I SA/Wa 801/18, Tryb nadzwyczajny w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3032616

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2018 r. I SA/Wa 801/18 Tryb nadzwyczajny w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Emilia Lewandowska.

Sędziowie WSA: Joanna Skiba Przemysław Żmich (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) lutego 2018 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku J. i A. K., decyzją z (...) lutego 2018 r. nr (...) utrzymało w mocy swoją decyzję z (...) grudnia 2017 r. nr (...) o stwierdzeniu, w części dotyczącej przyznania J. K. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko R. K., nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z (...) sierpnia 2016 r. nr (...).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Po przeprowadzeniu, wszczętego z urzędu postępowania nadzorczego w sprawie oceny legalności ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z (...) sierpnia 2016 r. nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z (...) grudnia 2017 r. nr (...) stwierdziło nieważność tej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G., w części dotyczącej przyznania J. K. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko R. K. W uzasadnieniu decyzji argumentowano, że o stwierdzenie nieważności własnej decyzji zwrócił się do SKO w W. Burmistrz Miasta i Gminy G. wskazując na jej wadliwość określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ była to druga decyzja w tym samym przedmiocie - przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko R. K. Po raz pierwszy decyzję wydano (...) kwietnia 2016 r. na wniosek A. K. a, wskazując jako beneficjenta świadczenia wychowawczego dziecko R. K. Następnie decyzją z (...) sierpnia 2016 r. wydaną na wniosek J. K. przyznano świadczenie wychowawcze na to samo dziecko.

Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego, a także zasady ustalania, przyznawania i wypłacania świadczenia określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) - dalej zwana "ustawą". Art. 4 wskazuje cel ustawy oraz adresatów świadczenia. Według art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o którym mowa w art. 4 ust. 2 w wysokości po (...) zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Na pierwsze dziecko przysługuje to świadczenie, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty (...) zł, a tylko gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne kwota ta może być wyższa i wynosić (...) zł.

W decyzji stwierdzono, że analiza materiału dowodowego jaki został zgromadzony w sprawie w zestawieniu z powołanymi przepisami ustawy prowadzi do wniosku, że Burmistrz Miasta i Gminy G. wydając na odrębne wnioski każdego z rodziców dwie decyzje w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko R. K., przyznał na to dziecko świadczenia w łącznej wysokości (...) zł miesięcznie, przez co rażąco naruszył art. 5 ust. 1 ustawy.

Kolegium uznało więc, że decyzja będąca przedmiotem oceny, w części dotyczącej przyznania świadczenia na dziecko R. K. jest obarczona wadą rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy, co przesądza o konieczności stwierdzenia jej nieważności w tej części na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Od powyższej decyzji K. i A. K. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu strony podniosły, że decyzja przyznająca świadczenie, której nieważność, w części stwierdzono decyzją SKO wydana została z naruszeniem prawa, które jednak nie było rażące. Powołano się na wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2120/15. Odwołujący się podali, że Kolegium w żaden sposób nie wykazało w swej decyzji, że decyzja podlegająca ocenie naruszała prawo rażąco. Organ rozpatrując tę sprawę nie uwzględnił konsekwencji społeczno - gospodarczych jakie niesie naruszenie prawa. W dniu wydania decyzji czteroosobowa rodzina K. znajdowała się w trudnej sytuacji materialnej, utrzymując się z jednej pensji w wysokości (...) zł. Przy takim dochodzie nie byli w stanie pokryć kosztów opłat, zakupu odzieży, wyżywienia. Stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z (...) sierpnia 2016 r. aczkolwiek zgodne z brzmieniem art. 5 ust. 1 ustawy, nie uwzględnia wykładni celowościowej tej ustawy, ani jej art. 4, według którego świadczenie wychowawcze służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W tym przypadku świadczenie wychowawcze zostało w całości przeznaczone na zaspokojenie potrzeb bieżących małoletnich dzieci. Uwzględniając socjalny charakter świadczenia i trudną sytuację materialną rodziny nie można uznać, że decyzją rażąco naruszono prawo, ponieważ nie przemawiają za tym względy ekonomiczne i społeczne. Decyzja została wydana z powodu błędu systemowego nie zaś podstępnego działania stron, mającego na celu wprowadzenie w błąd organu administracji. J. i A. K. działali w dobrej wierze. Byli przekonani, że otrzymują świadczenie na dwoje swoich dzieci. Uprawomocnienie się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji z (...) sierpnia 2016 r. skutkuje obowiązkiem zwrotu świadczenia wychowawczego, co doprowadzi ponownie do kłopotów finansowych rodziny będącej w trudnej sytuacji. Jest to niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa i z tego też względu nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa. Do wniosku załączono oświadczenie J. K., że środki uzyskane na mocy decyzji zostały przeznaczone na bieżące potrzeby dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z (...) lutego 2018 r. nr (...) utrzymało w mocy swoją decyzję z (...) grudnia 2017 r. nr (...). W uzasadnieniu organ wskazał, że przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z (...) sierpnia 2016 r. zostały wyjaśnione wnikliwie i wyczerpujące w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono też, wbrew twierdzeniu skarżących, na czym polegało rażące naruszenie prawa ocenianą decyzją (drugi i trzeci akapit uzasadnienia na trzeciej stronie decyzji od góry).

Odnosząc się do argumentacji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy SKO w W. wskazało, że żadne względy nie mogą skutkować pozostawieniem w obrocie prawnym wadliwej decyzji. Odwoływanie się do złej sytuacji materialnej rodziny w kontekście korzystania przez nią z nienależnego świadczenia budzi zdziwienie.

Kolegium zauważyło, że z treści ustawy nie wynika, aby możliwe było wnioskowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko odrębnie przez każdego z rodziców, a taki stan zaistniał w niniejszej sprawie. Nie jest wiarygodne twierdzenie wniosku, że J. i A. K. przypuszczali, że otrzymali świadczenie na dwoje dzieci, gdyż w obu decyzjach było wymienione to samo dziecko czyli R. K.

Organ nadzorczy, prowadząc postępowanie w trybie art. 157 k.p.a. nie dokonuje oceny decyzji uwzględniając inne przesłanki, niż wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Ocena legalności decyzji nie ma więc związku, ani z sytuacją rodzinną, czy materialną stron, ani też z innymi względami. Dla zaistnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., niezbędne jest ustalenie, że decyzję wydano bez podstawy prawnej lub naruszono nią prawo i to w sposób rażący. Rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nastąpiło bezspornie takie przekroczenie prawa, gdyż beneficjentem świadczenia wychowawczego, przyznanego dwoma decyzjami Burmistrza Miasta i Gminy G. było to samo dziecko R. K., które wbrew brzmieniu art. 5 ust. 1 ustawy, otrzymało świadczenie wychowawcze w wysokości po (...) zł miesięcznie, zamiast po (...) zł miesięcznie. Ustawa nie przewiduje takich wyjątków i nie wskazuje żadnych przesłanek dla których świadczenie wychowawcze mogłoby na jedno dziecko wynosić po (...) zł miesięcznie.

Kolegium wskazało, że w wyroku NSA o sygn. akt II OSK 336/16 z 27 października 2017 r. wyjaśniono, że pojęcie rażącego naruszenia prawa obejmuje różne stany faktyczne i prawne, przy czym zachodzi ono w przypadku naruszenia przepisu niepozostawiającego wątpliwości, co do jego bezpośredniego rozumienia. "Rażące" oznacza oczywiste, wyraźne, bezsporne. "Rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. O rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną (wyrok WSA w Warszawie z 26 października 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2758/16). Art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ma służyć wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć nie tylko z powodu, że naruszają one w sposób oczywisty regulację zawartą w przepisie powołanym jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć lecz także dlatego, że nie dają się pogodzić z systemem obowiązujących norm (wyrok NSA z 28 sierpnia 1991 r. sygn. akt SA/Wr 607/91). Decyzja administracyjna naruszająca rażąco prawo nie może stanowić źródła uprawnień, ani też obowiązków i dlatego powinna zostać w całości lub części wyeliminowana z obrotu prawnego, co też miało miejsce.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z (...) lutego 2018 r. nr (...) J. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z (...) grudnia 2017 r.;

2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: 1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i możliwe jest, z uwagi na powyższe, stwierdzenie jej nieważności w sytuacji, gdy zaistniały nieodwracalne skutki prawne, co wynika z oświadczenia załączonego do akt sprawy i tym samym organ winien poprzestać jedynie na stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa bez stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że prezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko jest błędne. Nie każde bowiem naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. W doktrynie podnosi się, że pojęcie rażącego naruszenia prawa odnosi się do przypadków naruszenia prawa, które będą oceniane jako rażące dopiero na tle całego porządku prawnego, czy jego skutków społecznych lub gospodarczych, co będzie się wiązać w jakiś sposób z oceną nie tylko samej decyzji, lecz również jej następstw (System Prawa Administracyjnego, t. 9, red. B. Hauser, Z. Niewiadomski, 2017, s. 386). Biorąc pod uwagę okoliczności wydania decyzji oraz skutki społeczno-gospodarcze nie sposób mówić o rażącym naruszeniu prawa.

Skarżąca podała, że w kwietniu 2016 r. A. K. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę R. K. Następnie w maju 2016 r. został przeniesiony na niższe stanowisko w zakładzie pracy, z czym wiązało się obniżenie jego zarobków z kwoty (...) zł netto do kwoty (...) zł netto. W związku z trudną sytuacją finansową rodziny K. ponownie wnioskowano o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwójkę dzieci.

Zdaniem skarżącej, przyznanie świadczenia dwukrotnie na córkę R. K. było błędem Ośrodka Pomocy Społecznej, który nie dopatrzył się wcześniej złożonego wniosku. Powyższe potwierdza, że do wydania decyzji nie doprowadziło podstępne, mające na celu wprowadzenie w błąd, działanie skarżącej. Była ona przekonana, że otrzymuje świadczenie na dwójkę swoich dzieci, z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziny.

J. K. dodała, że stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy (...) z (...) sierpnia 2016 r., choć zgodne z literalnym brzmieniem art. 5 ust. 3 ustawy, nie uwzględnia wykładni celowościowej tej ustawy, ani jej art. 4 ust. 1, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie świadczenie wychowawcze zostało w całości przeznaczone na zaspokojenie bieżących potrzeb małoletnich dzieci skarżącej, co potwierdza oświadczenie J. K. oraz A. K. z 21 grudnia 2017 r.

Skarżąca uważa, że charakter socjalny świadczenia, trudna sytuacja materialna rodziny i zużytkowanie środków nie uzasadnia stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, gdyż względy ekonomiczne i społeczne za tym nie przemawiają, jak i fakt nastąpienia nieodwracalnych skutków, albowiem świadczenia przyznane na dzieci zostały już rozdysponowane.

W ocenie J. K., w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa, jednakże winę za to naruszenie ponosi organ, który dwukrotnie przyznał świadczenie na to samo dziecko. Za utrzymaniem decyzji w obrocie prawnym przemawiają względy społeczno-gospodarcze. Utrzymanie w obrocie prawnym decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z (...) sierpnia 2016 r. będzie skutkowało obowiązkiem zwrotu świadczenia wychowawczego przez skarżącą. Doprowadzi to do sytuacji, w której rodzina będąca w trudnej sytuacji materialnej, popadnie w kłopoty finansowe, co negatywnie odbije się na małoletnich dzieciach skarżącej, a wszystko to na skutek działania ustawy, której celem jest pomoc w zaspokajaniu potrzeb życiowych dzieci. W niniejszej sprawie stabilność decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma większą wagę, niż naruszenie prawa. Również z tego względu nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że argumentacja skargi nie może skutkować zmianą decyzji podjętej przez organ. W ocenie Kolegium, wydanymi decyzjami nie naruszono przepisów ustawy, ani też przepisów k.p.a. Nie do zaakceptowania jest, w szczególności argument skargi, że trudna sytuacja finansowa rodziny, która zostanie zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stała na przeszkodzie do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji, na mocy której ot samo dziecko otrzymało świadczenie dwukrotnie decyzjami podjętymi na skutek odrębnych wniosków każdego z rodziców. Trudna sytuacja finansowa rodziny nie uzasadnia pobierania nienależnego jej świadczenia. Trudno też zgodzić się z zarzutem, że wyłącznie z winy organu administracji doszło do naruszenia prawa, gdyż rodzice R. K., tworzący przecież rodzinę, porozumiewali się ze sobą i trudno wobec tego uznać, że nie mieli wiedzy o podjętych przez siebie czynnościach - złożeniu odrębnych wniosków.

W ocenie Kolegium, nie można mówić o niepodważalnej stabilności decyzji obciążonej kwalifikowaną wadliwością tylko dlatego, że dotyczy ona świadczenia o charakterze socjalnym. Rozdysponowanie nienależnych środków finansowych nie świadczy o nieodwracalności skutków prawnych decyzji, gdyż pojęcie to jest definiowane inaczej.

Kolegium w swej decyzji przedstawiło argumentację dotyczącą przyczyn odmowy uwzględnienia wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji nr (...) z (...) grudnia 2017 r. Rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Kolegium mieści się w granicach prawem przepisanych, nie zachodzą więc przesłanki do uwzględnienia skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że decyzja Burmistrza Miasta i Gminy G. z (...) sierpnia 2016 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na R. K. (drugie dziecko w rodzinie skarżącej).

Poza sporem jest to, że J. K. i A. K., wraz z małoletnimi córkami K. K. (ur. (...) r.) i R. K. (ur. (...) r.) tworzyli rodzinę, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. Rodzice wraz z dziećmi wspólnie zamieszkiwali pod tym samym adresem (G., ul. (...) m. (...)) i prowadzili gospodarstwo domowe.

Z akt sprawy wynika, że A. K. wnioskiem z 1 kwietnia 2016 r. wystąpił o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę R. K. i świadczenie to zostało mu przyznane decyzją z (...) kwietnia 2016 r. Z kolei J. K. odrębnym wnioskiem z 28 czerwca 2016 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę R. K. i świadczenie to zostało jej przyznane na ten sam okres świadczeniowy decyzją z (...) sierpnia 2016 r. Obie decyzje korzystały, z mocy samego prawa, z rygoru natychmiastowej wykonalności, zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy.

Trafnie zwrócił uwagę organ nadzoru, że decyzja z (...) sierpnia 2016 r., w części przyznającej świadczenie wychowawcze z tytułu wychowywania R. K., winna być traktowana jako wydana z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepisy art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy wskazywały jasno i jednoznacznie, że w przypadku ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko w rodzinie, obowiązuje zasada, że świadczenie, z tytułu wychowywania i opieki nad konkretnym dzieckiem, może otrzymać jeden uprawniony rodzic - wnioskodawca (matka, ojciec) i w stałej wysokości ((...) zł).

W ocenie Sądu, te podstawowe reguły przyznawania świadczeń wychowawczych zostały w niniejszej sprawie naruszone i - jak zasadnie wskazało SKO w W. - w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, konsekwencją wydania decyzji z (...) sierpnia 2016 r. było to, że na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem R. K. wypłacono ze środków publicznych kwotę (...) zł, a dodatkowo środki te otrzymali oboje rodzice.

Zdaniem Sądu, naruszenie prawa, jakie miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowiło oczywiste zaprzeczenie obowiązującego stanu prawnego i dotyczyło przepisów prawa materialnego, które normowały podstawowe przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego. Zatem oczywistość naruszenia prawa, ranga naruszonych w ten sposób przepisów, skutki jakie wywołała kontrolowana decyzja (wypłacenie ze środków publicznych podwójnej kwoty na wydatki związane z wychowywaniem R. K.) wskazują na to, że konieczność wyeliminowania decyzji z (...) sierpnia 2016 r. z obrotu prawnego miała większą wagę, aniżeli zasada trwałości decyzji administracyjnych, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska J. K. jakoby decyzja z (...) sierpnia 2016 r., w zakresie skutków społeczno-gospodarczych jakie wywołała, nie nadawała się do stwierdzenia jej nieważności, w oparciu o przesłankę rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Sądu, wątpliwe jest, aby decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze, które jest jednostkowym świadczeniem dedykowanym dla jednej rodziny, rozpatrywać w kontekście tego rodzaju skutków, które odnoszą się do makroskali stosunków społecznych, czy też gospodarczych, panujących w danej jednostce podziału terytorialnego.

Jednocześnie należy wskazać, że dodatkowa przesłanka nieakceptowalnych w praworządnym państwie skutków, jakie wywołała decyzja kontrolowana w trybie nieważnościowym, została wypracowana w orzecznictwie sądowym, ze względów praktycznych. W pewnych sprawach dochodziło bowiem do wydania decyzji w warunkach oczywistego naruszenia prawa, jednakże rola naruszonych przepisów w danej sprawie była tak marginalna, że nieracjonalne byłoby w takim przypadku eliminowanie decyzji w trybie nieważnościowym, tylko z tego powodu. W konsekwencji odwołano się dodatkowo do skutków jakie wywołała decyzja kontrolowana w trybie nieważnościowym. Zatem w sytuacji oczywistego naruszenia prawa, które dotyczy podstawowych dla sprawy i jasnych w swej treści przepisów prawa materialnego (taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie), wydaniu decyzji w warunkach rażącego prawa nie można zaprzeczyć poprzez odwołanie się wyłącznie do skutków, jakie wywołała kontrolowana decyzja.

Poza tym Sąd zwraca uwagę, że nawet w sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych, dotyczących beneficjentów znajdujących się zasadniczo w trudniejszej sytuacji materialnej, niż beneficjenci świadczeń wychowawczych, ustawodawca nie wykluczył trybu nadzwyczajnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.). To samo dotyczy decyzji wydawanych w sprawach o świadczenia wychowawcze (art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Jeżeli natomiast chodzi o podnoszone w skardze argumenty o pogorszeniu się sytuacji majątkowej rodziny skarżącej (przeniesienie męża skarżącej na niższe, mniej płatne stanowisko), o braku winy, czy braku podstępnego działania rodziców R. K. w uzyskaniu świadczenia wychowawczego na córkę, o świadomości J. K., że otrzymuje świadczenie na dwójkę swych dzieci w związku z trudną sytuacją finansową rodziny, o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, Sąd zwraca uwagę, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji znajduje zastosowanie po to, aby przywrócić stan zgodny z prawem. To jest celem tego nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji administracyjnych. Ten tryb postępowania realizuje zatem zasadę praworządności, wynikającą z art. 7 Konstytucji RP. W przypadku braku przeszkód do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 2 k.p.a., konstytucyjna zasada praworządności ma większą wagę, aniżeli zasada państwa prawego z art. 2 Konstytucji RP i stanowiąca jej rozwinięcie, na gruncie k.p.a., zasada trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Dla stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażące naruszenie prawa) nie ma znaczenia przesłanka działania strony pod wpływem "błędu", czy przesłanka "winy".

Dla niniejszej sprawy nie miały znaczenia podnoszone w sprawie argumenty o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na córkę R. K. Sprawa o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 ustawy) jest sprawą odrębną i następczą, w stosunku do sprawy nieważnościowej. Wobec tego to, czy są podstawy do wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie i orzekającej o obowiązku jego zwrotu wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy. Ustawa przewiduje zaś możliwość ubiegania się o konkretną ulgę, ale w przypadku nałożenia na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dopiero w tego typu sprawie znaczenie ma szczególna sytuacja (materialna, finansowa), w jakiej znajduje się konkretna rodzina (art. 25 ust. 10 ustawy).

Wbrew temu co twierdzi J. K. z treści pkt 2 decyzji z (...) sierpnia 2016 r. jednoznacznie wynika, że kolejne świadczenie wychowawcze przyznano wyłącznie R. K., a nie na obie córki. W pkt 1 decyzji organ wskazał wyraźnie, że odmawia przyznania świadczenia na K. K.

Jeżeli chodzi o podnoszone argumenty odnośnie wyłącznie zawinionego postępowania Burmistrza Miasta i Gminy G., Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja pominięcia przy przyznaniu świadczenia na R. K. wcześniej złożonego wniosku A. K. a (art. 22 ustawy). W niniejszej sprawie wystąpiła sytuacja, w której J. K. wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na R. K. po ponad czterech miesiącach od wydania decyzji A. K. a zatem już w sytuacji, gdy wniosek A. K. a został rozpoznany, a świadczenie wychowawcze na R. K. było wypłacane rodzinie skarżącej. Zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania przeczą twierdzeniu skarżącej, że nie miała wiedzy, że świadczenie wychowawcze na R. K. zostało już przyznane i jest wypłacane. Rodzina skarżącej zamieszkuje wspólnie i trudno byłoby przyjąć, że rodzice R. K. podjęli decyzję odnośnie ubiegania się o wsparcie finansowe od organu gminy, nie konsultując się w tej ważnej dla nich sprawie.

Zdaniem Sądu, nie można się zgodzić ze skarżącą, że świadczenie wychowawcze, przyznawane na drugie dziecko, ma charakter socjalny. Świadczenie to nie jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej. Świadczenie to jest elementem systemu świadczeń rodzinnych. Jego celem jest wywołanie większego przyrostu naturalnego ludności polskiej i zmian w strukturze społeczeństwa polskiego, niezależnie od dochodu rodziny.

Co się tyczy podniesionego w skardze faktu wydatkowania w całości uzyskanych środków na potrzeby córek skarżącej, Sąd zwraca uwagę, że ta okoliczność nie świadczy o wystąpieniu nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 decyzji z (...) sierpnia 2016 r. dotyczy określonej kwoty pieniężnej. Wydanie wypłaconych kwot świadczeń na wychowanie dzieci nie świadczy o tym, że odzyskanie środków finansowych jest niemożliwe. Ustawa przewiduje bowiem, że w przypadku nienależnie pobranych świadczeń mogą być one ściągnięte wraz z odsetkami od zobowiązanego w trybie pozaegzekucyjnym poprzez potrącenie z wypłacanego świadczenia wychowawczego, czy świadczenia rodzinnego (art. 25 ust. 7 ustawy) albo, gdy jest to niemożliwe, w trybie egzekucji administracyjnej (art. 25 ust. 8 ustawy).

Uznając zatem zarzuty skargi za nieuzasadnione Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.