I SA/Wa 251/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2753960

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2019 r. I SA/Wa 251/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.).

Sędziowie WSA: Monika Sawa Magdalena Durzyńska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. F. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z (...) listopada 2018 r. nr (...) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z (...) kwietnia 2018 r. nr (...) odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Gminy w K. z (...) września 1978 r. nr (...), sprostowaną postanowieniem z (...) listopada 1984 r. nr (...), orzekającą o przejęciu z urzędu na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego, bez budynków, położonego we wsi G. o pow. (...) ha stanowiącego własność F. i A. małż. M., oznaczonego w rejestrze ewidencji gruntów wsi G. nr poz. rej. (...), 1/2 z (...), 1/2 z (...), 1/3 z (...), 1/6 z (...) oraz w rejestrze gruntów wsi P. poz. rej. (...) dz. nr (...).

Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Gminy w K. decyzją z (...) września 1978 r., sprostowaną postanowieniem z (...) listopada 1984 r., orzekł o przejęciu z urzędu na własność Państwa w zamian za rentę przedmiotowego gospodarstwa rolnego, bez budynków.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpiła Z. F. (dalej jako "skarżąca"), będąca następcą prawnym byłych właścicieli gruntu, podnosząc, że dokonane przez organ ustalenia dotyczące kwestii niskiego poziomu produkcji rolnej były nieprawdziwe.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z (...) października 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z (...) września 1978 r., a następnie decyzją z (...) kwietnia 2012 r. utrzymał tę decyzję w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 7 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1187/12 oddalił skargę skarżącej na powyższą decyzję wskazując m.in., że podnoszone przez nią wady protokołu z lustracji gospodarstwa, czy też błędne wskazanie w nim poziomu produkcji rolnej i ilości inwentarza żywego, składane ponad 30 lat od jego sporządzenia, nie mogą podważyć domniemania zgodności z prawdą ustaleń faktycznych w nim stwierdzonych, tym bardziej, że ustalenia te nie były kwestionowane w toku postępowania zwykłego.

Skarżąca pismem z 20 grudnia 2016 r., sprecyzowanym pismami z 20 lipca 2017 r. i z 30 sierpnia 2017 r., wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Gminy w K. z (...) września 1978 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." W uzasadnieniu wniosku wskazała, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Zdaniem skarżącej, nie było podstaw do przejęcia gospodarstwa, bowiem było ono bardzo dobrze prowadzone i produkcyjne jak na 5 i 6 klasę ziemi. Ziemia przejęta została pod przymusem i wbrew woli rodziców. W uzupełnieniu wniosku, w piśmie z 13 października 2017 r., skarżąca wskazała ponadto, że nie posiada orzeczenia potwierdzającego sfałszowanie dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, jak również nie pamięta, w jakiej dacie dowiedziała się o sfałszowaniu protokołu z lustracji gospodarstwa rolnego.

Dyrektor Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa postanowieniem z (...) kwietnia 2018 r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z (...) września 1978 r. i wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała zasadności przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem nie przedłożyła orzeczenia, ani też dokumentu potwierdzającego sfałszowanie dowodów w sprawie. Nie pamięta również w jakiej dacie dowiedziała się o ich sfałszowaniu. Z kolei z wniosku wszczynającego postępowanie oraz pism go precyzujących wynika, że wiedzę na temat okoliczności stanowiących podstawę wznowienia skarżąca powzięła już w 2006 r., kiedy to rozpoczęła starania o zwrot przejętego gospodarstwa rolnego. Na podstawie tej wiedzy, popartej oświadczeniami świadków, skierowała wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Wniosek ten oparła na tożsamych twierdzeniach, odnoszących się do nieprawdziwych w jej ocenie ustaleń organu w zakresie niskiego poziomu produkcji rolnej w przejmowanym gospodarstwie. Postępowanie to zakończone zostało wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2012 r. oddalającym skargę na wydane w sprawie decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. Zdaniem organu, nie ma zatem wątpliwości, że wnioskodawczyni nie wykazała sfałszowania dowodów, ani faktu, że wiedzę na temat okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania powzięła w terminie jednego miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Przeprowadzone z kolei przez organ postępowanie w tym zakresie wykazało, że termin ten nie został przez stronę zachowany, co skutkowało odmową wznowienia postępowania.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wskazała, że od 2005 r. stara się odzyskać gospodarstwo bezprawnie przejęte przez Państwo, które miało zostać przez rodziców jej przekazane. Gospodarstwo to w okresie odebrania było bardzo dobrze prowadzone, stąd zapadłe w sprawie decyzje są dla niej krzywdzące.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z (...) listopada 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie z (...) kwietnia 2018 r. Organ zauważył, że wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. możliwe jest wówczas, gdy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia (art. 148 § 1 k.p.a.), zaś sfałszowanie dowodu zostanie potwierdzone orzeczeniem właściwego organu lub sądu. Skarżąca do wniosku o wznowienie nie dołączyła dokumentu potwierdzającego sfałszowanie protokołu lustracyjnego z (...) czerwca 1978 r., wobec czego pismem z (...) września 2017 r. została wezwania do złożenia orzeczenia właściwego organu lub sądu, okoliczność tę potwierdzających. W piśmie z 13 października 2017 r. poinformowała, że orzeczenia takiego nie posiada, a tym samym nie wykazała, że okoliczność fałszerstwa miała miejsce. Analiza materiału dowodowego pozwala równocześnie stwierdzić, że o protokole lustracyjnym oraz danych w nim zawartych skarżąca dowiedziała się już w 2012 r. Świadczy o tym treść wniesionej przez nią skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) kwietnia 2012 r., w której powoływała się na liczne nieprawidłowości w nim wskazane. Skoro więc skarżąca już w 2012 r. wiedziała, że dane zawarte w tym protokole były nieprawdziwe, to przewidziany w art. 148 § 1 k.p.a. jednomiesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania nie został przez nią zachowany.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie orzeczeń organów obu instancji, zarzucając im naruszenie: art. 145 w zw. z art. 148 i art. 149 k.p.a., art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 z późn. zm.); § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125); § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58) oraz art. 113 k.p.a. poprzez sprostowanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego po upływie obowiązywania przepisu, na podstawie którego została ona wydana. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ stwierdzając uchybienie przez stronę terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ma obowiązek zbadać, czy zachodzą podstawy do wznowienia postępowania z urzędu. Skarżąca zauważyła, że w niniejszej sprawie jedynym dowodem, na którym naczelnik gminy oparł swoją decyzję był protokół z lustracji z (...) czerwca 1978 r., sporządzony przez trzy osoby wskazane tylko z imienia i nazwiska, bez podania stanowisk i ich specjalizacji. Protokół sporządzony został zatem niezgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów. Sfałszowanie stanu faktycznego potwierdza chociażby fakt, że na przedmiotowym gospodarstwie skarżąca pracowała wraz z mężem i trójką dzieci, a mimo tego stwierdzono brak następców prawnych i gospodarstwo przejęto na własność Państwa. Organy orzekające w sprawie nie dostrzegły również innych uchybień kwestionowanej decyzji, którą obszar przejętego gospodarstwa ustalono na (...) ha, a następnie sprostowano go postanowieniem z (...) listopada 1984 r., wskazując obszar (...) ha. Pominięcie jednej działki gospodarstwa uznano za "oczywistą omyłkę". Zdaniem skarżącej, na skutek błędnych ustaleń faktycznych w zakresie "niskiego poziomu produkcji rolnej" gospodarstwa, doszło do rażącego naruszenia art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie są postanowienia wydane w trybie nadzwyczajnym - wznowienia postępowania administracyjnego. Złożenie wniosku o wznowienie postępowania obliguje organ do zbadania, czy łącznie zachodzą formalne przesłanki do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, tj. ustalenia, czy:

1. decyzja, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, jest ostateczna,

2. wniosek o wznowienie postępowania pochodzi od strony,

3. podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów określonych w art. 148 § 1 i § 2 k.p.a.,

4. żądanie wznowienia postępowania oparte jest na jednej z wyliczonych w art. 145 § 1 k.p.a. przyczyn wznowienia.

Wystąpienie łącznie wszystkich wymienionych przesłanek uprawnia organ do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.), natomiast ich brak obliguje organ do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.).

Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie w piśmie z 30 sierpnia 2017 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku o wznowienie postępowania, powołano się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. W ocenie skarżącej, fałszywym dowodem, na którym Naczelnik Gminy w K. oparł decyzję z (...) września 1978 r., jest protokół z lustracji gospodarstwa rolnego z (...) czerwca 1978 r. Skarżąca wezwana o nadesłanie orzeczenia właściwego organu lub sądu potwierdzającego sfałszowanie dowodów, na podstawie których oparto ww. decyzję oraz podanie daty, w której dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia (tj. sfałszowaniu dowodów), w piśmie z 13 października 2017 r. wskazała, że nie posiada orzeczenia potwierdzającego powyższe fałszerstwo, jak również nie pamięta, w jakiej dacie dowiedziała się o sfałszowaniu protokołu z lustracji gospodarstwa rolnego.

W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie na podstawie zgromadzonej dokumentacji prawidłowo uznały, że wniosek o wznowienie postępowania (z 20 grudnia 2016 r., doprecyzowany pismami z 20 lipca 2017 r., 30 sierpnia 2017 r. i 13 października 2017 r.), złożony został z uchybieniem jednomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Zapisy przedmiotowego protokołu lustracyjnego, jak również nieprawidłowych w ocenie skarżącej ustaleń odnoszących się do niskiego poziomu produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym rodziców, kwestionowała ona już w toku postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z (...) września 1978 r. Postępowanie to zakończone zostało prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2012 r. oddalającym skargę na wydane w sprawie decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Powyższe pozwala ustalić, że o wskazanych nieprawidłowościach, czy też sfałszowanych dowodach, skarżąca wiedziała najpóźniej w 2012 r.

W tej sytuacji stwierdzenie organu, że wniosek z 20 grudnia 2016 r., uzupełniony pismami z 20 lipca 2017 r., 30 sierpnia 2017 r. i 13 października 2017 r. o wznowienie postępowania złożony został z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. uznać należało za prawidłowe.

Podstaw nie ma również wniosek o wznowienie postępowania z uwagi na sfałszowanie dowodów, co miałoby stanowić przesłankę, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazane unormowanie dopuszcza wznowienie postępowania pod warunkiem, że zostanie wykazane: po pierwsze, istnienie związku przyczynowego między dowodami, które okazały się fałszywe, a okolicznościami faktycznymi sprawy, po drugie, że na podstawie sfałszowanego dowodu ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a więc takie, które wpływają na określenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, po trzecie, że sfałszowanie nosi cechy oczywistości, a więc dotyczy cech zewnętrznych fałszu i po czwarte, że organ zobiektywizuje prawdopodobieństwo wystąpienia określonego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Jednak w przypadku tej przesłanki (podobnie jak i wynikającej z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a.) strona, która domaga się wznowienia postępowania musi przedłożyć właściwemu organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego, że dokument był sfałszowany. W orzecznictwie jednoznaczne jest stanowisko, że wznowienie nie może nastąpić, jeżeli ani sąd, ani inny właściwy organ nie stwierdził prawomocnie sfałszowania dowodu, ani popełnienia przestępstwa przy wydawaniu określonej decyzji, a organ administracji publicznej nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 28 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 1913/15; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Aby zatem mogło dojść do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. organ musi dysponować stosownym orzeczeniem sądu lub innego organu. Jego rzeczą nie jest przeprowadzanie takiego dowodu we własnym zakresie. Skarżąca, na wezwanie organu, orzeczenia takiego natomiast nie przedłożyła.

W tej sytuacji prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z (...) kwietnia 2018 r. odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Gminy w K. z (...) września 1978 r., a zatem nie można zarzucić mu naruszenia wskazywanych w skardze przepisów art. 145, art. 148 i art. 149 k.p.a.

Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów oraz art. 113 k.p.a. Przepisy te nie były przez organ nadzoru stosowane, bowiem w sprawie odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn formalnych, a zatem nie mogły zostać one naruszone.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 powołanej ustawy, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.