1.500 zł i pozostałe 600 zł.

Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów nie udzielono odpowiedzi. W związku z tym referendarz przyjął do rozpoznania dane wynikające z dokumentów i oświadczeń złożonych przez A. K. jako stronę w sprawie I SA/Wr 521/18.

Wynika z nich, że małżonkowie w latach 2016 i 2017 złożyli wspólne zeznania podatkowe, a jedynym źródłem przychodów małżonków była działalność gospodarcza prowadzona przez męża skarżącej. W 2016 r. przychód z tego tytułu wyniósł 197.195,15 zł (dochód 22.719,09 zł), a w 2017 r. - 227.359,39 zł (dochód 25.322,59 zł). W bieżącym roku za drugi kwartał dokonano dostaw towarów i usług o wartości 72.610 zł i poczyniono zakupy związane z działalnością opodatkowaną na kwotę 59.939 zł.

A. K. jest bezrobotna od (...) 2018 r.

Strona oświadczyła, że nie posiada z mężem żadnych środków transportu, żadnych nieruchomości ani aktywnych rachunków bankowych.

Pomimo wezwania nie złożono szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez skarżącą i jej rodzinę ze wskazaniem źródeł ich finansowania oraz oświadczenia o tytule prawnym do nieruchomości pod adresem zamieszkania strony z rodziną.

W ocenie starszego referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 178 zł.

Postanowieniem z dnia 2 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na to postanowienie skarżący wnieśli sprzeciw podnosząc, że nie podzielają stanowiska referendarza sądowego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżący stoją na stanowisku, że to co zostało przez nich udokumentowane jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż skarżący, pomimo wezwania, uchylili się od obowiązku przedłożenia żądanych dokumentów, a zwłaszcza tych, które odzwierciedlałyby aktualne możliwości płatnicze. Z dokumentacji, wynika, że miesięczne przychody 3-osobowej rodziny skarżących wynoszą około 20.000 zł miesięcznie. Po pierwsze, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). Słusznie przyjął referendarz, że mając na uwadze wartości obrotów z działalności gospodarczej, trudno dać wiarę, że małżonkowie nie posiadają choćby jednego aktywnego rachunku bankowego. Strona nie wyjaśniła też powodu nieposiadania aktywnych rachunków, nie przedłożono jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby ten fakt (przykładowo dotyczących zajęć egzekucyjnych). Zauważyć przy tym należy, że wezwanie skierowane do strony obligowało do przedłożenia nie tylko enumeratywnie wymienionych oświadczeń i dokumentów, ale także innych, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Z wniosku jedynie wiadomo, że co miesiąc ponoszone jest około 2.700 zł na kredyt oraz opłaty związane z utrzymaniem mieszkania i czynszem przy miesięcznych dochodach - zgodnie z oświadczeniem strony - 2.500-3.000 zł. Brak jest informacji o wydatkach na żywność, środki higieny, edukację syna i inne, które zwykle są ponoszone w każdym gospodarstwie domowym. Zatem, jak słusznie przyjął referendarz, w przypadku wnioskodawcy nie było wystarczających danych do oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Na marginesie wskazać należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie kondycji finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Informacje udzielone przez skarżących były niewystarczające do wydania korzystnego dla nich rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.