I SA/Wa 669/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3084279

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2020 r. I SA/Wa 669/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska.

Sędziowie WSA: Monika Sawa Przemysław Żmich (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) lutego 2020 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania

1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta (...) z dnia (...) grudnia 2019 r. nr (...);

2. zasądza od Wojewody (...) na rzecz D. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewoda (...), po rozpatrzeniu odwołania D. N., decyzją z (...) lutego 2020 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta (...) z (...) grudnia 2019 r. nr (...) orzekającą o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w (...) przy ul. (...) 21 b, (...) w (...), nr hip. (...).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Nieruchomość położona w (...) przy ul. (...) 21b, (...) w Mokotowie, nr hip. (...) znajduje się na terenie działania dekretu z dnia (...) października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (Dz. U. Nr 50, poz. 279) - dalej zwanego "dekretem".

Zgodnie z uwierzytelnioną kopią zaświadczenia hipotecznego z (...) września 1992 r. VI Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla (...) w (...) tytuł własności przedmiotowej nieruchomości zapisany był na imię S. G.

Wnioskiem z (...) lutego 1965 r. S. G. wniósł o odszkodowanie lub przyznanie działki zamiennej.

Decyzją z (...) maja 1968 r. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej (...), na podstawie art. 53, 55 i 58 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 97 k.p.a. postanowił wniosek S. G. o przyznanie odszkodowania pozostawić bez uwzględnienia.

Decyzją z (...) lutego 1969 r. Minister Gospodarki Komunalnej, na podstawie art. 120 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, utrzymał w mocy ww. decyzję.

Wnioskiem z (...) grudnia 1988 r. H. D. i T. G. wnieśli o wypłacenie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. (...) 21 b.

Następnie, wnioskiem z (...) marca 2015 r. D. N. ponowiła ww. wniosek o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość.

W wyniku rozpoznania wniosku z (...) grudnia 1988 r. decyzją nr (...) z (...) grudnia 2019 r. Prezydent (...) orzekł o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w (...) ul. (...) 21 b, (...) w (...), nr hip. (...). W ocenie organu I instancji, ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalne, gdyż, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., podjęte w tym zakresie decyzje administracyjne dotknięte byłyby wadą nieważności, jako dotyczące sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

Pismem z (...) stycznia 2020 r. D. N. wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów: art. 105 § 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie instytucji umorzenia postępowania, art. 105 § 1 w zw. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że decyzja z (...) lutego 1969 r. Ministra Gospodarki Komunalnej dotyczyła meritum sprawy odszkodowawczej, gdy w rzeczywistości jedynie pozostawiała wniosek odszkodowawczy bez rozpoznania, art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.) - dalej zwanej "ugn" poprzez dokonanie błędnej jego wykładni polegającej na uznaniu, że stanowi on powtórzenie regulacji art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz naruszenie art. 215 ust. 2 ugn w zw. z art. 233 ugn w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. wobec braku merytorycznego rozpoznania wniosku odszkodowawczego.

Wojewoda (...) decyzją z (...) lutego 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta (...) z (...) grudnia 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że aby zaistniała tożsamość sprawy, konieczne jest, aby obie decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu oraz tożsamego przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego, jak i faktycznego.

Zdaniem Wojewody zarówno sprawa zakończona ostateczną decyzją z (...) lutego 1969 r. Ministra Gospodarki Komunalnej, która utrzymała w mocy decyzję z (...) maja 1968 r. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej (...), jak i sprawa umorzona decyzją Prezydenta (...) z (...) grudnia 2019 r. dotyczą tej samej nieruchomości i tego samego roszczenia byłych właścicieli nieruchomości - ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie dekretu.

W ocenie Wojewody interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów także nie uległy zmianie. Prowadzi to do wniosku, iż przedmiot sprawy nie uległ zmianie. Aby bowiem zakres podmiotowy dwóch spraw administracyjnych był w pełni tożsamy, sprawa musi dotyczyć tych samych podmiotów, chyba że w prawa strony zbywalne i dziedziczne wejdą jej następcy prawni.

Badając tożsamość stanu prawnego kontrolowanych spraw odszkodowawczych organ odwoławczy zauważył, że analiza treści art. 53 i 55 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 215 ust. 2 ugn prowadzi do konkluzji, że ich regulacja nie uległa zmianie.

Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 215 ust. 2 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Z kolei, stosownie do art. 53 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przepisy niniejszej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu powołanego w ust. 1.

Pomimo zmiany literalnego brzmienia przepisu, dotyczącego odszkodowania za grunt objęty działaniem dekretu w stosunku do regulacji zawartej w art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, należało uznać, że zarówno sprawa zakończona decyzją z (...) lutego 1969 r., jak też sprawa o odszkodowanie wszczęta wnioskiem złożonym w trybie art. 215 ust. 2 ugn są sprawami, co do których postępowanie administracyjne toczy się w tym samym stanie prawnym, gdyż zmiana treści przepisu stanowiącego podstawę materialną przyznania odszkodowania za nieruchomość nie zaszła w takim stopniu, który spowodowałby to, że zakres przedmiotowy sprawy przed Prezydentem (...) nie jest tożsamy z zakresem postępowania zakończonego decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z (...) lutego 1969 r.

Rozpatrując kwestię tożsamości stanu faktycznego obu omawianych spraw w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. (...) 21 b w (...) Wojewoda wskazał, że stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przez organ odwoławczy tylko w odniesieniu do tzw. faktów prawotwórczych. Fakty prawotwórcze, to takie fakty, które mają znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Zatem te fakty, których zmiana powoduje konieczność zastosowania innego przepisu prawa materialnego, jak i te, których zmiana pociąga za sobą konieczność odmiennego załatwienia sprawy, choć w oparciu o ten sam przepisprawa materialnego.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie stwierdził zmiany faktów prawotwórczych, które powodowałyby konieczność zastosowania innego przepisu prawa materialnego lub odmiennego załatwienia sprawy.

Skoro zatem w sprawie rozstrzygniętej ostatecznie decyzją z (...) lutego 1969 r. oraz w sprawie obecnie zainicjowanej przez następców prawnych przeddekretowych współwłaścicieli nieruchomości istnieje tożsamość materialnoprawnych podstaw dochodzonego odszkodowania, to w rozpoznawanej sprawie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a więc stan, w którym istnieje tożsamość sprawy załatwionej ostateczną decyzją i sprawy objętej kolejnym postępowaniem. Brak było więc możliwości merytorycznego rozpoznania zgłoszonego przez strony żądania. To zaś oznacza, że umorzenie zainicjowanego ich wnioskiem postępowania administracyjnego, z powodu jego bezprzedmiotowości, było prawidłowe, a tym samym podjęcie decyzji o tej treści nastąpiło zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.

Zdaniem Wojewody pomimo użycia sformułowania "pozostawienie bez rozpoznania" przez organ rozpatrujący wniosek odszkodowawczy w decyzji z (...) maja 1968 r. oraz organ wydający decyzję z (...) lutego 1969 r. utrzymującą w mocy, nie ma wątpliwości, że organy orzekające wówczas rozpoznały wniosek merytorycznie, co do istoty, na podstawie art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przesłanki dotyczące przyznania odszkodowania zostały w ww. decyzjach zbadane, a podstawą materialną wydania decyzji organu I instancji był art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Od decyzji Wojewody (...) z (...) lutego 2020 r. D. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to:

1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, wskutek dokonania błędnej oceny sprowadzającej się do nieprawidłowego stwierdzenia, iż w sprawie rozstrzygniętej pozostającą w obrocie prawnym decyzją Prezydium Rady Narodowej (...) z (...) maja 1968 r. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Ministra Gospodarski Komunalnej z (...) lutego 1969 r., jak i w sprawie umorzonej decyzją Prezydenta (...) z (...) grudnia 2019 r. zakres przedmiotowy i podmiotowy obu spraw odszkodowawczych jest tożsamy w takim znaczeniu, że brak było obecnie podstawy materialnoprawnej do orzekania o odszkodowaniu, w sytuacji gdy, żadną z powyższych decyzji nie rozstrzygnięto w sposób merytoryczny i co do istoty sprawy o ustalenie, przyznanie i wypłatę należnego skarżącej odszkodowania za utratę nieruchomości (...) położonej przy ul. (...) 21b, (...) w (...), nr hip. (...), z uwagi na to, że zarówno decyzja z 1968 r., jak i decyzja z 1969 r. nie rozstrzygnęły żądania w zakresie odszkodowania, nadto wydane zostały w oparciu o inną podstawę prawną, aniżeli decyzja z 2019 r., zatem brak jest tożsamości spraw w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.;

2) art. 138 § 2 w zw. z 136 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w postępowaniu odwoławczym, a w konsekwencji bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy decyzja z 2019 r. winna zostać w całości uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia ze wskazaniem odpowiednich wytycznych i wskazań, co do dalszego postępowania, ze względu na to, że umorzenie postępowania administracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości, było niedopuszczalne, a tym samym podjęcie decyzji tej treści nastąpiło z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a., zaś konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;

3) art. 105 § 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż decyzja Prezydenta (...) o umorzeniu postępowania odszkodowawczego jest prawidłowa, w sytuacji gdy postępowanie nie zostało pozbawione żadnego z elementów warunkujących konieczność wydania ostatecznego rozstrzygnięcia, a więc postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe albowiem w obrocie prawnym nie funkcjonuje żadna ostateczna decyzja odmawiająca przyznania odszkodowania, z uwagi na to, że decyzją z 1968 r. pozostawiono wniosek "bez uwzględnienia", zatem w rzeczywistości doszło do pozostawienia wniosku o przyznanie odszkodowania "bez rozpoznania**, co nie powoduje merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy decyzją ostateczną;

4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 wobec braku właściwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy skutkujące potwierdzeniem wadliwości postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez organ orzekający w I instancji oraz błędnego ustalenia, że: - zarówno sprawa zakończona decyzją z 1969 r. utrzymującą w mocy decyzję 1968 r., jak również sprawa umorzona decyzją z 2019 r. dotyczą tego samego roszczenia odszkodowawczego, w sytuacji gdy inna jest podstawa materialnoprawna tego roszczenia; - interesy prawne lub obowiązki, które po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (albo jego brakiem) nie uległy zmianie, w sytuacji, gdy strona prowadzonego postępowania nie uzyskała dotychczas merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie złożonego wniosku o odszkodowanie, tak w ramach podstawy prawnej z art. 53 i 55 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) - dalej zwanej "ustawą", jak i art. 215 ust. 2 ugn; - przedmiot sprawy nie uległ zmianie, w sytuacji gdy, uprzednio organ rozpoznawał wniosek z (...) lutego 1965 r. "o odszkodowanie lub przyznanie działki zamiennej" w warunkach obowiązywania ustawy, a obecnie organ rozpoznawał wniosek z (...) grudnia 1988 r. "o wypłacenie odszkodowania", ponowiony (...) marca 2015 r. w warunkach obowiązywania ugn, co powoduje, że pomimo określenia przedmiotu sprawy jako "o odszkodowanie" wobec braku tożsamości podstawy prawnej nieuzasadnione jest określanie, że jest to ta sama sprawa odszkodowawcza; - pomimo zmiany literalnego brzmienia przepisu dotyczącego odszkodowania za grunt objęty działaniem dekretu, regulacja obu wymienionych podstaw prawnych nie uległa zmianie, podczas gdy aktualny art. 215 ugn wykracza poza zakres uregulowania ujęty w poprzednim stanie prawnym i rozszerza możliwość dochodzenia odszkodowania; - nie stwierdzono zmian faktów prawotwórczych, które powodowałyby konieczność zastosowania innego przepisu prawa materialnego lub odmiennego załatwienia sprawy, w sytuacji gdy, organ pozostawiający sprawę bez rozpoznania nie zbadał przesłanek materialnoprawnych decyzji, gdyż decyzja miała charakter wyłącznie formalny, w związku z czym obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę obecnie było przeprowadzenie postępowania, co do meritum; - w rozpoznawanej sprawie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), co spowodowało brak możliwości merytorycznego rozpoznania zgłoszonego przez strony żądania, w sytuacji gdy, uprzednio wydana decyzja nie rozstrzygała sprawy odszkodowania merytorycznie, a ponadto organ rozpoznawał ją na innej podstawie materialnoprawnej; - pomimo użycia sformułowania "pozostawienie bez rozpoznania", nie ma wątpliwości, że organy orzekające wówczas rozpoznały wniosek merytorycznie i co do istoty, w sytuacji gdy, organ wówczas rozstrzygający sprawę nie badał przesłanek materialnoprawnych przyznania odszkodowania, a więc nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, a wydana przez niego decyzja była decyzją formalną nie tworzącą stanu zawisłości sprawy; - zaskarżona decyzja,jest prawidłowa i odpowiada prawu" a organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania, w sytuacji gdy, proste zestawienie objętych zakresem stanu faktycznego decyzji administracyjnych prowadzić powinno do stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja Prezydenta (...) z 2019 r. nie odpowiada prawu i powinna zostać uchylona zaś postępowanie przekazane do ponownego rozpoznania;

5) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na przeprowadzeniu przez organ odwoławczy dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego niezgodnej z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, w tym dowodu z decyzji z 1968 r. pozostawiającej wniosek o odszkodowanie bez rozpoznania wydanej w postępowaniu, w oparciu o odmienną, niż obecnie obowiązującą podstawę prawną poprzez bezkrytyczne przyjęcie stanowiska organu I instancji jako własnego, podczas gdy organ II instancji powinien przeprowadzić ocenę dowodów w sposób niezależny i swobodny, ale uwzględniający zasady wiedzy i logicznego rozumowania, biorąc pod uwagę stanowisko wnioskodawcy i obowiązującą wykładnię prawa dokonaną w orzecznictwie sądowym;

6) art. 9, art. 7, art. 8 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezasadne powoływanie się w treści uzasadnienia decyzji na orzeczenia sądowe wydane w sprawach o odmiennym stanie faktycznym (w którym sądy miały do czynienia z decyzją o odmowie przyznania odszkodowania albo ustaleniu odszkodowania, nie zaś z orzeczeniem o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania) oraz odmiennym stanie prawnym (ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), co w konsekwencji miało wpływ na nieprawidłowe wyjaśnienie stronie okoliczności sprawy oraz oparcie rozstrzygnięcia na podstawie przeprowadzonej błędnej oceny zaistniałego w tej sprawie stanu faktycznego oraz stanu prawnego z pominięciem ukształtowanego na przestrzeni lat obowiązującego aktualnego orzecznictwa sądowego i poglądów doktryny;

II. naruszenie prawa materialnego: 1) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu w okolicznościach sprawy niniejszej, a w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż w sprawie zaistniała przesłanka powagi rzeczy osądzonej, w ten sposób, że wobec funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wydanej na innej podstawie prawnej orzekającej o pozostawieniu wniosku o odszkodowanie bez rozpoznania, brak jest możliwości merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o odszkodowanie złożonego w innym stanie prawnym, w sytuacji gdy, w takim przypadku, nie istnieje tożsamość spraw i stan powagi rzeczy osądzonej, z uwagi na brak rozstrzygnięcia co do meritum oraz brak tożsamości podstaw prawnych rozpoznawanych spraw; 2) art. 215 ust. 2 ugn polegające na jego błędnej wykładni wobec bezzasadnego uznania, iż w stosunku do art. 53 ustawy zachowana została ciągłość regulacji prawnej odszkodowania, zaś zmiana literalnej treści przepisu nie wpłynęła na zmianę regulacji prawnej w zakresie odszkodowania za nieruchomości (...), podczas gdy, zakres obu ww. uregulowań jest odmienny, ponieważ na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy można było dochodzić odszkodowania wyłącznie za dom jednorodzinny bądź za działkę (niezabudowaną) przeznaczoną pod budownictwo jednorodzinne, natomiast na podstawie art. 215 ust. 2 ugn można już dochodzić odszkodowania również za działkę zabudowaną domem jednorodzinnym. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: I. uchylenie w całości decyzji Wojewody (...) z (...) lutego 2020 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta (...) z (...) grudnia 2019 r. oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; II. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych;

III.

rozpoznanie skargi na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda (...) wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd zauważa, że orzekające w administracyjnym toku instancji organy uznały, że wniosek H. D. i T. G. z (...) grudnia 1988 r., który poparła D. N. w piśmie z (...) marca 2015 r. o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość nie może być merytorycznie rozpoznany, z uwagi na wydaną pod rządami ustawy i pozostającą w obrocie prawnym ostateczną decyzję z (...) maja 1968 r. pozostawiającą bez uwzględnienia wniosek S. G. z (...) lutego 1965 r. o przyznanie odszkodowania.

Zdaniem Sądu takie stanowisko orzekających w sprawie organów opiera się na wadliwej interpretacji materialnoprawnej podstawy dochodzenia odszkodowania za utracone nieruchomości objęte działaniem dekretu, obowiązującej przed 1 sierpnia 1985 r. oraz aktualnie obowiązującej.

W ocenie organów, stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy odszkodowawczej w 1969 r. art. 53 ust. 2 ustawy oraz aktualnie regulujący tę materię art. 215 ust. 2 ugn, pomimo częściowo odmiennego brzmienia, zawierają tożsamą treść normatywną.

Tymczasem - w ocenie Sądu - regulacja zawarta w art. 215 ust. 2 ugn w sposób odmienny unormowała przesłanki ustanowienia odszkodowania za utracone grunty warszawskie od regulacji przyjętej w art. 53 ust. 2 ustawy.

O ile ten ostatni przepis nakazywał stosować przepisy ustawy dotyczące odszkodowań do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie ustawy (5 kwietnia 1958 r.) na własność Państwa na podstawie dekretu, to art. 215 ust. 2 ugn odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów aktualnie obowiązującej ugn do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed wejściem w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.

Różnica między tymi uregulowaniami polegała, jeśli chodzi o działkę gruntu, na zastąpieniu sformułowania "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" wyrazami "oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne", jak również na wprowadzeniu dodatkowej przesłanki dotyczącej utraty możliwości faktycznego władania działką po 5 kwietnia 1958 r. Taka zmiana brzmienia przepisu, nie oznacza zmiany o charakterze redakcyjnym, ale prowadzi do ustanowienia odmiennej treści normatywnej przepisu.

Trzeba wskazać, że zastosowanie obecnie obowiązujących przepisów do ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości (...) położonej przy ul. (...) 21b na rzecz następcy prawnego dawnego jej właściciela, będzie wymagać częściowo innych ustaleń stanu faktycznego od ustaleń, które winny być poczynione przy rozstrzyganiu sprawy na podstawie ustawy, których to ustaleń przy podejmowaniu decyzji z 1968 r. i 1969 r. organy nie poczyniły.

Sąd zauważa, że roszczenie odszkodowawcze dochodzone na podstawie art. 215 ust. 2 ugn obejmuje zarówno odszkodowanie za określony w tym przepisie budynek, jak też odszkodowanie z grunt, na którym budynek ten był lub mógł być posadowiony. W redakcji tego przepisu ustawodawca określając przedmiot, za który należy się odszkodowanie użył bowiem spójnika "oraz", co oznacza, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego, jak i działki, na której był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie.

O ile bowiem na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy uprawnione było twierdzenie, że chodziło o działkę niezabudowaną przewidzianą pod budowę domu jednorodzinnego, to już pod rządami art. 215 ust. 2 ugn twierdzenie takie jest nieuprawnione. Ustawodawca na potrzeby odszkodowania polecił odnośnie przeznaczenia działki sięgnąć do stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w życie dekretu. Jeśli w owym czasie działka, zgodnie z obowiązującym wtedy planem zabudowania, mogła być przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, to zarówno gdy była faktycznie niezabudowana, jak i gdy była wówczas zabudowana domem jednorodzinnym, czy innym budynkiem, to z uwagi na możliwość zabudowy jednorodzinnej wynikającej dla tej działki z omawianego planu spełniać będzie przesłanki odszkodowawcze z art. 215 ust. 2 ugn (por. wyrok NSA z 8 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 864/06).

Poza tym Sąd zwraca uwagę, że jeżeli chodzi o działkę (grunt) art. 215 ust. 2 ugn odsyła do przeznaczenia tej działki w planie zabudowania według stanu na datę wejścia w życie dekretu, natomiast art. 53 ust. 2 ustawy odnosi się do działki budowlanej nie określając stanu czasowego, na jaki ma być oceniany jej charakter (budowlany) oraz kryteriów według których ma być oceniany rodzaj działki. Nie wiadomo zatem, czy działka budowlana ma być kwalifikowana według kryterium planistycznego, ewidencyjnego, czy według faktycznego sposobu użytkowania. Użyty w art. 53 ust. 2 ustawy zwrot: "...które przejdą po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu powołanego w ust. 1" sugeruje ocenę charakteru nieruchomości według stanu po wejściu w życie dekretu.

Na realiach niniejszej sprawy trzeba także mieć na uwadze to, że w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SAB/Wa 527/17 zalecił, aby Prezydent (...) w sposób jednoznaczny ustalił, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania odszkodowania z art. 215 ugn i w zależności od dokonanych ustaleń wydał stosowną decyzję.

Zatem skoro w sprawie rozstrzygniętej ostateczną decyzją z 1968 r. oraz w sprawie zainicjowanej w 1988 r. nie istnieje tożsamość materialnoprawnych podstaw dochodzonego odszkodowania, to w rozpoznawanej sprawie nie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej, a więc stan, w którym istnieje tożsamość sprawy załatwionej ostateczną decyzją i sprawy objętej kolejnym postępowaniem. Brak było więc przeszkód uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie zgłoszonego żądania. Wobec tego umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości było wadliwe. Zatem wydanie decyzji przez Prezydenta (...) nastąpiło z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 53 ust. 2 ustawy i art. 215 ust. 2 ugn, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję naruszył także w ten sposób art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent (...) rozpozna niniejszą sprawę w oparciu o przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn. W zależności od okoliczności sprawy organ wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jeżeli chodzi o podniesioną w skardze kwestię braku rozstrzygnięcia wniosku z 1965 r., co do istoty sprawy Sąd uznał, że argument ten był chybiony. Z treści decyzji z 1968 r. i 1969 r. wynika, że sprawa zainicjowana wnioskiem S. G. była rozpatrywana merytorycznie w oparciu o przepisprawa materialnego - art. 53 ust. 2 ugn. Organy uznały, że wniosek pozostaje bez uwzględnienia, ponieważ budynek posadowiony na spornym gruncie nie był domem jednorodzinnym, jak tego wymagał art. 53 ust. 2 ustawy (zdaniem organów był to budynek wielorodzinny). Organy nie załatwiły tej sprawy w oparciu o ówczesny art. 59 k.p.a. stosując instytucję pozostawienia podania bez rozpoznania.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.