Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1606183

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 12 maja 2011 r.
I SA/Wa 299/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogdan Wolski (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia (...) grudnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia (...) grudnia 2010 r. nr (...), po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji Wojewody (...) z dnia (...) lipca 2010 r. nr (...), potwierdzającej posiadanie przez A. W. i A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ul. (...) - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) lipca 2010 r. nr (...) potwierdził posiadanie przez A. W. i A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. W., podnosząc, że rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące, bowiem organ pierwszej instancji uznał za bezskuteczne oświadczenia złożone przez I. C. i J. C., co spowodowało określenie rekompensaty w mniejszej wysokości.

Minister Skarbu Państwa, powołując się na treść art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.) wskazał, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. przez współwłaściciela lub spadkobiercę, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty.

Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Minister Skarbu Państwa stwierdził, że oświadczenia I. C. i J. C. są bezskuteczne, bowiem zostały złożone po dniu 31 grudnia 2008 r., a więc po ostatecznym terminie składania wniosków o przyznanie prawa do rekompensaty.

W związku z tym organ stwierdził, że w dniu 31 grudnia 2008 r. A. W. nie był w posiadaniu praw wynikających ze spadku po H. W., będących w posiadaniu I. C. i J. C.

Wobec powyższego oświadczenie I. C. z dnia 8 marca 2009 r. oraz J. C. z dnia 30 lipca 2009 r. zostały złożone po terminie i są bezskuteczne. Jeżeli osoba we własnym imieniu do dnia 31 grudnia 2008 r. nie złożyła wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, wówczas utraciła możliwość potwierdzenia tegoż prawa. Utrata uprawnienia oznacza jednocześnie, iż po tym dniu osoba taka nie może dokonać skutecznego wskazania na rzecz innego spadkobiercy, ponieważ prawa, którego nie posiada i nie nabyła, nie może przekazać.

Poza tym oświadczenia I. C. i J. C. złożone w dniu 17 listopada 1988 r. przed notariuszem w (...) są nieskuteczne wobec faktu, iż zostały złożone za granicą, a nie w polskiej placówce dyplomatycznej, jak wymaga tego ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Minister Skarbu Państwa podniósł, iż w świetle art. 88 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (stan prawny na dzień składania oświadczeń I. C. i J. C., tj. na dzień 17 listopada 1988 r.) złożone oświadczenia również nie były skuteczne, gdyż zgodnie z brzmieniem ust. 3 tegoż artykułu "w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione". Z akt sprawy wynika bowiem, iż w chwili składania wymienionych oświadczeń, tj. 17 listopada 1988 r., spadkobierców właściciela mienia pozostawionego było czworo: I. C., J. C., A. W. i A. W. Zatem wszyscy ci spadkobiercy powinni byli wskazać jedną osobę spośród siebie, czego nie dokonali.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia (...) maja 1990 r., sygn. akt (...) wynika, że przedmiotem działu spadku po E. W., zmarłym w dniu (...) grudnia 1975 r. jest roszczenie do otrzymania ekwiwalentu w zamian za mienie pozostawione na obszarach, które nie weszły w skład terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trybie art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a w wyniku działu spadku po E. W. Sąd postanowił przyznać wymienione roszczenie na rzecz A. W., jedyną osobą uprawnioną do potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty jest A. W.

Z ustaleń organu wynika, iż od dnia wydania powyższego postanowienia Sądu nastąpiła istotna zmiana przepisów regulujących kwestię tzw. mienia zabużańskiego. Zmieniły się przepisy dotyczące kręgu osób uprawnionych oraz rodzaj uprawnienia związanego z pozostawieniem nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności wymienione roszczenie z ekwiwalentu przekształciło się w prawo do rekompensaty, które można realizować w formie świadczenia pieniężnego oraz ustanowiono nowe przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa (zamieszkiwanie w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, posiadanie w tym dniu obywatelstwa polskiego), bez których rekompensata nie byłaby możliwa. Nie to jest więc obecnie w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. to samo uprawnienie, o którym decydował Sąd Rejonowy w N. w chwili wydawania postanowienia z dnia (...) maja 1990 r. Zmiana stanu prawnego spowodowała więc, że instytucja prawna objęta tym postanowieniem wygasła, dlatego też w niniejszej sprawie możliwe było potwierdzenie uprawnienia również A. W. Uznanie natomiast, iż postanowienie działowe zachowuje swoją aktualność również na bazie obowiązującej ustawy z 2005 r. oznaczałoby brak prawnej możliwości potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz wyżej wymienionego. Udział spadkowy przysługujący A. W. w zakresie uprawnienia do rekompensaty przeszedłby bowiem - właśnie w wyniku przeprowadzonego postępowania działowego - wyłącznie na rzecz A. W., która byłaby wówczas jedyną uprawnioną do rekompensaty po swoim ojcu E. W.

Wobec powyższego Minister podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu wojewódzkiego potwierdzającej posiadanie A. W. w (...) części i A. W. w (...) części prawa do rekompensaty.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. W., zarzucając naruszenie:

1.

przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., polegające na błędnym uznaniu, że do skutecznego złożenia oświadczenia wskazującego osobę uprawnioną do rekompensaty konieczne jest uprzednie złożenie wniosku przez stronę wskazującą i że upłynął termin do jego złożenia, w wyniku którego prawo do rekompensaty skarżącego zostało ustalone w (...) części, zamiast wnioskowanych (...) części;

2.

przepisów postępowania, w tym naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 9, art. 28, art. 61 § 2 i art. 64 k.p.a., polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezapewnieniu udziału wszystkim stronom w postępowaniu, niewezwaniu do uzupełnienia braków, błędnym ustaleniu stanu faktycznego i prawnego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3.

błędne wyjaśnienie stanu faktycznego, polegające na pominięciu przez organ odwoławczy dowodów i nieuznaniu wynikających z nich faktów, które były w posiadaniu organu, co stanowiło złamanie zasady prawdy obiektywnej;

4.

załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uznania za bezskuteczne wskazań dokonanych przez I. C. i J. C., co do osoby uprawnionej do rekompensaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.; dalej: "ustawa"), postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Oznacza to między innymi konieczność zastosowania między innymi art. 3 ust. 2 ustawy, z którego wynika możliwość uzyskania prawa do rekompensaty przez niektórych spadkobierców, jeżeli zostaną wskazani przez pozostałych spadkobierców, o ile spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy administracyjnej, przy uwzględnieniu dyspozycji art. 5 ust. 1 ustawy, Sąd stwierdza, iż A. W. mógłby zasadnie żądać potwierdzenia prawa do rekompensaty, także w udziale należnym ewentualnie I. C. i J. C., pod warunkiem złożenia przez te osoby oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy nie później niż w dniu 31 grudnia 2008 r. Bezsporne jest, iż takie oświadczenia zostały złożone po dniu 31 grudnia 2008 r.

Powyższe oznacza, iż stanowisko skarżącego co do wykładni art. 3. ust. 2 ustawy jest zasadne, ale jedynie w tej części, gdyż skarżący twierdzi, iż ustawa nie wymaga, aby oświadczenia były złożone przed wystąpieniem z podaniem. Wystarczające jest bowiem, aby oświadczenie te zostały złożone przed dniem wydania decyzji, ale zawsze przed dniem 31 grudnia 2008 r. Nietrafnie zatem skarżący zarzuca, iż skuteczne, a w konsekwencji istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, były oświadczenia złożone w dniu 8 marca 2009 r. i 30 lipca 2009 r. Uwzględnienie wykładni przepisu art. 3 ust. 2 ustawy prezentowanej przez skarżącego prowadziłoby w istocie do obejścia przepisu art. 5 ust. 1 ustawy. Jeżeli bowiem po dniu 31 grudnia 2008 r. I. C. i J. C. utracili możliwość uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty, a więc nie dysponowali potencjalnie jakimkolwiek uprawnieniem, to w konsekwencji nie mogli przenieść uprawnienia, które im nie przysługiwało na rzecz A. W.

W toku postępowania administracyjnego zasadnie nie uwzględniono oświadczeń złożonych przez I. C. i J. C. w dniu 17 listopada 1988 r. Sąd wskazuje, że oświadczenia te nie odnoszą się do prawa do rekompensaty, które może być przekazane na rzecz innego spadkobiercy, ale dotyczą praw do nieruchomości. Oznacza to, iż wymienione oświadczenia mogłyby zostać ewentualnie wykorzystane w postępowaniu prowadzonym poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które zmierzałoby do odzyskania przez A. W. prawa własności do nieruchomości położonej w W. przy ul. (...).

W toku postępowania administracyjnego błędnie uznano, iż oświadczenia złożone przez I. C. i J. C. w dniu 17 listopada 1988 r., były nieskuteczne, gdyż nie towarzyszyły im oświadczenia złożone przez pozostałych spadkobierców, czego wymaga art. 88 ust. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z art. 27 ustawy nie wynika potrzeba zastosowania w sprawie wymienionego przepisu, ale art. 3 ust. 2 ustawy, który nie przewiduje obowiązku wskazania jednej osoby przez wszystkich pozostałych uprawnionych. Błędne było także stanowisko organów co do nieskuteczności wymienionych oświadczeń z tego powodu, iż nie zostały złożone w polskiej placówce konsularnej.

Z art. 3 ust. 2 ustawy wynika bowiem jedynie konieczność złożenia oświadczenia w jednej z form przewidzianych w tym przepisie. Ustawa nie przewiduje obowiązku złożenia oświadczenia wyłącznie w polskiej placówce konsularnej, jeżeli oświadczenie takie składane jest poza granicami kraju, i jednocześnie nie wyklucza w takiej sytuacji możliwości złożenia oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie. Oznacza to, iż oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, w wypadku jego złożenia poza granicami kraju, może być złożone w polskiej placówce konsularnej lub zawierać poświadczenia podpisu przez notariusza.

Dokonana przez organy błędna wykładnia przepisów ustawy nie miała jednak wpływu na wynik sprawy skoro oświadczenia złożone w dniu 17 listopada 1988 r. nie zawierają treści określonej w art. 3 ust. 2 ustawy.

Sposób rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym i analiza uzasadnienia wydanych decyzji potwierdza, iż organy obu instancji ostatecznie uznały, iż w sprawie nie powinno być uwzględnione postanowienie Sądu Rejonowego w N. z dnia (...) maja 1990 r. ((...)). W związku z tym stanowisko skarżącego co do potrzeby pominięcia tego orzeczenia przy rozstrzygnięciu sprawy w postępowaniu administracyjnymi zostało już zrealizowane w ramach rozstrzygnięcia sprawy i przyznania skarżącemu (...) części prawa do rekompensaty.

Skarżący niezasadnie zarzuca organom naruszenie przepisów postępowania w zakresie dotyczącym niepodjęcia czynności w celu przedstawienia oświadczeń w wymaganej prawem formie. Podjęcie czynności w tym zakresie byłoby bowiem wymagane w sytuacji złożenia oświadczeń co najmniej z zachowaniem terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy. Warunek ten nie został jednak spełniony. Nie mogło także nastąpić wezwanie I. C. i J. C. do złożenia odpowiednich oświadczeń z tego powodu, iż osoby te nie były stronami postępowania administracyjnego. Ustawa nie przewiduje bowiem, aby postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia prawa do rekompensaty prowadzone było z udziałem wszystkich osób, którym ewentualnie przysługuje prawo do rekompensaty. Osoby wymienione w art. 2 i art. 3 ustawy są jedynie uprawnione do uzyskania prawa do rekompensaty, a realizacja tego prawa wymaga między innymi wystąpienia z odpowiednim wnioskiem. Stroną postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy jest zatem wyłącznie osoba występująca z żądaniem przyznania rekompensaty, a nie wszystkie osoby, którym prawo do takiej rekompensaty mogłoby przysługiwać w związku pozostawieniem nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Stąd w postępowaniu tym nie zachodzi obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania wszystkich osób, które mogłyby ewentualnie wystąpić z żądaniem przyznania prawa do rekompensaty, czego oczekuje skarżący. Stroną przedmiotowego postępowania byli wyłącznie A. W. i A. W., gdyż wyłącznie wymienione osoby wystąpiły we własnym imieniu o przyznanie na ich rzecz prawa do rekompensaty z tytułu pozostawiania nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący trafnie podnosi, iż wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty nie musi być złożony jednocześnie przez wszystkich uprawionych. Skarżący nie zauważa jednak, iż I. C. i J. C. nie złożyli w ogóle takiego wniosku, a więc niewątpliwie nie został zrealizowany warunek wynikających z art. 5 ust. 1 ustawy.

Powyższe oznacza, iż wydane w sprawie decyzje, pomimo częściowo błędnego ich uzasadnienia, zawierają prawidłowe rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.