Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1625320

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 26 stycznia 2015 r.
I SA/Wr 2160/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 42.132,00 zł strona skarżąca - "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W jego uzasadnieniu podała, że uiszczenie wpisu sądowego w wymaganej wysokości przekracza aktualne, finansowe możliwości spółki. Wskazując na powyższe spółka powołała się na stan rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące (od 1 lipca do 30 września 2014 r.), z minusowym saldem końcowym (-959,70 zł), a także, na wynik rachunku zysku i strat za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r. z odnotowaną stratą w kwocie ponad 264.326,17 zł.

Z oświadczenia o majątku i dochodach spółki wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 250.000,00 zł, spółka posiada środki trwałe o wartości (według bilansu za 2013 r.) 13.502.637,12 zł, a w 2013 r. spółka odnotowała zysk w kwocie 85.342,55 zł.

Odnosząc się do tego zysku spółka podkreśliła, że w obecnym roku obrotowym (2014 r.) spółka ma poważne problemy ze względu na odnotowana stratę w ww. wysokości.

Do wniosku spółka dołączyła: rachunek zysków i strat za 2013 r. oraz za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r.; bilans spółki sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz trzy wyciągi z rachunku bankowego spółki (za okres od lipca do września 2014 r.).

Wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.: - dalej p.p.s.a.) do uzupełnienia wniosku spółka przedłożyła - rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz na dzień 30 września 2014 r., bilans na dzień 31 grudnia 2013 r., zeznanie CIT-8, obejmujące okres od 16 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2013 r., deklaracje VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2014 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych wraz z podsumowaniem stanu konta (prowadzonego przez bank (...)) na dzień 30 września i 31 października 2014 r.

Z dokumentów tych wynika, że spółka w okresie od dnia 16 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 171.787,53 zł (przy przychodach w kwocie 539.907,51 zł). W lipcu, sierpniu i wrześniu 2014 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 7.000 zł, 2.712 zł, 60.294 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 7.271 zł, 7.133 zł i 211.031 zł. Do środków trwałych spółki należą grunty o wartości 13.440.000 zł. Na rachunku spółki, prowadzonym przez bank (...), według stanu na dzień 31 października 2014 r., znajdowała się kwota 95.095,73 zł.

Postanowieniem z dnia (...) r., doręczonym 5 grudnia 2014 r., referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, uznając, że spółka nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego prawa.

W terminie (w dniu 12 grudnia 2014 r.) spółka wniosła sprzeciw od tego postanowienia.

W jego uzasadnieniu zarzuciła, że kwota wymaganego wpisu od skargi wyczerpuje prawie połowę środków finansowych, które posiada spółka. Obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, przy dodatkowych innych zobowiązaniach spółki, narazi wnioskodawcę na utratę bytu w obrocie gospodarczym. Spółka wskazała również na spadek obrotów w ostatnich miesiącach zarzucając, że posiadane przez spółkę środki pieniężne stanowią niezbędne minimum dla utrzymania się spółki w obrocie gospodarczym. Dodała, powołując się na wybrane orzecznictwo sądowe, że przepisy o kosztach sądowych nie mogą prowadzić w swych skutkach do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem. Zarzuciła również skarżąca, że ustawodawca nie wprowadza wymogu by podmiot ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych nie posiadał jakiegokolwiek majątku.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Podstawę prawną do ewentualnego przyznania skarżącej wnioskowanego prawa stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy zakresie częściowym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Dokonując oceny złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy w myśl ww. kryterium Sąd nie znalazł przesłanek do przyznania stronie wnioskowanego prawa. Zdaniem Sądu, na tle dowodów przedstawionych we wniosku oraz dokumentach go uzupełniających brak jest również argumentów za przyznaniem skarżącej spółce częściowego choćby zwolnienia od obowiązku uiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi.

Dokonując oceny zasadności zgłoszonego przez spółkę żądania Sąd ważył z jednej strony wysokość wymaganego wpisu sądowego (42.132,00 zł), z drugiej, kondycję finansową spółki, która, wbrew treści wniosku, nie jest w ocenie Sądu zła. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, Sąd wziął również pod uwagę okoliczność, czy spółka podjęła starania celem pozyskania niezbędnych środków pieniężnych.

Wymaga przypomnienia, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca opierała na dwóch zasadniczych argumentach. Pierwszy nawiązywał do odnotowanej w rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r. straty w kwocie ponad 264.326,17 zł. Drugi (który spółka podniosła w sprzeciwie), opierał się na zarzucie, że wysokość wymaganego wpisu sądowego od skargi stanowi prawie połowę środków finansowych spółki, a jego uiszczenie stanowiłoby realne zagrożenie dla funkcjonowania spółki w obrocie gospodarczym.

Odnosząc się do pierwszego argumentu strony, tj. faktu odnotowania straty należy podnieść, że sam fakt wystąpienia straty w rachunkach przedsiębiorcy nie przesądza jeszcze faktu, że dany podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 172/14, LEX nr 1465304).

Stąd, jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14, dostępne na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl).

Nawiązując w tym kontekście do stanu faktycznego sprawy wypada zwrócić uwagę, że odnotowana przez spółkę strata w wysokości 264.326,17 zł powstała przy przychodzie (netto) w kwocie 73.706,25 zł i wysokich kosztach działalności operacyjnej (331.481,80 zł), z czego sama amortyzacja wyniosła kwotę 18.030,53 zł.

Ustosunkowując się do drugiego argumentu wnioskodawcy, a mianowicie, relacji wysokości wymaganego wpisu sądowego do stanu środków finansowych spółki należy podnieść, że z dokumentacji przedstawionej przez spółkę nie wynika - zdaniem Sądu - zasadność wyrażanej przez nią obawy utraty bytu w obrocie gospodarczym, jakie to niebezpieczeństwo spółka łączyła z koniecznością uiszczenia wymaganej opłaty od skargi.

Wymaga podkreślenia, że spółka w sposób niezakłócony funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a stan środków finansowych jakimi dysponuje spółka z założenia nie może być stały. Niewątpliwie, jako przedsiębiorca, spółka ponosi różne koszty prowadzonej działalności, ale też, nie można wykluczyć, że stale osiąga dochody i to na różnym poziomie. Uzupełniając ten wątek należy podkreślić, że z twierdzeń spółki nie wynika by utraciła ona płynność finansową, jak również, by dochody spółki drastycznie spadły w porównaniu z tymi, jakie wynikają z przedłożonych przez nią deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2014 r.

Wymaga w tym kontekście nawiązania także do ogólnie pojętej kondycji finansowej wnioskodawcy, która, niewątpliwie nie jest niepokojąca. Rok 2013 r. spółka zakończyła z zyskiem na poziomie 85.342,55 zł, wnioskodawca posiada wartościowe środki trwałe, jak grunty o wartości 13.440.000,00 zł.

Wreszcie, wymaga dodania, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, pomimo iż podjęła niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, LEX nr 1479183).

W stanie faktycznym sprawy skarżąca spółka nie wykazała by podjęła starania o uzyskanie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych podkreślając jedynie, że nie ma tych środków, a nadto, wskazując na poniesioną stratę w wysokości 264.326,17 zł. Wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zarzuciła brak obowiązku wyzbycia się posiadanego majątku celem dochodzenia swoich praw przed sądem.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14; orzeczenie dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, odmowa przyznania spółce prawa pomocy w stanie faktycznym sprawy nie narusza konstytucyjnego prawa do sądu. Podnieść w tym kontekście należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. Lex nr 75481). Jeżeli zatem dostęp jednostki do sądu zostaje ograniczony w ramach obowiązujących procedur prawnych (w tym przypadku z uwagi na brak spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2) p.p.s.a.) to tak rozumiane ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z przepisem z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.