I SA/Wa 542/13 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - OpenLEX

I SA/Wa 542/13 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1410299

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r. I SA/Wa 542/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.).

Sędziowie WSA: Emilia Lewandowska Marek Wroczyński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia (...) stycznia 2013 r., znak (...), po rozpatrzeniu odwołania W. K. (dalej: "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody (...) z dnia (...) października 2012 r., znak (...), odmawiającą potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy zaskarżona decyzję.

Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Decyzją z (...) października 2012 r. Wojewoda odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości S. (działkę budowlaną o pow. (...) m2) i we wsi K. (działkę rolniczą (...) ha.), gmina i powiat (...) tj. na terenie (...). Zdaniem organu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż nieruchomość pozostawiona przez skarżącą nie leżała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale na (...).

Na podstawie dostępnych map organ ustalił, iż miejscowość S. i wieś K. leżały w powiecie (...) (jeden z powiatów (...) - z centrum w K., jednostka administracyjna (...)) w północno - zachodniej części (...), w granicach (...) przed wybuchem wojny w dniu 1 września 1939 r.

Pismem z 14 listopada 2012 r. skarżąca reprezentowana prze profesjonalnego pełnomocnika złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że skarżącej przyznano uprawnienie bycia repatriantem, jak i ustalono, iż w dniu 1 września była obywatelem Polski i pozostaje nim nadal. Nie budzi też wątpliwości, iż skarżąca pozostawiła poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości oraz, że była ewakuowana z L. na obecne terytorium państwa Polskiego. Zdaniem pełnomocnika wszystkie te okoliczności wskazują, iż skarżącej służy prawo do rekompensaty za pozostawiony majątek. Zdaniem pełnomocnika na przestrzeni czasu od daty ewakuacji do chwili obecnej następowały kolejne regulacje prawne, które dawały możliwość repatriantom uznania ich praw do przyznania rekompensaty. Skarżąca nie może ponosić dla siebie ujemnych skutków prawnych wywołanych zmianą przepisów prawa, a przedmiotowa sprawa winna być zakończona dużo wcześniej, niż po upływie 22 lat.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia (...) stycznia 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości podtrzymując argumentację prezentowaną prze organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ wskazał, że z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że zarówno wypędzenie jak i opuszczenie ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskie,j z którego nastąpiło wypędzenie lub które zostało opuszczone, odnosi się do granic z 1939 r.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z 26 lutego 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła organom naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP poprzez chybione przyjęcie, iż dla realizacji uprawnień wynikających z ww. ustawy konieczne jest, aby uprawniony zamieszkiwał na terytorium RP według granic z 1939 r., podczas, gdy na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, art. 2 pkt 1 przedmiotowej ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi.

Marterialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, którą uregulowano kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określony został w art. 1, 2 i 3. Tak, więc powołana regulacja określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1 pkt 1 -3), umowie z dnia 6 lipca 1945 r. (art. 1 ust. 1 pkt 4) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). W myśl art. 2 tej ustawy (przy uwzględnieniu konsekwencji prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12) prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1. Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 1 i 2 ustawy zabużańskiej, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia na ich rzecz prawa do rekompensaty. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

Przyczyną odmowy potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty było ustalenie przez organy orzekające w niniejszej sprawie, że nieruchomości pozostawione przez nią w miejscowości S. (działka budowlaną o pow. (...) m2) i we wsi K. (działka rolniczą (...) ha.), gmina i powiat (...) tj. na terenie (...), w dniu 1 września 1939 r. nie wchodziły w skład terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem skarżącej nie służy prawo do rekompensaty. Stanowisko to jest prawidłowe i należy je podzielić.

Art. 1 ust. 1 ustawy zabużańskiej określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich". Powyższe zasady realizacji prawa do rekompensaty mają również zastosowanie do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Przepisy art. 2 ustawy określają natomiast przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W związku z powyższym zarówno wypędzenie (art. 1 ust. 1), jak i opuszczenie (art. 1 ust. 2) ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego nastąpiło wypędzenie, lub które zostało opuszczone, odnosić się musi do granic z 1939 r.

W tym zakresie Sąd orzekający w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 509/10 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), zgodnie z którym ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. wyraźnie akcentuje wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez osobę ubiegająca się o przyznanie rekompensaty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis zaś art. 2 musi być wykładany w kontekście art. 1 ustawy, w którym to przepisie ustawodawca wiąże pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego z faktem wypędzenia właściciela tej nieruchomości z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia przez niego byłego terytorium Polski w związku z wojną. W przypisanym tą ustawą sensie nie sposób, zatem mówić o "znajdowaniu się" jakiejś nieruchomości poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy ta nieruchomość przed wybuchem II wojny światowej na jej terytorium się nie znajdowała. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku podkreślił, że omawiane unormowania mają moc regulacji ustawowej i ograniczenie ich wyłącznie do terenów, które przed dniem 1 września wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że ustawodawca nie zakładał, aby można było w trybie ustawy dnia 8 lipca 2005 r. dochodzić prawa do rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawiona poza obecnymi granicami Państwa Polskiego nieruchomość nigdy nie znajdowała się na jego terytorium.

Ponadto, akceptując argumentację dotyczącą ww. kwestii prezentowaną w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (zob. wyrok WSA z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1814/09; cbois.nsa.gov.pl) podkreślić należy, że Państwo Polskie we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych również zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które należały do września 1939 r. do Polski. Wynikało to zarówno z art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389), jak i z art. 14 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe (Dz. U. Nr 49, poz. 326) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jedn.: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159). We wszystkich tych przepisach mówiło się wyraźnie o zaliczaniu wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa" (por. uchwała SN z dnia 17 października 1991 r., sygn. akt III CZP 99/91, OSNC 1992/4/61). To samo wynikało także z art. 81 ust. 1 (art. 88 ust. 1) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) oraz z poprzedniej "ustawy zabużańskiej" z 12 grudnia 2003 r. W powołanej wyżej uchwale III CZP 99/91 wydanej na gruncie art. 88 ust. 1 (wcześniej art. 81 ust. 1) ustawy z 1985 r. Sąd Najwyższy wyprowadził tezę, że "repatriantom, którzy przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwali na terenie Litwy, a nie Polski, i którzy pozostawili tam mienie nieruchome, nie przysługują uprawnienia przewidziane w art. 81 ust. 1 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości". Sąd Najwyższy zauważył, że "skoro w ustawie mówi się jednoznacznie o osobach, "które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa", to za logicznie uzasadniony można uznać jedynie wniosek, że uprawnienia wynikające z tej ustawy (konkretnie z art. 81 ust. 1) dotyczą tylko osób, które posiadały i pozostawiły mienie nieruchome na obszarze, który przed rozpoczęciem II wojny światowej należał do Rzeczypospolitej Polskiej. Przy odmiennym założeniu zawarty w art. 81 ust. 1 zwrot "na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa" byłby wręcz niezrozumiały. Potwierdzenie takiego stanowiska można odnaleźć również w doktrynie. "Osoby repatriowane lub przesiedlone (nawet jeśli są to obywatele polscy) z terenów nie będących przed wojną obszarem RP, które pozostawiły tam swoje mienie - nie mają szans w swych staraniach o odszkodowanie za pozostawiony majątek. (...) Mienie zabużańskie, to majątki pozostałe na terenach obecnej Białorusi, Ukrainy i tzw. Litwy Wileńskiej. Natomiast pojęcie to nie obejmuje majątków pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład przedwojennego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej: np. Litwy Kowieńskiej, Łotwy, Estonii, Rumunii, Czechosłowacji, Węgier" (zob. J. Majorowicz i A. Poczobutt (w)"Roszczenia rewindykacyjne i odszkodowawcze w związku z utratą własności nieruchomości jako przedmiot działalności Rzecznika Praw Obywatelskich - Poradnik RPO Utracone Majątki Zwrot i Odszkodowania", Warszawa 1992, str. 33). Takie same wnioski wypływają z określenia kategorii zabużan, jako podmiotów uprawnionych do ekwiwalentu, w opracowaniu dokonanym przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości (zob. Kamil Zaradkiewicz (w)"Mienie zabużańskie" jako otwarta kwestia majątkowa w prawie polskim, Warszawa 2002, str. 20-21).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszym składzie, że nie ma uzasadnionych powodów, aby art. 1 ust. 1 i 2 ustawy w zakresie pojęcia "mienia zabużańskiego" za pozostawienie, którego przysługuje rekompensata, rozumieć inaczej, niż wynika to z uchwały SN z 17 października 1991 r., sygn. akt III CZP 99/91 oraz z poglądów doktryny przywołanych wyżej. Hipoteza normy uprawniającej do rekompensaty (wcześniej ekwiwalentu) zawarta w przepisie art. 1 ust. 1 ustawy - "z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...) w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." - nie różni się w żaden sposób od tych hipotez zawartych w poprzednich normach, jakie uprawniały do ekwiwalentu za "mienie zabużańskie" pod rządami wcześniejszych przepisów.

Zatem, jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, skarżąca była właścicielką nieruchomości położonych w miejscowości S. i we wsi K., gmina i powiat (...) tj. na terenie (...). Miejscowości te w dniu 1 września 1939 r. nie wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej. W rozpatrywanej sprawie nie została, zatem spełniona wynikająca z art. 1 i 2 ustawy przesłanka dotycząca położenia nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym pozostawienia mienia poza obecnymi jej granicami.

Odnosząc się do zarzutów skargi, bez znaczenia dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 (Dz. U. z 2012 r. poz. 1195). Przedmiotowym wyrokiem Trybunał uznał art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (prawo do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczeniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw). Niemniej jednak niezgodność ta dotyczyła jedynie zakresu, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania (podkreślenie Sądu) 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co w przedmiotowej sprawie nie było powodem wydania decyzji odmownej.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.