Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 31 maja 2006 r.
I SA/Wr 1491/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca).

Sędziowie: NSA Lidia Błystak, WSA Ireneusz Dukiel.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu Przedsiębiorstwa A spółki z o.o. z siedzibą w B. za zaległość tej spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi H. S. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia (...). utrzymująca w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia (...). nr (...) o odpowiedzialności podatkowej H. S. jako członka zarządy Spółki z o.o. A za zaległości podatkowe tej Spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r.

Z decyzji organu I instancji wynika, że Spółka z o.o. Przedsiębiorstwo A z siedzibą w B. zgłosiło prowadzenie działalności gospodarczej w dniu (...) W dniu (...) Sąd Rejonowy w J. G. Wydział VIII Gospodarczy ogłosił upadłość Spółki, a w dniu (...) ukończono postępowanie upadłościowe. W toku prowadzonej przez Spółkę działalności powstały zaległości podatkowe w tym w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. w kwocie (...) i z tytułu odsetek za zwlokę w kwocie (...), których Spółka nie uregulowała.

Postanowieniami z dnia (...) i (...). (doręczone odpowiednio (...),(...)) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wszczął postępowanie w sprawie odpowiedzialności H. S. (członka zarządu) za te zaległości i odsetki. Decyzją wydaną na podstawie art. 207, art. 107, art. 108 oraz art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. orzekł o odpowiedzialności podatkowej H. S. - wiceprezesa zarządu Spółki z o.o. A w B. Uznał, bowiem iż w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. istnieją zaległości Spółki i egzekucja tych zaległości okazała się bezskuteczna (zakończono postępowanie upadłościowe wobec Spółki), H. S. w okresie, w którym powstały zaległości pełnił funkcję członka zarządu Spółki (od (...) prezesa zarządu) i nie zgłosił we właściwym czasie wniosku o jej upadłość. Strona nie przedstawiła, żadnych dowodów wskazujących, iż wniosek o upadłość zgłosiła w terminie wskazanym w art. 5 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) tj. nie później niż w terminie 2 tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów przez spółkę.

W odwołaniu H. S. wniósł o uchylenie decyzji, umorzenie postępowania i zarzucił naruszenia art. 116 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że strona nie zgłosiła wniosku o upadłość we właściwym czasie.

Strona wskazała, iż z chwilą braku możliwości kontynuowania działalności w dniu (...) złożyła wniosek o otwarcie postępowania układowego, który został oddalony. Po oddaleniu wniosku złożyła wniosek o upadłość, którą ogłoszono (...). W ramach postępowania upadłościowego zaspokojono część wierzycieli. Jednak z faktu, iż nie zaspokojono wszystkich w pełnej wysokości zdaniem strony nie można wnioskować o spóźnionym złożeniu wniosku o upadłość.

Odwołujący się powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 marca 2003 r. III SA 2490/01 (Monitor Podatkowy 2002/10/4) uznający za przesłanką, która wyklucza odpowiedzialność osoby trzeciej złożenie wniosku o upadłość we właściwym czasie oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt IIICK 107/03, w którym stwierdzono, iż członek zarządu nie odpowiada za zobowiązania spółki na podstawie 299 Kodeksu spółek handlowych, gdy wierzyciel nie uzyskuje zaspokojenia ze względu na zaniechania podjęcia egzekucji w stosownym czasie. Strona twierdzi, że gdyby organ podatkowy prowadził egzekucję przed ogłoszeniem upadłości zaległość zostałaby zapłacona w całości.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując art. 107 § 1 i 116 § 1 Ordynacji podatkowej uznał, iż egzekucja wobec spółki obejmująca m in. zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. wraz z odsetkami okazała się bezskuteczna a w okrasie, w którym powstały zaległości strona pełniła funkcję członka zarządu i nie wykazała, że we właściwym czasie złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, nie wykazała także, że za nie zgłoszenie takiego wniosku nie ponosi odpowiedzialności. Nie wskazała również majątku spółki umożliwiającego zaspokojenie zaległości.

Spółka zaprzestała płacenia długów, jak stwierdził organ podatkowy, od września 2002 r., na co wskazują zgłoszone do masy upadłości wierzytelności i od tego czasu zadłużenia Spółki rosło. Sporządzony na (...). bilans świadczył o niewypłacalności spółki. Wynika z niego, że Spółka posiada majątek trwały w kwocie 23.105 zł, majątek obrotowy w kwocie (...) oraz środki pieniężne (...), zobowiązania Spółki stanowiły łącznie kwotę (...). Od dnia (...) zarząd spółki nie mógł mieć wątpliwości, co do stanu zadłużenia a także, co do braku możliwości spłaty tego zadłużenia z majątku Spółki. Wniosek o upadłość winien zostać złożony, w ocenie organu odwoławczego, najpóźniej dwa tygodnie od (...) natomiast z wnioskiem o postępowania układowe zarząd Spółki wystąpił dopiero w dniu (...)

Organ wyjaśnił ponadto, iż egzekucja należności w podatku od towarów i usług za grudzień była prowadzona na bieżąco tytuł wykonawczy w zakresie podatku wystawiono (...). W tym stanie faktycznym istniały podstawy do wydania decyzji o odpowiedzialności członka zarządu Spółki za jej zaległości podatkowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. H. S. wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania zarzucając:

1)

naruszenie art. 120, art. 122, art. 180 § 1 i art. 187 Ordynacji podatkowej polegające na niezrealizowaniu zasady dążenia do prawdy obiektywnej, oraz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przez

-

zaniechanie przesłuchania w charakterze strony skarżącego - na okoliczność dokładnego ustalenia kiedy Spółka zaprzestał płacenia zobowiązań,

-

zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie jakie były przyczyny nie płacenia zobowiązań w terminie oraz czy istniały uzgodnienia miedzy spółka a wierzycielami co do późniejszej spłaty zobowiązań i przyjęcie, bez dalszych wyjaśnień, że Spółka nie płaciła zobowiązań już od września 2002 r.

2)

naruszenie art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej przez obciążenie zaległościami Spółki członka zarządu, podczas gdy zgłosił on we właściwym czasie wniosek o wszczęcie postępowania układowego, a następnie wniosek o ogłoszenie upadłości i w ten sposób uwolnił się od odpowiedzialności za zaległości Spółki.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi przytoczył dotychczasową argumentacje i dodatkowo wyjaśnił, iż nie naruszył powołanych w skardze przepisów procesowych. Zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na podjecie decyzji w sprawie i nie było potrzeby przeprowadzania dowodu z zeznań strony. Okoliczności, które strona miała stwierdzić były, bowiem stwierdzone innymi dowodami. W postępowaniu w sprawie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości spółki ustala się czy wystąpiły przesłanki takiej odpowiedzialności, nie ustala się w ramach tego postępowania przyczyn niepłacenia przez Spółkę zobowiązań.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy podatkowe przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, wpływającym na wynik sprawy.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczona odpowiedzialnością jest odpowiedzialnością osoby trzeciej, o której mowa w rozdziale 15 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 116 tej ustawy za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w tym za zaległości spółki jako płatnika, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeśli egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta zgodnie z § 2 art. 116 Ordynacji podatkowej obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu. O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ orzeka w drodze decyzji. Postępowanie w sprawie takiej odpowiedzialności nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej m.in. wysokość zobowiązania podatkowego, wysokość należnych odsetek za zwłokę. Jeśli jednak wystawiono tytuł wykonawczy na podstawie deklaracji na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i decyzji, o której mowa w art. 53a (art. 108 § 1, § 2 pkt 2 lit. a) i lit. d), § 3 Ordynacji podatkowej).

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że Spółka z o.o. A z siedzibą w B. nie uiściła należności wynikającej z deklaracji w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. Wysokość podatku od towarów i usług z grudzień 2002 r. wynika z deklaracji złożonej przez Spółkę ((...)). W dniu (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wystawił tytuł wykonawczy na kwotę (...) tj. kwotę zadeklarowaną i nie zapłaconą przez Spółkę. Tytuł wykonawczy doręczono podatnikowi w dniu (...). Tym samym organ wypełnił dyspozycje art. 108 § 3 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, iż nie było w przedmiotowej sprawie konieczne wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. przed wszczęciem postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej H. S. jako członka zarządu Spółki.

Ponadto jak wynika z materiału dowodnego postanowieniem z dnia (...). sygn. (...) Sąd Rejonowy w J. G. Wydział VIII Gospodarczy ogłosił upadłość Spółki z o.o. A w B. i wezwał wierzycieli do zgłoszenia swoich wierzytelności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zgłosił m in. zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. wraz z odsetkami. Z ostatecznego planu podziału fundusz masy upadłości wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. otrzymał kwotę (...) (34,65%) na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych wierzytelności.

Postępowanie upadłościowe wobec Spółki z o.o. A w B. zakończono postanowieniem z dnia (...). Po zakończeniu postępowania upadłościowego i nie zaspokojeniu wszystkich wierzytelności zgłoszonych w tym postępowaniu organ podatkowy wszczął postępowanie wobec członka zarządu Spółki z o.o. A w B., obejmujące wierzytelności, których nie zaspokojono, zasadnie przyjmując, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna.

W sprawie nie jest sporne, iż w okresie, w którym powstała zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. funkcje członka zarządu Spółki z o.o. A w B. pełnił H. S.

W tym stanie faktycznym uznać należy, iż zaistniały przesłanki do przyjęcia odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki może jednakże zostać wyłączona, jeśli członek zarządu wykaże, iż:

-

we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłość Spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości,

-

za nie zgłoszenie takiego wniosku we właściwym czasie nie ponosi winy.

Wyłączenie odpowiedzialności członka zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki może mieć miejsce także, gdy wskaże on mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenia zaległości podatkowych spółki.

W rozpatrywanej sprawie zakończono postępowanie upadłościowe przed wszczęciem postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej H. S. jako członka zarządu Spółki, zatem nie było możliwe wskazanie majątku Spółki z o.o. A, z którego możliwa byłaby egzekucja zaległości podatkowych.

Zarówno w toku postępowania jak i w skardze H. S. podnosił, iż wniosek o przeprowadzanie postępowania zapobiegającego upadłości zgłosił we właściwym terminie tj. (...). Dla ustalenia terminu, w jakim przedsiębiorca lub jego reprezentant winien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości należy sięgnąć do przepisów rozporządzenia Prezydenta RP Prawo upadłościowe. Zgodnie z art. 5 § 2 wymienionego rozporządzenia reprezentant przedsiębiorcy będącego osobą prawną jest obowiązany zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie 2 tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów.

Dla stwierdzenia istnienia (bądź nieistnienia) przesłanki zwolnienia od omawianej odpowiedzialności członka zarządu Spółki z o.o. A ważne jest, zatem ustalenie, czy i kiedy wystąpił stan trwałego zaprzestania płacenia długów, a w konsekwencji tego, czy w terminie zgłoszono wniosek o wszczęcie postępowania układowego.

Z brzmienia art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za cudze zobowiązania podatkowe członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ciąży na tym członku. To członek zarządu winien okoliczność wyłączająca jego odpowiedzialność wykazać, gdyż z tego faktu zamierza wywieść korzystne dla siebie skutki.

Organy podatkowe na podstawie dowodów zgromadzonych w toku postępowania upadłościowego ustaliły, iż Spółka z o.o. A w B. zaprzestała regulowania należności wobec kontrahentów we wrześniu 2002 r., a sporządzony na dzień (...) bilans świadczył o niewypłacalności spółki. Datę (...) przyjął organ odwoławczy jak początkową dla zgłoszenia wniosku o upadłość (postępowanie układowe). Skarżący nie powołał w toku całego postępowanie żadnych dowodów, które pozwalały na przyjęcie, iż w dniu (...) majątek Spółki z o.o. A w B. pozwalał na zaspokojenie jej długów. W tym miejscu należy wskazać na wyrok Sadu Najwyższego z dnia 24 lipca 2002 r. sygn. akt I CKN 938/00 (LEX nr 55563), z którego wynika, iż " Użycie w przepisie art. 5 ust. 2 Prawa upadłościowego określenia "ujawnienie" nie wyznacza nadawania mu znaczenia subiektywnego, mogącego prowadzić do wniosku tak daleko idącego, że także wówczas, gdyby członkowie zarządu nie uzyskiwali rozeznania co do aktualnego stanu finansów spółki w wyniku własnego zaniechania (i to trwającego dowolnie długo, nawet rok), mogliby się powoływać na "nieujawnienie" obiektywnie istniejącego stanu niewypłacalności. Prowadziłoby to niejednokrotnie do zaprzepaszczenia ochronnej funkcji, którą w stosunku do wierzycieli spełniają omawiane przepisy. Ocena momentu, w którym nastąpiło "ujawnienie", że majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie długów, powinna następować przy uwzględnieniu kryteriów obiektywnych; z punktu widzenia tych kryteriów istotne będzie ustalenie, kiedy taki stan majątkowy spółki był dla członków zarządu możliwy do stwierdzenia, a nie tylko - kiedy go rzeczywiście stwierdzili." Niewątpliwie najpóźniej w dniu 30 kwietnia 2003 r. skarżący jako członek zarządu Spółki winien stwierdzić, iż majątek Spółki nie pozwala na zaspokojenie długów Spółki. Zasadnie organy podatkowe wskazały, iż postępowanie w zakresie odpowiedzialności członków zarządu spółki za zaległości podatkowe tej spółki nie obejmuje ustalania przyczyn nie spłacania przez Spółkę zobowiązań. W postępowaniu tym istotne jest ustalenie obiektywnie istniejącego stanu niewypłacalności. Wskazanie przez organy orzekające w sprawie września 2002 r. jako terminu zaprzestania płacenia należności wobec kontrahentów oznaczało jedynie stwierdzenie, iż pierwsze znaczące trudności w płynności finansowej Spółki pojawiły się w tym okresie ostatecznie jednak organy podatkowe przyjęły, że to dzień (...) jest dla zarząd Spółki dniem, od którego winien być liczony dwutygodniowa termin do zgłoszenia wniosku o upadłość. Skarżący nie przedstawił, żadnych dowodów wskazujących na powoływane w skardze, uzgodnienia w zakresie odroczenia terminów płatności przez wierzycieli, jeśli istotnie terminy te odroczono winno to zostać uwzględnione przy zgłoszeniu wierzytelności w postępowaniu upadłościowym a także w dokumentacji księgowej Spółki. Organy podatkowe ustalenie swoje opierały zarówno na zgłoszeniu wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jak i analizie bilansu Spółki. Okoliczność, iż najpóźniej od dnia (...) zarząd Spółki wiedział (winien wiedzieć), że majątek Spółki nie pozwala na zaspokojenie jej długów, w ocenie Sądu, została ustalona przez organy podatkowe w sposób niebudzący wątpliwości. Dowód z przesłuchania strony w postępowaniu, którego brak podniesiono w skardze, zgodnie z art. 199 i art. 188 Ordynacji podatkowej organ podatkowy winien przeprowadzić jesli na podstawie innych dowodów nie może ustalić okoliczności mających istotne znaczenia dla sprawy. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła tak sytuacja.

Sąd odnosząc się do przywołanych w skardze orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sadu Najwyższego stwierdza, iż podziela sformułowane w nich tezy, ale nie mają one zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Organy podatkowe przeprowadziły, bowiem postępowania zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, ustalony na podstawie zebranych w postępowaniu dowodów stan faktyczny nie budził wątpliwości. Wniosek o wszczęcie postępowania układowego był spóźniony. W celu wyegzekwowania zaległości podatkowej Spółki organ podjął wszelkie czynności: upomnienie, wystawienie tytułu egzekucyjnego, zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.